VoxZero. Камертон

Ә аннары аны режиссер кешесе – тыныч, күзгә ташланмый торган киемле, үзе булмыйча җиткерүчеләрдән берсе – тапты. Иелде дә, вакыт тәртибен сөйләгән кебек, тавышын төшереп әйтте: киләсе атнада – эшлекле визит, стаффны күреп чыгарга. Аңлатмасыз: аңлатма таләп ителми иде. Ариадна, теләсә нинди директивага баш какканча, баш какты – һәм эчтән нәрсә нигә икәнен аңлады. Мондый визитлар юкка ясалмый иде: алар, икесе дә тигезрәк аксын өчен, шундук ике агым өчен дә – аның тантаналы агымы өчен дә, читтәрәк тотылган тегесе өчен дә эшли иде. Аны кая җибәрәләр – кәгазьдә язылмаган иде, һәм ул төгәлләштермәде. Бары тик вакыт тәртибендә тагын бер тигез эш юлын билгеләп куйды.

Соңыннан ул шул ук лифтта төшкәндә – ул тигез бара, тайпылмый, тавыш ягымлы гына алып бара, швейцар төп-төз һәм буш булып тора иде – үзенең аның тагын сүнүен көткәнен, теләгәнен диярлек тотып алды. Тагын караңгы һәм тын булсын өчен. Бер минутка гына булса да тагын сатып булмый торган теге бердәнбер нәрсә булсын өчен.

Лифт сүнмәде. Швейцар аста, күзләрен түбән төшереп, ишекләрне ачты һәм: «Хәерле төн, советник ханым», – диде. Ариадна аны исеме белән атарга теләде һәм исемен белмәгәнен аңлады. Беркайчан да белмәгән. Һәм бу – әле генә ул бер ел эчендә кем белән генә сөйләшкәннән дә намусрак итеп эндәшми торган кешенең исемен белмәве – аның шәһәрендәге бар нәрсә кебек үк корылган иде: якын һәм атап булмый, янәшә һәм сөртелгән.

– Хәерле төн, – диде Ариадна, һәм бернәрсә дип тә атамады, һәм эчендә сатып алынган чит куркуны һәм тынлык турында бер яңа, салкын, коткаручы уйны алып, икеле күк астындагы икеле шәһәренә чыкты. Көймә шул ук тавышсыз су буйлап кире бара иде, һәм шәһәр пыяла артында кире ага иде – шул ук тигез кешеләр, шул ук синхрон яшел утчыклар, шул ук яшел йокы. Каналларның бер кисешендә, көймә каршыга килгәнне уздырганда, беләкләрдәге бөтен утчыклар берьюлы – бөтен бер квартал белән, берьюлы – җемелдәде, ярты секундка сүнде дә кабат, бернәрсә дә булмагандай, тигез кабынды, һәм кешеләр җемелдәгәнне сизмәде, атлавын дәвам итте. Дулкын. Челтәр буйлап һаман ешрак йөргән шул дулкын. Ариадна моңа үтә күренмәле гөмбәз аша карап, инде хисаплар турында уйламый иде. Ул уйлый иде: менә шулай ук минем эчемдә дә нәрсәдер бер секундка сүнә – һәм кире тигез кабына. Һәм беркем сизми. Һәм мин дә сизмим. Көймә кузгалды, аны өскә, өенә, залдан, ачлардан, бу вакыт буе йөрәк янында, чит салкын таш кебек яткан кесәдәге сатып алынган куркудан ераккарак алып китте.

* * *

Өйдә ул ишекне артыннан, йозак бөтен йортка ишетелерлек итеп чыкылдатып бикләде. Һәм, ниһаять, үзе белән алып кайткан нәрсә – кесәсендәге чит курку һәм тынлык турында бер тере, җылы уй белән бер үзе калды.

Аның фатиры манараның өстендә, барысыннан да диярлек өстәрәк иде, һәм андагы зиннәт кычкырмый торган зиннәт иде: бернәрсә дә алтынланмаган, бернәрсә дә күрсәтер өчен түгел. Кул астында җылы караңгы агач. Берәм-берәм, уч белән сайлап алынган таш. Шәһәрдә бердәнбер ул гына теләсә нинди итә алырлык хокукы булган яктылык – һәм ул аны түбән, бал төсле, күләгә бирә торган итеп ясаган иде; монда, өйдә, аның күләгәсе – үзенеке, озын күләгәсе бар иде, һәм бу таштан да кыйммәтрәк зиннәт иде. Монда бер генә экран да юк иде. Мондыйны бүлекләр белән язышып кына эшләп булмый – мондыйны бары тик өстән, бүлекләрдән дә өстәге кеше аша гына эшләп була иде; һәм моны әтисе эшләде. Сүзсез, ул булдырганча: нигә дип сорамады, бернәрсә әйтмәде, бары тик бервакыт бөтен килешүләр туры килде, һәм аның фатирына Эфир кертмәделәр. Кәгазьләрдә «куркынычсызлык сәбәпләре» дип язылган иде. Үзе дә хокукы булмаган тынлыкка кызына хокук имзалаганда аның эчендә нәрсә язылган иде – Ариадна белми иде; әтисе сөйләмәде, ул сорамады. Ләкин эндәшмичә торырлык урын аңарда аның аркасында бар иде. Һәм бу алар арасында икесенең дә кычкырып атамаган берничә нәрсәнең берсе иде.

Ул туфлиләрен шунда ук алгы бүлмәдә салды, һәм идән җылы иде, һәм кич буе басып торган табаннары агач буйлап әдәпсез диярлек җиңеллек белән таралып китте. Ул беләгеннән юк нәрсәне тартып салды – беләзек кими иде, аңа тиешле түгел иде, ләкин хәрәкәт калган иде, беләзеге булганнарның тән хәтере, – һәм буш фатирда, тын гына, үз-үзеннән көлде. Һәм музыка теләгәнен аңлады.

Эфир музыкасы түгел. Үзенекен. Аның үзенеке бар иде – тагын бер ирешелгән, ялынып алынган, яртылаш законсыз зиннәт: «протест кәефләрен анализлау өчен материаллар» дигән исем астындагы Эфирга кадәрге иске, тере архив. Ул диварга кагылды, һәм бүлмә тулды – шәһәрнең тигез, тигезләнгән тавышы белән түгел, ә башкасы белән: ритм, баслы, җылы, кәкре, сулышлы, хаталы, кешечә. Аның астында төз басып торып булмый торган тавыш.

Һәм Ариадна төз басып тормады.

Башта иңнәрен генә – оеган урынны язганда селкеткән кебек, үзе дә сизмичә – селкетте. Аннары янбашларын. Аннары бер аягы долясын үзе тапты, икенчесе дә, һәм менә инде бөтен тән – кич буе эфирдагыча аркасын төз тоткан, гомер буе йөзе белән сер бирмәгән бөтен тән – аның тән икәнен исенә төшерде һәм китте. Ул бал төсле яктылыкта, йоклаган яшел шәһәр өстендәге буш, зиннәтле фатирда бер үзе бии иде, һәм бу аның җиңүе иде – камералар өчен түгел, Шура өчен түгел, беркемнеке дә түгел. Ул бүген бөтен залдан узып китте. Ул, шәһәр йөзе, тупас сатулашты һәм отты, һәм моны эшкәрттеләр икән, аның шәфкатен аппетит дип укыдылар икән – тән смета турында белми иде. Тән бер нәрсә генә белә иде: мин аларның барысыннан да көчлерәк идем, мин теләдем – һәм алдым, һәм хәзер мин тере, һәм музыка кәкре, һәм яктылык бал төсле, һәм беркем, беркем дә карамый. Ул башын артка ташлады һәм түшәмгә карап көлде. Кич буе шома «Аһәң йөзе» итеп җыелган чәчләрен ул бер хәрәкәт белән чишеп җибәрде, һәм алар авыр, тере булып төште, һәм ул аларны, эфирда – хәер, моннан башка беркайда да – үзенә рөхсәт итмәгән рәвештә, кызчык кебек селкетте. Чөнки аның өчен өйдән чыгу инде эфирга чыгу дигән сүз иде: бу диварлардан башка һәр җирдә ул күз алдында, караш астында, йөз иде; һәм бары тик монда, чыкылдаган йозак артында, бер генә экраны булмаган фатирда, ниһаять, сурәт булудан туктап була иде. Ритм астан, караңгы агачтан, ялан табаннар аша туп-туры тәнгә бәрә иде, һәм тән намуслы, тәрҗемәсез, өч бүлексез җавап бирә иде. Менә моңа аны ак бүлмәдә өйрәтмәгәннәр иде. Менә бусы, ахрысы, аныкы иде. Гадәттә яка белән яшерелгән муенындагы җөй хәзер, ачылган изүдә, ул ияген чөйгәндә тире астында йөри иде – һәм сызламый иде. Кич эчендә беренче тапкыр сызламый иде. Тән, күрәсең, ялганга авыртырга гына түгел, моңа да – шатлыкка, кыл кебек, саф итеп гүләргә дә сәләтле икән.

«Мин тәнгә колак салмадым», – дип, такт уртасында аның башыннан ачык һәм сәер уй узды. Гомер буе – баш. Анализ, текст, исәп, роль. Тән камера алдында тигез тотарга кирәк булган реквизит иде. Ә ул, күрәсең, бу вакыт буе аңа нәрсәдер сөйләгән икән. Өстәл астындагы йодрык – аны бит тән кыса иде, баш түгел. Кабинетта сызлаган җөй – тән. Ирманың учы астында ешайган тамыр – тән. Караңгы лифтта, швейцар белән эндәшмичә торганда калтырану – тән. Баш бар нәрсәне шик астына куя иде, баш үзенең иреклеме, әллә кертеп куелганмы икәнен белми иде, баш егерме ел түгәрәк буйлап йөрде. Ә тән – шикләнмәде. Тән нәрсәгә аваз бирергә кирәклеген бары тик белә иде. Бәлки, дип уйлады ул әйләнгәндә, бәлки, хакыйкать аларга көйләве шулкадәр җиңел булган башта яшәмидер. Бәлки, ул түбәнрәктер. Үзеннән-үзе гүли торган нәрсәдә.

Музыка аны бүлмә аша алып бара иде, һәм ул аның артыннан бара иде, һәм юлда суны ачып җибәрде.

Ванна озак тулды, һәм пар күтәрелә иде, һәм бал төсле яктылыкта ул бүлмәнең тере сулышы кебек иде. Ариадна чишенде – кем өчендер түгел, кем дә булса юк иде, – бары тик үзеннән бөтен кичне, «йөзнең» бөтен калканын, Күзәтүчеләр – аның көзгеләре – йөргән кебек ул үзе йөргән бөтен катгый ретрофутуристик тышчасын салды. Һәм асты булып калды. Бары тик тән булып. Ул парда, җылы яктылыкта басып тора иде һәм тирләп килүче көзгедә үзенә җирәнүсез дә, мактанусыз да, ә әйтерсең беренче тапкыр иптәшне күргәндәй ниндидер яңа, тыныч игътибар белән карый иде. Корал түгел, товар түгел, йөз түгел. Тән. Тере, җылы, сулыш алучы, муенында эшләп алынган җөйле, иңнәрендә үз көче, өч бүлек кирәк булмаган үз хакыйкате белән.

Ул, назланмыйча, фактны билгеләгән кебек, гади генә уйлады: матур. Һәм шундук – ачы, үзенчә: CIVIL MONA пальтосы кебек матур. Бу шәһәрдәге бар чын нәрсә кебек. Йә яндырачаклар, йә сатып алачаклар. Ул суга керде, һәм су аны кабул итте, һәм шулкадәр кайнар иде ки, бер секундка тынын кысты, ә аннары тән барысын – кичнең бөтен төеннәрен, эфир аркасын, аукцион хәрәкәтсезлеген, лифт салкынын – тулысынча җибәрде. Ул суда ияккә кадәр ята иде, музыка монда, таш аша, йортның йөрәк тибеше кебек, бас булып басынкы килеп ирешә иде, һәм пар аның йөзенә җылы чык булып утыра иде. Тән авырлыксыз, тере булып йөзә иде, һәм бик озак вакыттан соң беренче тапкыр Ариаднага бернәрсә дә тотарга – йөзне дә, арканы да, өстәл астындагы «юк»ны да – кирәк түгел иде. Су аны үзе тота иде.

Һәм бу суда, бу җылыда, тәннең бу намуслы, беркемнеке дә булмаган җиңүендә ул кинәт – баш белән түгел, баш бәхәсләшер иде, ә менә бу җибәрелгән, гүли торган нәрсә белән – лифтта башланган нәрсәне тулысынча аңлады. Тән ялганламый. Тәнне көйләп булмый. Башны көйләп була – аңа ирекле икәнен, яки ирекле түгел икәнен төшендереп, аны егерме ел шик түгәрәге буйлап йөртеп. Ә тән белә. Тән кысарга кирәк булганда йодрыкны кысты. Тән ялганга җөе белән сызлады. Тән хәзер шатлыкка гүли. Тән караңгыда швейцар белән эндәшми торды. Кайдадыр анда, баштан түбәнрәк, бии, гүли һәм үзеннән-үзе аваз бирә торган нәрсәдә – аларның үрелеп җитә алмый торган нәрсәсе шунда яши. Теге үрелеп җитеп булмый торган урын. Аңарда ул уйларда түгел иде. Ул менә монда – җылы, сулыш алучы, тере, суда ятучы нәрсәдә иде.

Ул күзләрен йомды. Бас, кемнеңдер зур, тыныч йөрәге кебек, таш аша шакый иде. Сатып алынган курку – чит бала, чит курку – идәнгә ташланган күлмәкнең кесәсендә ята иде; ул аны сатулашудан алып кайткан һәм аның белән нишләргә белми иде. Ләкин бусы – аннары. Хәзер су, җылылык, тән, музыка һәм музыка астындагы тынлык бар иде, һәм кич, ай, егерме ел эчендә беренче тапкыр Ариадна боларның барысы аныкымы дип бер секундка да уйлап тормады.

Әлбәттә, аныкы. Кайнар судан тагын кем болай тере итеп калтырасын. Монда, өстә, бер генә экраны булмаган фатирда яктылык бал төсле иде һәм җемелдәми иде, чөнки Ариадна аны үзе тота иде, һәм музыка кәкре һәм тере уйный иде, һәм җылы суда көне буе шәһәр йөзе булган, ә хәзер бары тик тән булган кыз ята иде, һәм бу тән бәхетле иде – ахмак, законсыз, беркемнең дә рөхсәте белән расланмаган бәхет белән, – һәм, бәлки, шуңа күрә чын-чынлап ирекле иде.

Бер генә ванна дәвамында булса да. Таш аша килгән бер генә бас дәвамында булса да. Шуның дәвамында булса да.

Аннары, су суынгач, ул – акрын, җылылык белән теләмичә генә аерылып – торды да йомшак, нәзберек, фисташка төсендәге сөлгегә төренде, һәм ул юеш тәнгә көне буе аңа беркем дә кагылмаган назлылык белән ятты. Тамчылар әле җилкәләреннән, аркасыннан, җылы килеш ага иде; судан караңгыланган чәчләре муенына, урак сөякләренә ябыша иде. Ул бал төсле яктылыкны да сүндерде. Һәм бу фисташка йомшаклыгы астында ялангач, судан әле кайнар, гүли торган, җибәрелгән, ниһаять, тере тәне белән зур тәрәзә янына, нәкъ пыяла янына килде.

Аның фатиры шулкадәр биектә иде, аннан өстә бернәрсә дә диярлек юк иде; бары тик караңгы күк, һәм анда – йолдызлар. Чиста, вак, бер эфирда да ясап булмаслык итеп юмарт сибелгән йолдызлар. Пыяла аның ул терәлә язган урында кызган тәнен суыта иде, һәм моннан тән буйлап калтырау узды – курку да, салкын да түгел, ә кич буе җыелган һәм хәзер аңарда тын һәм тулы булып торган ниндидер тере, бөтен нәрсә. Ул үзенең йоклаган яшел шәһәре өстендәге йолдызларга карап, бу, мөгаен, аның биеклегенең өстенлегедер дип уйлый иде: аста, ярус астында, шәһәрнең бөтен калынлыгы астында алар бөтенләй күренми, ә аңа – рәхим ит, бөтен күк, һәр төнне, бушка. Һәм тагын, яңагын салкын пыялага терәп, сөлге астында җылы җилкәләреннән үзен кочаклап, аларны кемгә булса да менә шулай – гади генә, төнлә, тәнгә-тән, эндәшмичә, мәгънәсез, лотсыз күрсәтәсе килә дип уйлый иде. Ә кешесе юк иде.

Бүлек 8. Буяулар

Чакыручы аны өскә алып бара иде, ләкин башта – аскы катлар аша.

«Буяулар»га юл туры бармый иде: дәртле күзле егет үле катлар буйлап, ниндидер үз сукмаклары белән, күмелгән үткәрмәләр яныннан бормаланып бара, һәм Ки аңа көчкә өлгерә иде. Һәм бер урында алар мәйданга чыктылар.

Бу иске мәйдан иде – чын, теге элекке, күмелгән шәһәрнеке: киң, ашалган таш түшәлгән, кайчандыр фонтан яки һәйкәл булганның – аерып булмый – скелетлары белән. Монда буш һәм кайтавазлы иде, һәм түшәм – әгәр бу түшәм булса – караңгылыкка шулкадәр биеккә китә иде, күренми иде. Ә өстә, бу караңгылыкта, бик-бик ерактагы утлар яна иде.

Ки, башын күтәреп, туктап калды.

Мәйдан өстендә, ярусның кара гәүдәләре арасындагы ярыкта, өске шәһәрнең – ул күтәрелә барган теге тере, яңа шәһәрнең бер кисәге күренә иде. Моннан, астан, иң тирәннән, ул гәүдә түгел, ә сибелгән нәрсә иде: тәрәзәләрнең җылы сары ноктачыклары, урам утларының чылбырлары, җемелдәү, ялтырау, биектә, каралыкта сибелгән бер уч яктылык. Ки моңа астан өскә карап уйлады: йолдызлар. Ул сирәк аяз төннәрдә өстән, үз катыннан күргәннәре биегрәк, ваграк, салкынрак иде – ә болары, шәһәрнекеләр, җылы. Ләкин моннан, төптән, күк бөтенләй күренми иде – бары тик кара биеклектәге калтыранып торучы, ирешеп булмаслык, йолдызларга шулкадәр охшаган утлар гына, ул аларны эчтән шулай атады да. Йолдызлар. Ул күмелгән шәһәр төбендә басып, чит фатирларның утларына, йолдызларга караган кебек – шул ук сагыш белән, анда, өстә, еракта, ул үрелеп җитә алмаслык зур һәм якты нәрсәдер бар дигән шул ук тойгы белән – карап тора иде.

– Нигә туктадың? – дип, чакыручы, борылмыйча гына, аңа дәште. – Әйдә. Утларга әле туйганчы карарсың. Сиңа нәкъ шунда, яктылар янына.

Һәм Ки өскә – үз йолдызларына китте.

* * *

«Буяулар» иң өстә дә, иң аста да түгел, ә кайдадыр уртада – кайчандыр балаларны тигез бәхеткә карарга алып килгән, ә хәзер ватык неон торган, янган һәм баллончык буявы исе килгән ташландык «Чорга кадәрге Күңел ачу үзәге»ндә яшиләр иде. Чакыручы аны ишекләргә кадәр алып килде, эчкә нәрсәдер кычкырды, Кинең җилкәсенә сугып алды – «ярый, исән бул, яңгыравыклы, хәзер син өйдә» – һәм, эшен эшләп, юкка чыкты; Ки аны башка күрмәде.

Ә Ки, кесәсендә Лиланың үле «Ризалык»ын тотып, эчкә атлады һәм үзенә аның өчен, яңгыравыклылар өчен, эндәшмәс өчен барам дип әйтә иде. Аның эчендәге Камертон ачу белән гүли иде, һәм ачу өч йокысыз төннән соңгы кофе кебек иде: көчнең ялганы, ләкин көч.

Лаф аны йолдызны каршылаган кебек каршылады.

Нәкъ аны, исеме белән, көтеп торгандай, ул мөһим кешедәй каршыладылар; һәм моннан башы әйләнеп китте. Лаф Ки «башлык» сүзе буенча күз алдына китергән кеше түгел иде. Яшь, Кидән ун яшькә өлкәнрәк, артык түгел; җитез, җиңел, әдәпсезлеккә кадәр сөйкемле. Тар, хәрәкәтчән йөз, кара чәчләре маңгаена төшкән, җиңнәре сызганган, беләгендә – беләзек түгел, ә бәйләвеч кебек уралган чуар чүпрәк. Ул сөйләгәндә урынында утырмый иде – хәрәкәтләнә, кул селки, кагыла иде, һәм шуның белән бергә Кигә, әйтерсең бу гөрләп торган оядагы бар нәрсәдән дә аңа хәзер нәкъ син кызыклы, шулай карый иде. Аннан җиңел, йогышлы җылылык килә иде; аның янында буласы, аңа ошыйсы килә иде, һәм Ки моны беренче секундта ук сизде.

– Димәк, син менә нинди, – Лаф, аны кул озынлыгында җилкәләреннән тотып, шат хөрмәт белән карап, әйтте. – «Яңгыравыклы». Миңа синең турыңда җырлап бирделәр. Үзәк түбәсендә, кызыңны алып киткәндә, сынмагансың, диләр. Басып торгансың, гүләгәнсең, хәтта сакчыларга да уңайсыз булып киткән. – Ул башын чайкады. – Бу, апаем, талант. Бу – сирәклек. Күпчелек мондый мизгелдә пычракка утыра – ә син чыңладың.

Ул түбә турында каян белә, дигән уй Кинең башыннан йөгереп узды – ул бит түбәдә булмады, анда аның булганы юк, Лиланы эстакада астындагы дивар янында алдылар. Ләкин Лаф шулкадәр җылы, шулкадәр ышанычлы сөйли иде, һәм синең турыңда, чит булса да, легенда җырласыннар дигән теләк шулкадәр көчле иде, Ки эндәшмәде. Төзәтү – үзеңне кечерәйтү булыр иде. Ул беренче тапкыр үзе турындагы матур ялганга риза булды, чөнки ялган хакыйкатьтән мактаулырак иде.

Оя гөрли иде. Бу инде бөтен көннәр эчендә «татулык» исе килмәгән икенче чын урын иде: һәр җирдә экраннар, чыбыклар, баллончыклар, кемнеңдер кычкырулары, кемнеңдер көлүе, музыка – Лиланың колаклыгыннан ишеткәне кебек тере, ачулы музыка, һәм Кинең йөрәге моңа сикереп куйды. Монда сер бирмәскә тырышмыйлар иде. Монда беләзекләр яшелләнми иде – аларны бөтенләй кимиләр иде, кемдер үзенекен, ватыгын, олҗа кебек диварга кадаклап куйган иде. Монда, Кигә тоелганча, тын алалар иде. Һәм монда бар җирдәгедән башка ис килә иде. Аста, «Тынлык»та килгәндәге кебек, балавыз һәм иске чыбык исе түгел – монда әче һәм ачык ис: баллончык буявы, түгелгән татлы эчемлек, почмакларда тартылган ниндидер нәрсәнең төтене, гомерләрендә беренче тапкыр шауларга рөхсәт ителгән яшьләрнең кызышкан тәннәре исе килә иде. Исләрне чүп кебек чыгарып ташлый торган тигез шәһәрдән соң бу сасы ис, ирек кебек, башка бәрә иде. Монда ертык диванда икәү яшермичә, ачыктан-ачык үбешә иде, һәм беркем кырын карамый иде; монда чигәсе кырылган бер кыз, башын артка ташлап, бар тавышына шаркылдый иде, һәм аның көлүе ямьсез, тере, ярты тонга да тигезләнмәгән иде; монда бәхәсләшәләр, этешәләр, кочаклашалар иде, һәм боларның барысы шаулы, тәнле, комсыз иде – өстә бөтенләй булмаган, «тигез» белән тамырыннан ук басылган бар нәрсә. Ки моның уртасында басып тора иде һәм битләренең януын тоя иде. Аңа унҗиде. Аны гомер буе татулыкта тоттылар. Ә монда ярый иде – ахрысы, барысы да.

Лаф моны күреп алды. Лаф мондыйны беренче булып күреп ала иде.

Лаф аны, яңа кешегә ул инде күчеп кергән дип санарлык фатирны күрсәткән кебек, йөртеп күрсәтә иде.

– Барк, – ул ашамлык автоматын җентекләп ватучы зур гәүдәлегә ымлады; тегесе Кигә, җиһазга караган кебек, буш, кызыксынмыйча карады. – Барк бераз… туры. Ләкин сугышта – алтын. – Пульт янындагы кызга: – Неирон. Колачлар гениясе. Ул синең йөзең белән нәрсә эшләр – сине миллионнар бер төн эчендә яратачак. – Диварга нәрсәдер кып-кызыл ясаучы, борын астыннан мыгырданучы егеткә: – Дремон. Рәссам. Агымда чагында аңа кагылма.

Ки баш кага иде һәм, башы әйләнмәсә, күрәчәк нәрсәне күрми иде: Лаф үзенекеләрне кеше итеп түгел, функция итеп таныштыра. Йодрык. Колачлар. Рәссам. Исемнәр юк сыман, файдалану бар. Монда да, өстәге кебек, кешене аннан нәрсә чыгарып була – шуның белән атыйлар иде, тик өстә моны «оптимум», ә монда «команда» дип атыйлар иде, һәм аерма тавыш көчендә генә иде.

Чигәсе кырылган кыз – шаркылдаганы – яныннан узды, Кигә карашын йөгертеп алды, әкрен, бәяләүче карашын, өстә читкә алган кебек алмады, ә киресенчә, тоткарлады, һәм елмайды, һәм ары китте, һәм Ки ничек сулыш алырга кирәклеген онытты. Лаф моны күзәтеп торды, һәм аның елмаюы киңәйде.

– Ошыймы? – диде ул җиңел, үз итеп, Кинең җилкәсен кочаклап. – Бу – Фәхшә. Ул яхшы. Син дә аңа, күрәм, ошыйсың. – Ул тавышын төшерде, ышанычлы итеп, олы абый кебек. – Тыңла әле, бездә шулай гадәт: бездә бар нәрсә чын. Өстәге кебек түгел – анда сиңа, Ходай сакласын, нәрсәдер теләмәвең өчен, биләүдән үк боткага «Тигез» салалар. Хәтерлисеңме моны? Нәрсәдер телисең – ә сиңа таблеткачык, һәм инде теләмисең, һәм син үзең теләмәс булдым дип уйлыйсың. – Ул Кинең йөзенә карый иде, һәм төгәл тия иде, чөнки әйе, Ки хәтерли иде, гомер буе теләргә ирек бирелмәгән, тамырыннан ук, тигез, шәфкать белән сүндерелгән бу тәнне хәтерли иде. – Ә монда ярый. Монда сине беркем басмый. Телисең – яшә. Фәхшәне телисең – Фәхшә булыр, ул каршы түгел, мин бит күрәм. Монда, гомумән, бар нәрсә ярый, апаем. Син лаек. Син – яңгыравыклы. Яңгыравыклыларга – барысы да. – Ул кинәт Кинең кулын эләктереп алды, күтәрде, беләгендәге «Ризалык»ның яшел утчыгына бармагы белән шакылдатты. – Ә бу нәрсәне, ияләшкәч, сал. Бу – муентак, апаем. Яшел – димәк, «яхшы эт». Монда андыйны кимиләр.

Һәм бу шулкадәр җылы, шулкадәр туганнарча әйтелде, һәм Кинең гомер буе татулыкта тотылган, гомер буе теләргә кыймаган унҗиде яшьлек тәне шулкадәр хыянәтчел көчле – эсселек, тибү, ачлык белән – аваз бирде, Ки шуның өчен генә дә «әйе» дип әйтә язды. Лаф тәкъдим иткән ирек фикер түгел иде. Ул менә шушы иде: ярый. Теләргә ярый. Алырга ярый. Сине җәзаламаячаклар – таблетка белән дә, муентак белән дә. Һәм бу «ярый»дан баш музыкадан һәм сасы истән дә ныграк әйләнә иде, чөнки ул өстә бала чакта ук пломбалап куелган нәкъ шул урынга бәрә иде.

Ләкин Камертон – теге, күкрәктәге, сулдагысы – «яңгыравыклыларга – барысы да»га эндәшми иде. Тән «әйе» дип кычкыра иде, ә ул эндәшми иде. Ки моны аермады. Тән яңгыравыклырак иде.

– Әйдә, – Лаф, кысып бетермичә, җилкәне нәкъ вакытында, оста итеп җибәрде. – Фәхшә беркая да китмәс. Башта – эш турында. Безнең эш матур.

Һәм аны өстәл янына алып килде.

– Ә бу, – Лаф тавышын төшереп, җайланмага күрсәтте, – махсус очрак өчен.

Шома, җылы, эчендә гипнозлы җемелдәү белән ул өстәлдә ята иде.

– Нәрсә икәнен беләсеңме? – Лаф аны алды, чөйде, тотып алды, һәм Ки эчтән тартылып куйды. – Нейробомба. Курыкма. Бу үтерми. Бу уята. Мондыйны Көйләү үзәге янында туры эфирда шартлатасың – балкыш, күк күкрәве, миллионнар бер малайның берүзе системаның йөзенә төкергәнен карый. – Ул Кигә янып торган күзләр белән карый иде, һәм Ки бу утны иман дип кабул итте; ә бу дәрт иде – «Тынлык»тагы чакыручыныкы кебек, тик зуррак, кулында яхшы карта булган уенчының дәрте. – Синең кызың күрәчәк. Аны кайда гына тотсалар да – аның батырының бирешмәгәнен күрәчәк. Аның яңгыравыклы икәнен. Аның өчен аларның тамугын шартлатканын. – Пауза, төгәл, кабат-кабат репетицияләнгән пауза. – Ирек иконасы буласың киләме, Ки?

Һәм аның эчендәге Камертон – аларның үрелеп җитә алмый торган, йөрәктәге шул ук Камертон – «икона» сүзендә чыңламады.

Ки моны аңламады. Аңарда ачу шулкадәр көчле гүли, горурлык шулкадәр татлы кушылып җырлый иде, ул төп нәрсәне ишетмәде: чын кыл эндәшми иде. Ул Лилага, колаклыктагы музыкага, карт учын күкрәгенә кысып елаган подвалдагы тынлыкка чыңлый иде. Ә монда, «ирек иконасы»нда, «миллионнар карый»да, «батыр бирешмәде»дә – иң көчле җырларга тиеш кебек урында – эчтә тигез иде. Тын. Аваз бирерлек нәрсә булмаган җирдәге кебек тын. Моның нәрсә аңлатканын – Лаф сүзләренең ялган икәнен, әллә бары тик аның, Кинең, хакыйкате булмаганын – ул белми иде; уйланып та тормады. Ул күк күкрәвен көткән җирдә тынлыкны гына ишетә иде, һәм бу тынлык аны сагайтмады, чөнки тышта күк күкрәве җитәрлек иде. Ләкин Ки йөрәгенә колак салмый иде. Ки ачуга колак сала иде. Ә ачу: әйе, ди иде.

– Ә әгәр мин икона теләмәсәм, – диде ул барыбер, чөнки аңарда нәрсәдер, йөрәк түгел, ә үҗәтлек, терәлеп туктады. – Әгәр мин аны кайтарасым гына килсә.

Лаф елмайды – һәм бер мизгелгә, бер кыска мизгелгә Ки беркайчан да күрмәгән рәвештә сүнде, чөнки Ки аны ялгызы чагында күрмәгән иде; шулкадәр тиз кире кабынды, Ки моны күренде генә дип уйлады.

– Бер үк нәрсә, апаем, – диде Лаф йомшак кына. – Бу дөньяда аны тын гына кайтарып булмый. Тыннарны ишетмиләр. Тыннарны, син булып кайткан теге кешеләр кебек, подвалларда җыештыралар. Аны кайтарасың килсә – система саңгырауланырлык итеп яңгыравыклы бул. Башка юл юк. Мин шат булыр идем дә, юк.

Ул бомбаны Кинең кулларына – мәңгегә түгел, тотып торырга, авырлыгын тоярга – салды, һәм җылы җемелдәү учларга ятты, һәм бу авырлыкта сиңа кинәт ышанып тапшырылган чит кыйммәтле әйбердәге кебек ниндидер төзәтеп булмаслык рәхәтлек бар иде.

Дремон почмакта, борылмыйча гына, диварга соңгы кып-кызыл сызыкны сызды да, карап, катып калды. Ки карашын йөгертеп алды – һәм, нигә икәнен аңламаса да, аркасы буйлап салкын йөгерде. Дремон түгәрәк ясаган иде. Бары тик түгәрәк, асты ачык боҗра. Эче буш. Анда камертон да, чагу да, бернәрсә дә юк – бары тик кып-кызыл белән уратып алынган бушлык, дивардагы тишек, нуль.

– Бу нәрсә? – дип сорады Ки.

– Ул аны хәтерләми, – диде Лаф җиңел генә, аны арырак алып китеп. – Дремон әллә нәрсәләр ясый. Яртысы – саташу. Әйдә, мин сиңа «хайп-машина»ның ничек эшләгәнен күрсәтәм. Сиңа ошаячак. Сине дан көтә, Ки.

Һәм Ки, җылы бомбаны учларында тотып, эчендә бернәрсә дә булмаган кып-кызыл боҗрага борылып карамыйча, аның артыннан китте.

* * *

«Буяулар» янында үткәргән берничә көн эчендә ул шәһәрне яңадан нәфрәт итәргә өйрәнде.

Элек ул тупас, сызлаучы сагыш белән йөргән шул ук шәһәр хәзер, оя сәхнәсеннән, элекке Үзәкне каплаган экраннардан башкача күренә иде: авыру түгел – гаепле. Неирон аңа аны аның үз күзләре белән, яңадан монтажланган күзләр белән күрсәтә иде. Менә урамдагы тигез кешеләр – «көтү, Ки, йоклаган көтү, һәм аларны кемдер йоклаткан бит». Менә яшел беләзекләр – «муентаклар, апаем, ә аларның ачкычы өстә». Менә ак, тын Көйләү үзәге – «анда хәзер синең кызыңны яңадан көйлиләр, нәкъ хәзер, син монда йолдыз булып уйнаганда». Һәм Кидәге элек адрессыз тупас авырту булган ачу хәзер адрес та, йөз дә, вакыт тәртибе дә тапты, һәм моннан җиңел диярлек булып китте. Билгеле бер нәрсәгә нәфрәт итү гомумән сагышлануга караганда җиңелрәк. Ачу җылыта иде. Ачу киресенчә «Тигез» кебек иде – басмый, ә кабыза иде, һәм Ки, әти-әнисе аны тынычлыкка ничек тиз ияләштергән булса, аңа шулай ук тиз ияләште.