VoxZero. Камертон

Дивар янындагы карт, ниһаять, кулларын төшерде, күзләрен ачты – юеш һәм тыныч күзләрен, – һәм, әйтерсең аңарда әле генә кабынган нәрсәне ишеткән, бөтен подвал аша Кигә озак, сүзсез карады. Һәм башын чайкады. Бераз гына. «Ярамый» дип түгел, ә «кызганыч» дип чайкаган кебек. Ләкин Ки инде картка карамый иде. Ки туры эфирлар, миллионнар турында, аның кебекләрне кулларында йөртүләре турында сөйләгән егеткә карый иде.

– Алар кайда? – Ки сорады. – Синең Буяуларың. Ничек табарга?

Егет, әйтерсең нәкъ шуны гына көткән, елмайды да нәрсәдер – кисәк, тамга, инде аска түгел, ә читкә, яктылыкка таба өскә, ак йөзләрдән һәм кайнар кружкалардан еракка илтүче адрес чыгарды.

– Мин сине алып барам, – диде ул. – Хәзер үк. Монда якын гына. Алар сиңа шатланачак, минем сүзне истә тот. Синең кебекләргә алар ничек шатлана, беләсеңме.

Һәм Ки, тартма өстендә эчеп бетерелмәгән кружканы – монда кадерләп саклана торган, ак бармакларны җылыткан, ә ул тиешле нәрсә дип ашыгыч, бәясен аңламыйча кабул иткән кайнар нәрсәне калдырып, торды да дәртле егет артыннан «Тынлык»тан – өскә, яңгыравыклылар янына китте. Карт аның артыннан карап калды, башын чайкады һәм чакырмады: монда тотмыйлар иде. Монда яңгыравыкка китүчеләрне тотып калып булмаганын, малайның үзе тиешлеген һәм ул кайтса – кайтса әгәр – инде башка булып кайтачагын беләләр иде.

Кайдадыр өстә, бөтен катлар өстендә, нәкъ шул сәгатьтә шәһәр буйлап тагын дулкын узды, һәм йоклаган кварталларның берсендә ярты секундка яктылык сүнде дә кабынды, һәм тәрәзә янында йокламыйча утыручы бер ана, кулын, әйтерсең ул аныкы түгел, күзләренә якын китерде, – ләкин Ки моны инде күрми иде. Ул тынлыктан шау-шуга, салкыннан утларга таба күтәрелә иде, һәм аның эчендә, әле генә җибәрелгән кылны басып, бөтенләй башка тавыш көч ала иде, һәм бу тавыш аның яшенә туры килә иде, һәм аңа ирек булып тоела иде.

Бүлек 7. Җыелыш

Ариадна экраннан ялганлаган шәһәр белән ул төнлә барган шәһәр ике башка шәһәр иде, һәм ул аларны бергә кушмаска күптән өйрәнгән иде, чөнки моннан башы әйләнә башлый иде. Тар, озын, суга яткан пыяла капсулага охшаган көймә канал буйлап тавышсыз бара иде: баш өстендә үтә күренмәле гөмбәз, ә эчтә бар нәрсә стериль, ак, җылы, чәчрәү дә, дым да юк, әйтерсең су буйлап бармый да. Койрыгында гондольер басып тора һәм озын ишкәк белән тавышсыз гына идарә итә иде – көймәгә кирәк булганга түгел, ул үзе бара иде, ә шулай гадәт булганга: аның алдында ишекне ачып торучы, «рәхмәт» әйтерлек кеше булсын өчен. Аның ниндидер исеме бар иде, Ариадна аны хәтерләми иде, һәм моннан да йөрәге гадәттәгечә чәнчеп куя иде, ләкин чәнчү тупас, тузган иде.

Пыяла артында аның шәһәре ага иде. Тегесен, көндезгене, экрандагысын ул яттан белә иде: камил аһәң, шәфкатьле тотрыклылык, татулык. Ә бусы, төнгесе, каналлар буендагысы тынрак һәм намуслырак иде, шуңа күрә куркынычрак та иде. Яр буйлары, күпер-кушылмалар, асылмалы мәйданнар буйлап кешеләр тигез атлый иде; өстә төн бушамый иде – каналлар эшли, каршыдан капсулалар шуа, витриналар яна иде, – ләкин боларның барысы тайпылышсыз, ашыкмыйча, шома хәрәкәт итә иде. Беләкләрдә «Ризалык» синхрон рәвештә, чат-чаты белән тыныч кына яшелләнеп тора иде, әйтерсең шәһәр бер яшел сулыш белән сулый. Беркем ашыкмый иде – ашыгу сорау ул, ә көйләнгәннәрнең сораулары юк иде. Беркем вакытсыз көлми иде. Беркем дә болай гына, күккә карап басып тормый иде, чөнки күккә карарга кирәк юк, күктә бернәрсә дә күрсәтмиләр.

«Мин моны эшләдем», – дип уйлады Ариадна, һәр тапкыр уйлаганча, һәм моның горурлыкмы, әллә хөкемме икәнен белмәде. Ялгызы гына түгел, әлбәттә; ләкин аның йөзе, аның тавышы, аның җылы «тату булуны сайлаганыгыз өчен рәхмәт» дигәне бу яшел йокы өстенә нечкә өске катлам булып – асты буямы, әллә агачмы икәнен инде аерып булмый торган лак булып яткан иде. Ул лак иде. Шәһәрнең иң кыйммәтле лагы.

Һәм кайдадыр бу лак астында, кабыргалар астында, иске агарган җөй астында аның йодрыгы – яшерен, аның хәбәрдарлыгыннан башка, һәр эфирда кысылгандагыча – кысыла иде. Менә ул хәзер дә кысылды, Ариадна моны тотып алды. Һәм тагын, һәрвакыттагыча, ул үзенә мәгънәсе булган бердәнбер сорауга җавап бирә алмады: бу аның йодрыгымы. Аның яшел шәһәрдән күңеле болгануы – аныкымы, аның әле кеше икәнен исбатлый торган тереме? Әллә аңа үзенеке булып кына тоеламы? Пыяла артындагы шәһәр икеле иде: лак һәм черек. Һәм ул үзе дә нәкъ шулай икеле иде, һәм аның эчендә берсен икенчесеннән аерып алырлык прибор юк иде, чөнки прибор атый белә иде, ә күрә белми иде.

Көймә йомшак кына киң каналга, Җыелыш манарасына таба борылды.

* * *

Вестибюль аңа кергән кеше үзен бер үк вакытта чакырылган да, бернәрсә дә түгел дә итеп тойсын өчен төзелгән иде – моны бары тик бик иске акча гына булдыра иде. Яктылыкны чагылдырмый торган таш. Тавыш югала торган биеклек. Беркайдан да килми торган, күләгә дә бирми торган яктылык – аның яраткан, нәфрәт иткән күләгәсез бушлыгы, ул анда унике ел эшләгән иде. Керү урынында, озын стойка артында, кунаклар беләзекләрен тапшыра иде – «Ризалык»ны беләктән салып, тышкы кием тапшырган кебек бирәләр һәм ялангач беләк белән ары китәләр иде; шулай гадәт иде, беркем нигә дип сорамый иде, бары тик Җыелышка аннан башка керәләр иде. Ариаднага салырга нәрсә юк иде – аңа беләзек бөтенләй тиешле түгел иде, – ләкин ул күләгәсез яктылыкта агарып калган чит ялангач беләкләргә һәм бәрхеттә, салып куелган муентаклар кебек караңгы, сүндерелгән «Ризалык»ларның тигез рәтенә карашын тоткарлады. Лифтларга таба баручылар җиңел генә, кулларында яшел күзсез баралар иде: нәрсәгә риза булырга кирәклеген билгеләүчеләрнең билгесе шул иде. Ә диварлар янында, ишекләр янында, уемтыкларда хезмәт итүчеләр тора иде, һәм менә аларда «Ризалык» тигез яна иде, һәм шәһәр йөзе яннарыннан узганда алар күзләрен түбән төшерә иде. Лифт янындагы швейцар яшь түгел иде. Ул аның каршында көзгеле ишекләрне, карашын күтәрмичә, ачып җибәрде һәм хезмәтнең кеше түгел, ә вазифа гына булган шома, ялтыратылган тавышы белән әйтте: – Советник ханым. Өске кат. Җыелышыгыз хәерле булсын.

– Рәхмәт, – диде Ариадна, һәм керде, һәм ул да аның артыннан – озатырга, басарга, өстә ачарга, хезмәте шундый иде – керде. Ишекләр кушылды. Лифт өскә – йомшак, тавышсыз, бар нәрсә эшләнгән шул ук шәфкатьле шомалык белән кузгалды. Панельдә катлар җылы хәреф белән яна иде, һәм тыныч кына бер хатын-кыз тавышы – беләзекләрдәге, рекламадагы, һәр җирдәге, асылда аның үзе булган тавыш – ягымлы гына әйтте:

– Күтәреләбез. Тынычлыкны саклагыз. Сез инде диярлек урында.

Һәм «урында» сүзендә – сүнде.

Тавыш түгел – бар нәрсә. Яктылык, панельдәге хәрефләр, күтәрелүнең тигез гүләве. Лифт, йомшак, ахыргы булмаган этәрү белән, катлар арасында туктады, һәм караңгылык урнашты, ә караңгылыкта – тынлык, яшәп торган дөньяда булмый торган, бер генә фонсыз тулы тынлык; Ариадна андыйны бер генә тапкыр, күптән-күптән ишеткән иде, ә кайда икәнен хәтерләми иде.

Панель җемелдәп куйды. Анда – җылы түгел, хезмәти, лак астыннан, кунакка күрергә тиеш булмаган машина эченнән – бер юл чыкты:

…синхронлаштыру югалды. көтү. көтү. кө–

Һәм өзелде. Һәм тагын караңгы.

Бу шул ук тайпылыш иде. Ариадна аның турында белә иде – хисаплар әтисенең өстәленә ята иде: «калибровка», «төеннәрнең планлы тотрыксызлыгы», бернәрсә дә түгел, эфир өчен түгел; аңа бу гаилә хокукында, колак очы белән генә килеп ирешә иде. Шәһәр буйлап кварталлар сүнә, тасмалар катып кала, челтәр буйлап дулкын һаман ешрак йөри иде, һәм өстә инде барысы да моның калибровка икәненә ышанмый иде. Ләкин чит хисаптан дулкын турында белү бер нәрсә. Ә аның эчендә – тимер тартмада, катлар арасында, астан бернәрсә дә җылы итеп яктыртмаган караңгылыкта эленеп тору – бөтенләй башка.

– Борчылмагыз, советник ханым, – диде швейцар караңгылыктан, һәм аның тавышы әле хезмәтчән, ялтыратылган иде. – Хәзер торгызалар. Соңгы вакытта була торган хәл. Гафу үтен…

Һәм шунда аның эчендә дә сүнде.

Ариадна күрмәде – тойды. Швейцарның беләгендәге, лифт караңгылыгында бердәнбер яшел нокта булып әле сүрән генә янып торган «Ризалык» җемелдәп куйды да бөтен бина белән бергә сигналын югалтып, тулысынча, коры гына сүнде. Һәм яшел нокта белән бергә швейцар тавышыннан вазифа китте. Ул «гафу үтенәбез»не әйтеп бетермәде. Ул ялтыратылган сүзнең уртасында, кургычы беткән уенчык туктаган кебек, тынып калды. Һәм моннан соң урнашкан тынлыкта Ариадна янында инде швейцар түгел иде. Караңгылыкта, тыңларга кеше булмаганга – камералар да, өстән тавыш та, аның тонын тикшерүче яшел утчык та булмаганга – беркем дә тыңламый торган яшь түгел, арыган бер кеше басып тора иде. Алар эндәшмичә тордылар. Озак. Уңайсыздан да озаграк – шулкадәр озак, уңайсызлык узып, янып бетте, һәм аңа да, Ариаднага да бернәрсә дә салырга кирәк булмаган икәүгә бер тынлык кына калды. Ариадна йөзе белән сер бирмәскә тырышмады. Караңгыда нигә тырышырга. Кич эчендә, бәлки, ай эчендә беренче тапкыр аның янында, алдында шәһәр йөзе булырга кирәкмәгән кеше бар иде, чөнки ул аны күрми иде, ул да аны күрми иде, һәм икесе дә моны белә иде.

– Нинди тын, – ул, ниһаять, әйтте. Хезмәтчән итеп түгел. Тын гына, үзенә, караңгылыкка. – Шулай буласын онытканмын да. Бөтенләй. Беркем дә булмасын.

Ариадна эндәшмәде. Ул кинәт җавап бирәсе килмәгәнен аңлады – әйтер сүзе булмаганга түгел, ә хәзер теләсә нинди сүз бар нәрсәне кире кабызыр иде: үз ролен, аның хезмәтен, лакны. Ә әлегә тын – алар караңгылыкта бары тик икәү генә иде, һәм бу чын иде, һәм моңа сүз белән кагылырга ярамый иде: ул сүздән таралып китә иде.

– Минем сезнең яшьләрдәрәк кызым бар иде, – диде ул тынлыкка, җавап сорамыйча, моны аңа түгел, караңгылыкка биреп. – Күп сорый иде. – Пауза. – Хәзер сорамый. Татулыкта. – Һәм тагын, тынрак: – Яхшы аңа. Шулай диләр.

Һәм, ахрысы, аңардан түгел – моны кычкырып, еллар эчендә беренче тапкыр, өстән тыңламаган бердәнбер урында әйткәненнән куркып, тынып калды. Ариадна караңгыда, үзеннән – нәрсәне? үзен, алты яшендә, ак бүлмәдә – ничек алган булсалар, кызы нәкъ шулай алынган кеше янында басып тора иде; һәм бер сүз дә әйтмәде, һәм бу эндәшмәүдә аның бөтен эфирларындагыдан күбрәк иде, чөнки эфирларда ул барысы өчен ялганлый иде, ә монда – бер кеше белән эндәшми иде, һәм эндәшмәү уртак иде, аны язып та, сыйныфлап та булмый иде. Аның эчендә кайдадыр – ул моны салкын гаҗәпләнү белән билгеләп куйды – озак вакыттан соң беренче тапкыр йодрык кысылмый иде. «Юк»ны өстәл астына яшерергә кирәк юк иде. Монда, караңгыда, бар нәрсә «юк» иде – тын, бөтен, беркемнеке дә булмаган «юк».

Яктылык кинәт кайтты.

Панель җылы булып кабынды, тавыш, әйтерсең өзелмәгән дә, шул ук сүздән эләктереп алды: «…урында». Лифт тартылып куйды да кузгалды. Һәм Ариадна швейцарның беләгендә яшел ноктаның кире кабынуын – һәм аның белән бергә аңа вазифаның, су формага кайткан кебек, тигез, бер мизгелдә кире кайтуын күрде. Ул турайды. Йөзе җыелды. Күзләре түбән төште.

– Тоткарлык өчен гафу үтенәбез, советник ханым, – ул инде тагын кеше булмаган ялтыратылган тавыш белән әйтте. – Техник эшләр. Җыелышыгыз хәерле булсын.

Әйтерсең караңгылык булмаган. Әйтерсең анда беркем дә инде сорамый торган кызы турында сөйләмәгән. Тәрәзә ябылды – Кинең Ариадна белмәгән әнисендә, меңләгән аналарда, бер секундка яшеле сүнеп, тере кеше чыгып күренгән, ә шундук кире җыештырылган барысында ябылган кебек. Ишекләр аерылды. Швейцар тотып торды. Ариадна өске катның ак яктылыгына атлады һәм үзенең борылып, аңа – нәрсә? – әйтәсе килгәнен тотып алды. Ишеткәнен. Кызына, мөгаен, «яхшы» түгел икәнен. Караңгыда аның белән эндәшмичә тору соңгы ай эчендә үзе белән булган иң намуслы нәрсә икәнен. Ул борылмады. Шәһәр йөзе швейцарларга борылмый. Һәм, борылмыйча, ул кич буе тирәдә йөргән нәрсәне беренче тапкыр ачык аңлады: бүген аннан тартып алып булмый торган бердәнбер нәрсә бернәрсә дә булмаган караңгыда булды. Тынлык. Тынлыкны гына тартып алып булмый.

Бу уйны ул үзенә алып керде һәм Җыелышка китте.

* * *

Зал ак иде, һәм монда аклык акча аңлата иде – рекламаның кычкыра торган аклыгын түгел, ә шулкадәр буш калсын өчен аны көн саен анда яшәүче кешеләрдән юып торырга кирәк булган теге кыйммәтле, сабыр аклыкны. Ариадна үз дәрәҗәсендәге йөзгә утырырга тиешле өченче рәткә утырды, эфирдагыча аркасын төз тотты һәм залның яртысы лотларга түгел, ә ул нәрсәгә карар – шуңа карарга килгәнен белә иде.

– Сез Җыелышта беренче тапкыр, – диде сулдагы хатын, сорамыйча. Аның исеме Ирма иде, Ариадна аны, ата-ана йортындагы җиһазны белгән кебек белә иде: гел булган, кайчаннан бирле икәне билгесез. Яшь түгел, яшьлектән кыйммәтрәк торган шомалык белән шома, беләзек урынына беләгенә уралган тар тасмалар – соры, ком төсле, уңган зәңгәр тасмалар – белән бизәлгән куллы хатын. – Йөзегездә «беренче тапкыр» дип язылган. Сез кешеләргә карыйсыз. Икенче Җыелышта инде лотларга карыйлар. Унынчысында – бәягә генә.

– Сез нәрсә киясез, – диде Ариадна. – Бу тасмалармы?

Ирма, сокланып, кулын күтәреп борды.

– Бу, җаным, бик матур әйберләрдән калган бар нәрсә. – Ул сорысына кагылды. – Пальто. CIVIL MONA. – Ул моны үлгәннәрне исеме белән атаган кебек назлы итеп әйтте. – Ишетмәгәнсездер инде, каян сезгә. Иң таңында, ИҖСА әле өйрәнгән, һәм рәхимсез өйрәнгән чорда, шундый йорт бар иде: ул чакта теләсә нинди контрольсез матурлык өчен хәзергегә караганда явызрак яндыралар һәм утырталар иде. Хәзер инде акыллы – хәзер сезне бары тик көйлиләр, һәм сез матурны үзегез яратмас буласыз. Ә ул чакта – тупас, ачыктан-ачык. Һәм менә бу йорт, CIVIL MONA, моның барысы уртасында үҗәтләнеп гади кешеләр өчен тегә иде. Безнең өчен түгел – барысы өчен. Нәфис, гади, киелсен һәм хезмәт итсен өчен. Артыгы булмаган нәфислек, аңлыйсызмы? Җыештыручы хатынның кесәсенә туры килгән абруй. – Ул шатлыксыз гына көлемсерәде. – Шуның өчен аны кичермәделәр дә. Шкафлардан йогышлы чир кебек алып, Чорга кадәрге калган бар нәрсә белән бергә яндыралар иде. Куркыныч дип санала иде. Ялгышмаганнар да бит: матур әйбер кигән кеше үзенең кеше икәнен хәтерли. – Ул тасмалы кулын тагын яктыга борды. – Менә шулай. Пальто кул белән басылган, бердәнбер бичемле, чын кимчелекле йоннан иде. Аларны кайчандыр тулы рәт белән – иң кечкенә буйдан иң зурысына кадәр – бер үк пальтоны бөтен үлчәмдә, барысы өчен тегәләр иде. Ә миңа өчәве килеп иреште. Нибары өчәве исән калган, күз алдына китерәсезме, – иң кечкенәсе, иң зурысы һәм алар арасында бер уртанчысы. Минеке. Бәхетем – минем үлчәм нәкъ табылды. – Ул көлемсерәде. – Ә ул икесен, кечкенәсен һәм зурысын, минем алда яндырдылар да менә моңа эрләделәр. – Ул тасмалы кулын борды. – Матурлыгын аңлыйсызмы? Кайчандыр куркыныч итеп яндырганны хәзер зиннәт итеп яндыралар. Шул ук ут. Тик ул чакта – берсе дә калмасын өчен. Ә хәзер – нәкъ бере калсын өчен. Минеке. Бердәнберлек, җаным, әйбер бер булганда түгел. Калганнары юк ителгәндә. Беренче булу аз. Соңгы булырга кирәк.

Ариадна соры тасмага – бере бердәнбер булып калсын өчен юк ителгән бар нәрсәнең эрләнгән көленә карады, һәм якасы астында, иске җөйдә, тын гына сызлап куйды. Ул йөзен йөз булып калырга мәҗбүр итте. Ул бу механиканы кайдадыр күргән иде инде. Киемдә түгел. Кешеләрдә. Кешенең бөтен башка юрамаларын сөртеп, бер хупланганын калдыру һәм калганнары инде юк икәненең исбатын йөртү. Сәхнәдәге чүкечсез кеше – чүкеч тупас булыр иде, монда санны тавыш белән, савыктырганда алып барган кебек, йомшак кына алып баралар иде – башлануны игълан итте. Аның артындагы экран буш иде: товарны күрсәтмиләр иде, товар күренми иде.

– Башлаганчы, – диде ул шул ук йомшак тавыш белән, – булырга мөмкин уңайсызлыклар өчен гафу үтенәбез. Төеннәрнең планлы калибровкасы, беләсез. Залда яктылык җемелдәсә – борчылмагыз, бу озакка түгел. – Зал буйлап аңлаучан хәрәкәт узды: барысы да белә, барысы да күнеккән, соңгы вакытта һәр җирдә җемелди иде, һәм өстә бу турыда, һава торышы турындагы кебек, тигез әйтергә өйрәнгәннәр иде. – Шулай итеп. Беренче лот. Чын язма. Улының туганын белгән ир. Көйләүгә кадәрге тон, кушылмаган, чистартылмаган. – Тавыш йомшак алып бара иде. – Игътибар итүегезне сорыйм: шатлык. Саф шатлык кайгыдан сирәгрәк очрый.

Зал буйлап моны көлкеле дип табарга рөхсәт ителгән кешеләрнең җылы, аңлаучан көлүе узды. Почмактагы саннар йөгерде. Ариадна бу кешеләр арасында утыра иде, һәм алар аңа чит түгел иде – ул аларны кабул итүләрдән, Шурадан, туйлардан белә иде; алар балаларны ярата, сүзләрендә торалар иде. Һәм алар ул хәзер ялгышмыйча таный торган аерым ачлык белән – кайчандыр авырткан бар нәрсәне үзеннән кырып ташлаган һәм авыртусыз эчтә буш бүлмәдәге кебек кайтавазлы икәнен ачыклаган тукның ачлыгы белән алга иелә иде. Алар үзләрен чип-чиста итеп кырып ташлаганнар иде. Һәм хәзер кырып ташлаганнарын тамчылап сатып алалар иде, чөнки моңа – кайчандыр чын нәрсә яшәгән үз эчләрендәге теге урынга – алар инде туры үрелеп җитә алмыйлар иде. Бары тик чит язма аша гына. Бары тик сатып алып кына.

– Алар явыз түгел, – Ирма, аның карашын күзәтеп, тын гына әйтте. – Сез уйлыйсыз: аждаһалар. Юк. Аждаһага җиңел. Болар – ачлар. Дөньядагы иң ачлар – бар нәрсәсе булганнар. Аларга үстереп булмый торган бер генә ризык калдырганнар – чынны. Аны әле кемдә бар – шуннан тартып алып кына була. – Ул керү ягына баш какты. – Шуңа күрә беләзекләрне дә керүдә салалар. Аста – тигез булсын, артыгын тоймасыннар өчен. Ә монда киресенчә: монда тою өчен түлиләр. Беләзек белән чит курку өчен сатулашып булмый – кул үзе тигезләнәчәк, аппетит та сүнәчәк. Аны ачлык чын булсын өчен салалар. Теләргә бернәрсә дә комачауламасын өчен. – Ул Ариаднага борылды, һәм шома йөзеннән бер мизгелгә исемсез нәрсәдер узды. – Мин дә ач, җаным. Мин бары тик күптән инде үземә тук дип ялганламыйм.

Лотлар бара иде. Беренче үбешү алдыннан кыз көлүе. Аны язып алганнарын белмәгән карчыкның догасы. Язмалар арасында әйберләр дә – Чорга кадәрге исән калганнары, залда беркем дә рәтләп атый белмәгән гаҗәеп нәрсәләр бара иде. Шкатулка: капкачын күтәрәсең, һәм эчтә нечкә, сынучан чыңлау астында кечкенә сын – балерина үзе, Эфирсыз, бары тик кайчандыр бик күптән кул белән кургыч салынганга әйләнә. Зал бу тере механик тавышны тыңлап катып калды, һәм бәя биеккә сикерде: үзе уйнаган өчен юмарт түлиләр иде. Аннары – келәмчек. Кечкенә, тузган, читендә нечкә бизәкле, ә уртасында, бер башына якынрак, сурәт тукылган: катгый караңгы куб, һәм аның өстендә, керү яки уемтык кебек, бизәк тә шуңа илткән гөмбәз. Аны аңлатмыйча куйдылар, чөнки аңлатырга нәрсә юк иде: аның нәрсә икәне дә, кеше кайчандыр мондый келәмчекне нигә җәеп, бу кубка нигә мөрәҗәгать иткәне дә, нигә нәкъ аңа икәне дә – боларның барысы белгәннәр белән бергә сөртелгән иде. Зал караңгы кубка аңламыйча, бернинди авазсыз карады. Бәя кузгалмады. Келәмчекне – исемсез гаҗәеп нәрсәне, бикле һәм онытылган ишекнең беркемгә дә кирәкмәгән ачкычын – сатып алмадылар да. Аны тын гына алып киттеләр, һәм зал аның юкка чыкканын сизмәде дә. Кемнеңдер, бәягә караганда, иртәнгә кадәр яшәмәгән кеше белән телефон аша соңгы сөйләшүе. Зал ашый иде. Һәм кайдадыр сигезенче лотта, Ариадна, ишетмәскә өйрәнгәнгә, түзәрмен дип уйлаганда, сәхнәдәге тавыш тагын бер тонга, назлылыкка кадәр диярлек йомшарды:

– Махсус лот. Чын беренче Көйләү. Үрнәк – алты яшь.

Зал башкача тынды. Изгегә кагылгандай.

– Бала үз яшендә инде җавап бирелми торган сорау биргән. Кушылганчыга кадәрге язма. Куркуны… җайга салганчыга кадәрге чын курку. Сәхнәләштерү түгел. Мондый кертемнәр аз: балалар сирәк хәтерли, ә хәтерләүчеләрне без тәртипкә китерәбез. Бусы – күптән татулыкта. Сезнең алда – аңарда инде булмаган нәрсә.

Һәм Ариаднага алты яшь булды.

Образлы түгел – тәне белән. Яка астындагы җөй шулкадәр кабынып китте, кулы ятарга өйрәтелмәгән булса, ул аңа кулын китерер иде. Ишегендә аның исеме язылган ак бүлмә. Төшке аш вакытында ул биргән – ни өчен барысы да бертөсле елмая дигән – һәм кемдер язып алган, һәм, бәлки, нәкъ шулай, шундый ук залда, ачларга саткан сорау, ә алар, аңа алты яшь булуын, аның куркуын тыңлап, алга иелгәннәр. Бу язма аныкымы – ул белми иде. Моны белеп булмый иде. Ләкин бу язмадагы теләсә кайсы бала ул булырга мөмкин иде, һәм һәрберсе ул иде.

Саннар йөгерде. Беренче рәттә кемдер ялкау гына ике бармагын күтәрде. Ирма, яхшы пумала сызыгына карагандай, тын гына хуплап тавыш чыгарды. Һәм Ариадна кулын күтәрде.

Ул күтәрергә карар кылмады. Еллар буе өстәл астында яшерен, шәхси, беркемгә дә түгел итеп йодрыкка кысылган шул ук кул үзе өскә китте; хәзер ул ялкау ике бармакны бүлеп, яктыга, барысына да күтәрелде, һәм Ариаднаның тавышы теләсә нинди әдәп чигеннән югарырак сан атады – аннан соң залда борылып карадылар, чөнки шәһәр йөзе тупас, тере итеп сатулаша иде.

Ләкин лот көчле иде, һәм аны шундук бирмәделәр. Дүртенче рәттә бер хатын – шома, кара киемле, тәрбияле, күңелсезләнгән йөзле хатын – урыныннан тормыйча, бармакларын бераз гына селкетеп, өстән өстәде. Тыныч кына, гадәттәгечә, күпме булса да барыбер булганнар өстәгән кебек. Ирма аңа күз кырые белән карады да, иреннәрен ачмыйча, нечкә, спортчыларныкы диярлек ләззәт белән пышылдады:

– О-о. Бу – Вельта. Аның балалар куркуына аерым йомшаклыгы бар, ул аларны җыя. – Һәм шундук, дәртләнеп, ат чабышындагы тамашачы кебек Ариаднага терсәге белән төртеп: – Бирмәгез. Аннан узып китегез. Әйдә.

Һәм Ариадна узып китте. Тагын, югарырак, тупасрак, Вельтага карамыйча, үзенеке булырга мөмкин чит алты яшьлек курку яшеренгән буш экранга карап. Дүртенче рәттәге хатын кашын күтәрде, бераз пауза ясады – һәм кулын төшереп, кәнәфи аркасына янтайды: шулкадәр үк теләмәгән идем, янәсе. Ирма ләззәт белән сулыш чыгарды.

Тынлык. Аннары сәхнәдән – Ариаднаның бәясен тиешле нәрсә итеп җыеп алган йомшак санау. Башка беркем кулын күтәрмәде. Шәһәр йөзеннән кем узып китсен.

– Сатылды, – диде тавыш назлы итеп. – Котлыйм.

Ирма аның беләген – башкаларда беләзек булыр, ә Ариаднада бары тик бик тиз тибүче тамыр гына булган урынны – салкынча учы белән каплады.

– Нинди зәвык, – дип пышылдады ул ихлас хөрмәт белән. – Баланы алу. Кичнең иң көчле лоты, һәм сез аны бирмәдегез. Сездә аппетит бар, җаным. Мин сездә ялгышмадым.

Һәм шунда, салкынча уч астында, бу «аппетит» астында Ариадна үзенең нәрсә эшләгәнен аңлады. Ул баланы коткармады. Бала юк иде – тон, сызык, чит куркуның секундлары гына бар иде, һәм хәзер алар аныкы иде, һәм ул алар өчен шулкадәр түләде ки, Җыелыш, мөгаен, кичне уңышлы дип билгеләп куйгандыр. Ул моны ач куллардан тартып аласы килгән иде – һәм залдагы иң ач кулга әйләнде. Аның эшен шундук, бер ярыксыз укыдылар: шәфкать түгел, ә зәвык; «юк» түгел, ә аппетит; һәм шуның белән эшкәрттеләр. Ул баш күтәрде – һәм керемне арттырды.

Һәм шунда ул караңгы лифтта башланган нәрсәне тулысынча аңлады. Аның нәрсә генә эшләгәнен – алалар. Күтәрелгән кулны укыдылар. Тупас бәяне укыдылар. Аның теләсә нинди эшен – хәтта җирәнүдән туганын да – система шул ук секундта ялап алды һәм аның досьесына казаныш итеп язып куйды. Эш сине сатып бирә. Аларны эш белән отып булмый – эшне алар суынып өлгергәнче үз акчаларына әйләндерәләр.

Ә менә лифттагы тынлыкны – укымадылар. Швейцар белән уртак, караңгы, беркемнеке дә булмаган, бернәрсә дә булмаган һәм язып куярга нәрсә булмаган тынлыкны – алмадылар. Өлгермәгәнгә түгел. Анда лот булмаганга. Тынлыктан эчтәлек кисеп алып булмый. Ул эфирдагыча бик төз утыра һәм эчендә, бәлки, аның йөзе булган сатып алынган чит куркуны тота иде, һәм беренче тапкыр ачык, салкын, формула кебек белә иде: аннан алар тартып ала алмый торган бердәнбер нәрсә – ул бернәрсә дә эшләмәгәндә. Өстәл астындагы «юк» түгел – ул да, бәлки, исәпкә кертелгәндер. Ә тулы, ачык, барысы алдында – бернәрсә дә. Лоты булмаган тынлык.

– Ә хәзер, – диде сәхнәдәге тавыш, һәм аңарда кич буе булмаган алдан тәмләү ярылып чыкты, – игълан итәргә рөхсәт итегез. Киләсе Җыелышта – тарихта беренче тапкыр – туры эфирда кертем. Шул ук мизгелдәге чынлык. Сыну язмасы түгел – сынуның үзе, сезнең алда. Кабат тыңлап булмый торган лот, чөнки ул бер тапкыр гына булачак. – Пауза. – Тәфсилләре – чакырылганнарга. Аппетитыгызны әзерләгез.

Зал шул ук изге, ач сулышын чыгарды. Ариадна сулышын чыгармады. Ул шул лотның кем булачагын әле белми иде, кушып карарлык кисәкләре юк иде. Ул бары тик әтисенең кабинетында беренче тапкыр тойган бушлыктан салкын булып киткәнен – һәм бу бушлыкның хәзер аңарда даими яшәвен, һәм бушлыкның, ахрысы, йөзе була башлавын гына белә иде.

Ирма, үзенең соры тасмасын уңайлырак итеп урап, инде сәхнәгә таба борылган иде. Пальтоның үзе, аның урта үлчәме, өйдә, шкафта эленеп тора иде, һәм ул аны, ахрысы, кими дә диярлек иде; ә менә моны, беләгендәгене, гел кия иде. Тасма әйбер түгел иде – тасма тамга иде. Пальтоның аныкы икәненә һәм башкаларның бүтән беркемдә дә юк икәненә билге. Матурны кимиләр – аңа бер үзең ия икәнеңнең исбатын кияләр.

Кич тарала иде. Һәм, Җыелыштан соң гел булганча, Ариаднага таба тартылдылар – шәһәр йөзе сизелмичә китми иде. Котлау белән, аның өчен саклана торган аерым ярым сулыш белән киләләр иде: нинди кыю йолып алу, нинди зәвык, зал күптән болай җанланмаган иде. Кемдер аннары кысты дип әйтер өчен генә кулын кыса иде. Яшь түгел бер эшмәкәр аның учын кирәгеннән бераз озаграк тотып торды, «сатып алу» белән котлады. Һәм аның күзләрендә монда оялмаган ачык, яшерелмәгән көнчелек тора иде: Ариадна кичнең иң көчле лотын алды, ә ул өлгермәде. Кемдер сәбәпсез, исәнләшергә, билге куярга, аның янында, чит чагылган яктылыкта бер секунд торырга килә иде. Ариадна һәркемгә тигез, җылы, төгәл җавап бирә иде – йөз үзе сер бирми иде, еллар буе өйрәтелгән, башка нәрсә турында уйларга мөмкин иде.