VoxZero. Камертон

Һәм эшенә кайтты, һәм таралган шәүлә турында башка исенә төшермәде; ә Ариадна исенә төшерде: камера ала алмаган урынны да, аерым, сак кына, малай моннан бер мизгел элек бөтен шәһәргә үзе ачкан йөзне дә билгеләп куйды һәм читкә куйды. Ул узгынча уйлады: аны бит йөз мең кеше күрде. Һәм шундук аңлады – юк. Йөз мең карады, ләкин күрмәячәк: татулыкта йоклаучыларга чит гаугада кемнең йөзе җемелдәп узганы барыбер, алар аны, дулкынны оныткан кебек, иртәнгә кадәр онытачак. Бары тик әле барыбер булмаганнар гына – бу малай кебек нәрсәсе беләндер татулыкта булмаган санаулы кешеләр генә истә калдырачак. Аста, тынлыктагылардан. Һәм ул, Ариадна, иң өстә утырса да, – алардан. Ул истә калдырды.

Ә Лаф инде эшли иде. Таякчыклар контейнерга, контейнер пультка очты, куллар пультка ятты, һәм йөз Ариадна әле күрмәгән өченче йөзгә әйләнде: сүнгән дә, сөйкемле дә түгел, ә эшчән, салкын, җитез – станокка баскан кеше йөзе. Ачусыз, диагноз куйган кебек, ул ташлап куйды:

– Ярар инде. Контент – контент инде.

Һәм – микрофонга, бөтен гәүдәсе белән камерага борылып, ачы, хаклы, камил ачу белән тулы тавыш белән:

– ВАТАНДАШЛАР! Сез моны үз күзләрегез белән күрдегез! Система иң яхшыларны да сындыра – алар аңа үрелеп җиткәннәр, сатып алганнар, куркытканнар! Хыянәтче йөзенә карагыз – сынган кеше менә шундый була! Без аңа ирек бирдек – ә ул куркуны сайлады! ОЯТ!

Һәм чат – бер секунд элек «батыр» дип кычкырган шул ук кыздырылган халык – бер мизгелдә борылды. ХЫЯНӘТЧЕ. КУРКАК. АГЫП КИТТЕ. САТЫП АЛДЫЛАР. ОЯТ. ЧҮП. АЛ – ЧҮП.Шул ук исем, шул ук көч, тик хәзер ул юкка чыккан малай артыннан төкерек булып оча иде.

Лаф микрофонны сүндерде, артка янтайды, йөзен учлары белән ышкыды, һәм аннан бөтен гөрелте, бөтен хаклык чыгып китте, токмач белән арыганлык калды.

– Менә шулай, – диде ул. – Гафу итегез. Эш мизгеле.

Ариадна бик төз утыра һәм сер бирми иде, чөнки аның эчендә әле һаман күз алдында теге төшерелгән кул тора иде. Ул чаттагы халыкның бер минут элек яраткан малайны ничек ертканын карап утырды һәм аңламаска тиешле нәрсәгә шаһит булганын – ә аңлаганын – аңлады.

– Тиз генә аны сез, – диде ул тигез, эфирдагыча.

– Нигә сузарга. – Лаф мониторларның берсендә үзеннән-үзе әйләнеп торган әйләнмәгә күз төшерде: малай кулын төшерә, өстендә кып-кызыл «ХЫЯНӘТЧЕ», караулар саны өскә. – Батыр чыкмады – хыянәтчене җибәрдем. Контент буш торырга тиеш түгел, советник ханым. – Ул иренең почмагы белән көлемсерәде. – Хәтта кызганыч. Яхшы малай иде. Сирәк. Кулын юкка төшерде. Мин аңа шундый атна кордым, икона әвәләдем, ә ул алды да… – Лаф сүз эзләп бармакларын селкетте, – тынды. Аңлыйсызмы? Куркып калмады да. Тынды. Бу – иң начары. Куркакны мин сатар идем. Тынны – белмим ничек.

Һәм менә шушы сүздә – тынды – Ариаднаның эчендә нәрсәдер, туганын танып, кузгалып куйды. Ул, ниһаять, малайның төшерелгән кулында нәрсәне таныганын аңлады. Үзен. Кабыргалар астындагы үзенекен – еллар буе йодрык булган нәрсәнең язылганын – юк, киресенчә, гомердә бер язылганын. Түбәдәге малай бөтен челтәр алдында Ариаднаның караңгы лифтта, ялгызы, яшерен эшләгән нәрсәсен нәкъ эшләде: тынды – аны алып булмаслык итеп тынды.

– Мин, асылда, эш буенча, – ул, моны читкә куеп, эфирдагыча, тигез генә әйтте. – Миңа бүгенге эфирның чыганаклары кирәк. Дроннар төшергәннең барысы, монтажсыз. Өстә эшкә керәчәк. – Ул тоткарланып торды, ләкин әйтте, чөнки бриф шундый иде: – Тема – Көйләү рекламасы. Хаоска ычкынган малай, һәм котылу булып – тынлык, тынычлык, аһәң. Аңа кадәр һәм аннан соң. Сезнең материал – «кадәр».

Лаф, әйтерсең аңа мактау сүзе әйттеләр, балкып китте.

– О-о, – ул, күрше эшчеләрнең яхшы эшен күргән һөнәрче ихлас ләззәте белән сузып әйтте. – Матур. Минем баш күтәрү – аларның тынычлыгы рекламасына. Яратам. – Ул артка янтайды, күзләрен кысты һәм, ахрысы, шунда ук уйлап, үзе сокланып, чыгарды: – «Көйләүгә язылып куй, син үзеңне үзең… бу… үзеңне үзең язып куйганчы». – Ул тотлыгып калды, кулын селкетте, үз уңайсызлыгыннан чыраен сытты һәм тагын бер тапкыр сынап карады: – «Көйлән, үзеңне үзең көйләгәнче». Тфү. Ну, гомумән, сез аңладыгыз – анда төзәтерсез, тарарсыз, бу – сезнеке. Мин идея бирәм, сүзләр – минеке түгел.

Һәм Ариадна аңлады, һәм эчтән билгеләп куйды: аның слоганы кыйшык, абынучан, эфир таләп иткән шома, тәгәрәтелгән рәвештә түгел килеп чыкты: Лаф халыкны тавыш белән, эч белән кабыза белә иде, ә сүзләрне тигез итеп тезә белми иде, кирәк дип тә санамый иде. Ләкин фикерне ул Ариаднаның теләсә кайсы бүлегеннән төгәлрәк итеп, ычкындырмаслык кысып тотты: көйләү – кешенең, аның өчен эшләгәнче, үзе, үз куллары белән язылып куя торган нәрсә. Дөрес булуы җирәнгеч иде.

– Бушка алыгыз, – ул, үзенең тотлыгуыннан кул селтәп, кабатлады. – Без бит сезнең белән, асылда, бер станокны әйләндерәбез, тик төрле очларыннан. Мин аларны кабызам – сез аларны яткырасыз. Конвейер.

Ариадна хупламады, һәм Лаф, бер дә уңайсызланмыйча, шул ук ялкау кызыксыну белән йомшаграк дәвам итте:

– Тик сез мондый ерак җиргә чыганаклар өчен төшмәдегез. Файлларны бот белән җибәреп була, шәһәр йөзенә төпкә кадәр көймәдә чыланырга кирәк юк иде. Ә сез үзегез килдегез. Нигә?

Ул җавап бирмәде. Лаф, әйтерсең пауза да җавап, үз-үзенә баш какты.

– Ярар. Тикшерүче түгел мин. – Йомшаграк, контейнерны читкә куеп: – Сезгә бу… – ул башы белән әйләнмәдә катып калган төшерелгән кулга ымлады, – …кызыксыну нигә кирәк – миңа барыбер. Мин бары тик сезгә практик булмаганча барыбер түгел икәнен билгеләп куям. Курыкмагыз. Сезнең вөҗданыгыз минем янда имин. Сатар идем – алучы юк. Шура әгъзасының вөҗданы – базары юк товар. Кем сатып алсын? Кроноска илтмәгез, тартып алыр да түләмәс.

Бу шулкадәр гадәти итеп әйтелде, Ариадна берничә секунд нәрсәсе куркынычрак икәнен таба алмады: тапканымы, әллә тапканы белән аның эше юклыгымы. Әтисе, тапса, моннан бау ишәр иде. Лаф тапты да, сорау булмаган әйберне куйган кебек, читкә куйды.

– Сезгә җирәнгеч түгелме? – ул мониторга баш кагып сорады. – Менә болар барысы. Бер минут элек сез аны батыр иттегез. Хәзер – чүп. Ул бит… тере.

– Иде, – диде Лаф тыныч кына. – Хәзер контент. – Банкадан бер йотым эчте. – Ә җирәнгеч – нәрсәгәдер ышанган, ләкин ышанганы барып чыкмаган кешегә. Мин ышанмадым, миңа өметсезләнергә нәрсә юк. Тыныч тормыш, тәкъдим итәм. – Урындыгында чайкалды. – Сез мине явыз дип уйлыйсыз. Бөтен Шураңыз шулай уйлый, шуңа кул бирми. Ә мин начаррак. Мин – клапан.

– Клапан.

– Сакланыч клапаны. Чүлмәктә пар җыела – ачу, сагыш, малайларның бар нәрсәне ватасы килә. Көйләү белән моны чистартып булмый: Көйләү кыйммәт һәм кешеләрне тишә, ә тишек кеше начар эшли. Пар кая? Миңа. Алар килә, минем эфирларда кычкыра, витриналар вата, КӨЙ курчагын яндыра, донат куя – һәм буш, тын булып өйләренә кайталар, иртәгә – сменага. – Кулларын җәйде. – Мин аларның гомерләрен коткарам. Миннән башка чүлмәк шартлый, өстә куркачаклар һәм барысын да рәттән, берсен калдырмый көйләячәкләр, – менә шунда тамуг, яктыртусыз да, кафельсез дә. Мине алып ташлагыз – һәм иртәгә сезнең Шура сез иң курыккан нәрсәне эшләячәк. Мин – сезнең курку белән алар арасында торган нәрсә. Мин – булганнарның иң начары, калган бар нәрсәдән кала.

Ариадна эндәшми иде, чөнки кире кагарлык нәрсә тапмый иде. Җирәнгеч һәм, ахрысы, дөрес. Начаррагы – үзенең коточкыч исәбе буенча шәфкатьле.

– Ә малай, – ул, ниһаять, әйләнмәгә, төшерелгән кулга баш кагып әйтте. – Ул да пармы?

– Бусы – юк. – Лаф беренче тапкыр күзен читкә алды, кара пультка, үз чагылышына карады. Һәм эшлекле итеп сөйли башлады, һәм эшлеклелектән салкынрак була иде. – Бусы – товар. Булыр иде. Система нәрсәне булдыра алмаганын беләсезме? Мин дә булдыра алмыйм. Чынны ясалма итүне. Бар нәрсәне булдырабыз – күпләп баш күтәрү, прайс буенча ачу, такса буенча күз яшьләре. Чынны – юк. Аны каяндыр алырга кирәк. Тере кешене тере мизгелдә тотып алып, суынганчы төшерергә. Бу малай чынны бирә алыр иде. Түбәдә, бомба белән, бөтен челтәр алдында – ул матур итеп сынарга тиеш иде, һәм менә бу секундны мин бер елда төшергән бар нәрсәдән кыйммәтрәк сатарлар иде. Ә ул… – Лаф башын чайкады, һәм моңарда, нәкъ төбендә, көнчелеккә охшаган нәрсәдер бар иде. – Ул сынмады да, шартлатмады да. Ул кулын төшерде дә тынды. Кадр юк. Лот юк. Мин аннан бер атна эчтәлек әвәләдем – ә ул бер секундта буш кадрга әйләнде. Бу минем өчен нәрсә икәнен аңлыйсызмы? Бу – су сатучының коесын суырып бетергән кебек.

– Сез егетнең батырлыгы турында төшерү турында сөйләгән кебек сөйлисез.

– Мин ничек бар, шулай сөйлим. Сез үзегез бар нәрсә дә уйнап кына эшләнгән студиягә килдегез дә монда чынны сөйләгәнгә ачуланасыз. – Ул үртәмичә, арып кына иңнәрен сикертте. – Мин бу шәһәрдә барысыннан да намуслырак, советник ханым. Мине моның өчен яратмыйлар. Ышанычсыз намуслы – булганнарның иң уңайсызы. Ышанучыны кире күндерерсең. Ышанычсыз циникны – бернәрсә белән дә.

Ариадна торды. Урындык махсус аскетларча шыгырдады.

– Файлларны алтыга җибәрерсез. Барысын, монтажсыз.

– Бишкә булыр. – Ул, иңнәрендәге лампаны сүндереп, тагын токмачка тотынды. Һәм аның аркасына, вак акча ташлаган кебек, ялкау гына: – Ә фокус телисезме? Мин нәрсәне сата алмаячагымны әйтим. Бердәнберне.

Ариадна ишек янында тукталды. Борылмады.

– Менә шул сезнең малайны – әгәр ул кулын төшереп кенә калмыйча, ә эфирда, бөтен дөнья алдында, бөтенләй бернәрсә дә эшләмәсә. Бөтенләй. Күз яше дә, кычкыру да, «гомердә бер тапкыр» карашы да юк. Тотып алыр нәрсә булмаган буш кадр. – Лаф авызы тулы килеш сөйли иде, һәм шуңа көлкеле диярлек, һәм шуңа тагын да куркынычрак иде. – Менә моны мин алмыйм. Бушлыктан контент кисеп алып булмый. Тынлыкны клипларга турап булмый. Донат бушлыкка таммый – кешеләргә нәрсәдер булсын кирәк. – Канәгать булып хыкылдады да, шундук таякчыклары белән кул селтәп, читкә этте. – Ләкин бу – теория. Беркем дә сәләтле түгел. Барысы да матур итеп сындырсыннар дип тели. Безнең эшнең бөтен өмете шунда: кеше соңгы мизгелгә кадәр үзенең авыртуы кемгәдер мөһим дип ышана. Һәм аңламый: авырту мөһим түгел. Аның күренүе мөһим.

Ул күзләрен күтәрде – һәм бер мизгелгә, сүнгәнче, Шура әгъзасына да, шәһәр йөзенә дә түгел, ә бары тик ишек янындагы арыган хатынга карады һәм интонациясез, тын гына әйтте:

– Минем апаем Үзәктә. Өченче ел. – Пауза. – Бу болай, сүз уңаеннан. Миңа бөтенләй җиңел дип уйламасыннар өчен. Миңа җиңел – бөтенләй түгел.

Һәм сүнде. Тагын ашый башлады. Әйтерсең сөйләмәгән.

Ариадна кафельле коридорга, тигез салынган буяуга, ватык неонга чыкты, һәм көймәгә бара иде, һәм эчендә аның мөмкин булмаган, ә димәк, куркыныч булмаган нәрсәне бушка биргәндәй бушка биргән теориясен алып бара иде. Буш кадр. Турап булмый торган тынлык. Ул, сатыла торган бар нәрсә буенча белгеч, әле генә аңа Ариадна Җыелыштагы караңгы лифтта капшап тапкан шул ук ишекне кычкырып атады. Һәм шундук аны «беркем дә сәләтле түгел» дигән сүз белән бикләде.

Ләкин Ариадна инде икене белә иде. Үзен – караңгыда, швейцар белән, алынмаган тынлыкта. Һәм малайны – әле генә, түбәдә, кулын төшергән һәм, Лаф никадәр кычкырып басарга тырышса да, аны тулысынча сата алмаслык итеп тынган малайны. Икәү. Димәк, теория түгел. Димәк, ишек бар.

Көймә аның йөзен танып, аны тавышсыз кабул итте. Өскә, чиста ярусларга, үзенең яшел йокысына күтәрелгәндә, Ариадна битлекле малай турында беренче тапкыр чит монитордагы чит торпеда итеп түгел, ә үзенә, ахрысы, башкалар тапканчы ук табарга бик кирәк булган кеше итеп уйлады. Ул аның исемен белми иде – йөзен генә. Ләкин төп нәрсәне белә иде: малай яктыда Ариадна караңгыда гына булдыра алганны эшләде. Һәм хәзер алар икәү иде, ә икәү – инде ялгызлык түгел. Икәү – инде башлангыч.

Бүлек 10. Умарта

Битлекне ул үзе йолкып алды.

Ул ялган балкышта, төшерелгән бомба белән, теге ябык челтәрнең гөрелтесе астында түбәдә басып тора иде. Бер секунд элек аны батыр дип атаган йөз меңнәрчә күз хәзер, күренмәс колонкалардан Лаф сүзе белән, инде аны хыянәтче дип атый иде. Ки кулларын йөзенә күтәрде һәм Буяуларның чуар битлеген тартып салды. Салды, чөнки җитәр. Ал булу җитәр, чит кызыл исем җитәр, әйткән өчен җавап бирмәгән йөз җитәр. Әгәр ул хәзер нәрсәдер чын-чынлап эшли икән, бу аның үз йөзе белән булсын. Һәм тагын, моның астында, ул үзенә дә әйтеп бетермәгән икенче, караңгы, өметсез бер уй бар иде: күрсеннәр. Система аның кем икәнен күрсен. Килсеннәр дә алсыннар. Чөнки Лиланы алдылар. Тегендә, Үзәккә, ак диварлар артына. Һәм әгәр ул да аның кебек, ачык йөзле җинаятьче булса, бәлки, аны да шунда җибәрерләр. Аның янына. Үзәккә башка ишекләрне Ки белми иде. Ә бусы, әсирлек аша, аңа бердәнбер ишек булып тоела иде.

Ки шәһәргә йөзен ачты да, аны алуларын көтеп басып торды.

Аны алдылар да – тик тегеләр түгел.

Күләгәдән, түбәнең ерак читеннән, бер шәүлә – җитез, караңгы шәүлә ыргылды. Аның йөзендә Буяуларның чуар чүпрәге түгел, ә башка нәрсә – тыгыз сыланган, күрсәтергә тишекләре булмаган тома кара битлек-пәрдә иде, һәм аның кырые буйлап каты козырек-кайма – бөтен йөз тирәли караңгы кыршау бара иде, шуңа күрә аның артындагы йөзне бөтенләй күреп булмый иде: сызыклары да, күзләре дә юк, бары тик шома каралык. Ки тимер бармакларның аның җиңенә ябышып, аны читкә, камералардан ераккарак, янгын баскычының кара упкынына таба тартканын аңларга да өлгермәде.

– Йөгер, – дип, ачулы, таныш булмаган кыз тавышы сулыш чыгарды. Бер акылсыз мизгелгә – битлектән, караңгыдан, моны шулкадәр теләгәннән – Ки уйлады: Лила. Ләкин тавыш чит, түбәнрәк, ачулырак иде. – Йөгер, тиле, аңнарына килгәнче.

Һәм алар йөгерделәр.

Баскыч, күчеш, тагын баскыч, аска, аска, балкыштан ераккарак; арттан әле Лафның, Кидән бу йөз меңнәрнең кызыгына хыянәтче әвәләгән бозылган тавышы гөрли иде, ләкин тавыш тиз артта калды, батты, һәм бары тик икесенең сулышы һәм тимер буйлап аяклар тавышы калды. Кыз аны, борылмыйча, юлны тәне белән белеп, үзе артыннан өстери иде, һәм Ки йөгерә иде, һәм аның башында, суккан кебек, буш иде, чыңлап тора иде.

Беренче караңгы мәйданчыкта ук ул туктады, үзеннән нәрсәдер тартып алды – һәм аның кулларына тыкты. Битлекне. Үзенекен, әле үз йөзенең җылысы белән җылы битлекне.

– Моны ки. Тиз.

– Нигә? Мин бит әле генә салдым…

– Шуңа, ахмак, син хәзер үз йөзеңне бөтен шәһәргә ачтың. – Ул битлекне аның башына, Ки тоткарланган арада, үзе, ачу белән, ашыгып киертә иде. – Бусы – гади чүпрәк кенә түгел. Бусы алардан яшерә. Камералардан, Эфирдан, КӨЙдән – алар өчен син анда син түгел, алар өчен син болганчык, тап, комачау. Аңладыңмы? Син хәзер эзләүдә булачаксың, синең йөзең инде аларда бар, рәхмәт сиңа. Шуңа хәзер – бары тик моны киеп кенә. Саласың – үзең алар кулына килдең дип сана.

– Минем исемем Нара, – ул, бер адым артка чигенеп, аның битлек киеп ничек торганын күздән кичереп, өстәде. – Бергә качабыз икән инде.

Ки басып тора иде, һәм чит җылы пәрдә аның йөзен яшерә иде, һәм ул, ниһаять, нигәдер мөһим булган нәрсәне әйтте:

– Мин – Ки.

– Ал түгел икәнне аңладым инде. – Ул шатлыксыз гына көлемсерәде. – Ал бомбаны ташлар иде. – Кыска, ачулы җиңеләю, һәм шундук тагын җитди: – Ә битлекне нигә салдың, Ки? Нәрсә теләдең – тотып алсыннар дипме?

– Мин шуны теләдем дә, – диде ул. – Алар кулына килергә.

Нара катып калды.

– Нәрсә?

– Мин махсус салдым. – Аның тавышы утырды. – Мин уйладым… әгәр мине алып китсәләр, Лила булган урынга алып китәрләр. Үзәккә. Мин моны аның янына эләгү юлы дип уйладым. Алырлык булырга. Мин агып китмәдем – бу ул анда, – Ки башы белән артка, Лафның бозылган тавышы «хыянәтче», «агып китте» дип динамиклардан әле гөрләп торган якка ымлады, – ул бөтен эфирга мин агып киттем дип кычкыра. Ә мин агып китмәдем, Нара. Мин аның янына бара идем. Алар аша.

Берничә секунд Нара эндәшмичә торды, һәм караңгыда Ки аның йөзен күрми иде, сулышын гына ишетә иде. Ә аннары Нара – тын гына, һәм тавышындагы ачу инде аңа түгел, ә аның өстендәге ниндидер зур нәрсәгә иде – әйтте:

– Җүләр син. Ходаем, нинди җүләр син. – Пауза. – Анда «эләкмиләр». Анда яраткан кешеләрең янына, кочаклашыгыз дип, бер камерага утыртмыйлар. Анда берәм-берәм алып китәләр һәм һәрберсен аерым… төзәтәләр. Сине Лила янына алып бармаслар иде. Сине күрше ак бүлмәгә алып барырлар иде дә синең башың белән аның башы белән эшләгәнне эшләрләр иде. Һәм сез аннары, бәлки, коридорда бер-берегез яныннан үтәр идегез дә танымас идегез. Икегез дә тигез. Икегез дә яшел. Менә шул гына сезнең очрашуыгыз. – Ул тын алды. – Мин нәрсә сөйләгәнемне беләм. Минем анда сеңлем.

Ки аптырап басып тора иде. Бу төн буе үстергән, эфир алдыннан гына тулысынча формалашкан юлы, Лилага бердәнбер ишеге – әле генә череккә әйләнеп коелды.

– Ул чакта ничек, – дип әйтә алды ул. – Аның янына ничек?

– Болай түгел. – Нара инде тагын аны җиңеннән – аска, караңгылыкка тарта иде. – Ялгызың түгел, ялангач йөз белән түгел, батырларча түгел. Башкача. Озак, тын, үзебезнекеләр белән. Әгәр бөтенләй булдырып булмаса – ичмасам, юлда юкка үлмәскә. Әйдә. Бу турыда монда түгел.

Һәм аны ары алып китте, һәм Ки аның җылы, яшерүче битлеген киеп аның артыннан бара иде, һәм бөтен акылсыз атна эчендә беренче тапкыр нәрсәдер ул хәл итми иде, ә аны алып бара иде. Һәм бу, никадәр сәер булмасын, җиңеләю иде.

Алар шундук аска бармадылар: башта өскә менәргә туры килде, һәм бу иң начары иде. Үзебезнекеләргә эләгү өчен зур өске мәйданны – ачык, якты, халыклы мәйданны аркылы кисеп үтәргә кирәк иде. Нара аңа чыгу урынында тукталып торды, күздән кичерде, тын гына ташлады:

– Монда батырлык күрсәтмә. Барысы кебек барабыз. Башыңны чөймә.

Һәм алар мәйдан аша – Ки кара битлек кигән, Нара ачык йөзле – тигезләр төркеме эчендә бардылар, һәм Ки шәһәрнең ничек яшәгәнен күзләрен зур ачып карады. Ә шәһәр, бернәрсә дә булмагандай, яши иде. Әле генә ябык челтәрдә йөз мең күз аны, Кине, кисәкләргә ертып, «хыянәтче» дип кычкырды. Ә монда, өстә, әйтерсең боларның берсе дә булмаган: кешеләр тигез атлый, беләкләрдәге яшел утчыклар тыныч кына яна, кемдер юл уңаенда ашый, кемдер Эфирга карый, каналлар буйлап көймәләр шуа иде, һәм йөзләрдә дулкын да, борчу да юк иде. Кайдадыр аста, башка челтәрдә, әле генә кемнеңдер язмышы хәл ителгән белән эше булмаган тигез яшел кич. Бер шәһәрдә ике дөнья, һәм өскесе асткысы турында белми иде һәм белергә теләми иде. Алар мәйданны кисеп үттеләр, һәм Ки Нара кем өчен сөйләгән «без» кем икәнен сорарга теләгән иде дә, сорамады: арып уйлады – тагын ниндидер баш күтәрүчеләр, тагын кемнеңдер хакыйкате, аңа бүгенгә хакыйкатьләр җиткән иде. Ә аннары мәйдан бетте, һәм алар аска – түбән бер ертыкка, аннары тагын, торбаларга, кабель галереяләренә, Эфир өзелгән, шәһәр билгеләгән өн беткән һәм шәһәр үзенең җылы канын йөрткән, анда кем йөргәнгә карамаган эчәкләр башланган җиргә чумдылар. Нара юлны тәнне белгән кебек белә иде: кайда иелергә, кайда аркылы атларга, кайда торба кайнар.

– Һәм бүген башка батырлык күрсәтмә, – ул иңбашы аша, инде ачусыз, арыганга якын ташлады. – Бүгенгә син үз батырлык лимитыңны тотып бетердең. Һәм артыгы белән.

– Мин батырлык күрсәтмәдем, – диде Ки. – Мин киресен эшләдем.

– Беләм. Күрдем. – Ул борылмады, ләкин тавышында нәрсәдер калтыранды.

– Шуңа килдем дә. Без сиңа күптән карыйбыз. Буяулар сине ничек кыздырганын, синнән Алны ничек әвәләгәннәрен күрдек. Ничек тәмамларсың икән дип көттек.

Алар соңгы түбән ертыкка чумдылар, һәм кинәт торбалар бетте, һәм киңлек ачылып китте, һәм Ки туктап калды, чөнки моны көтмәгән иде.

Ул штаб көткән иде. Диварларда корал, карталар, ярсу, экраннар – Буяулардагы кебек, тик явызрак һәм намуслырак. Ә аны җылылык каршылады.

Бу иске остаханә иде – зур, түшәм астында кирпеч аркалы, күрәсең, Чорга кадәр торганнардан, болганчык пыяла белән капланган, таралган яктылык үткәрүче биек сукыр тәрәзәләре белән. Ис килә иде. Һәм менә бу Кигә беренче булып бәрелде, чөнки болай бер җирдә дә – өстә, тигез шәһәрдә дә, «Почмак»та да, хәтта Буяуларда да ис килми иде. Тере һәм эшләнгән нәрсә исе килә иде: җылытылган балавыз, йон, машина мае, канифоль, чәй, иске тукыма тузаны, икмәк исе. Эш исләре. Диварлар буйлап станоклар тора иде: туку станоклары, Ки андыйларны бер җирдә дә күргәне юк иде, тартылган өрмәкле рамнар, һәм аларның берсендә нәкъ хәзер бизәкле тукыма әкрен генә, рәт артыннан рәт үсә иде. Шәһәрдә күптән бетерелгән бөтен төсләрдәге буялган җеп йомгаклары – чын кызыл, җылы охра, бирюза – эленеп тора иде. Лампалар чүп-чардан – керосинлы һәм үзләре ясаганнар иде, һәм Ки өйдә беркайчан да күрмәгән шул җылы сары яктылыкны бирә иде. Теге яктылык акыллы, тигез, үле иде: ул калтырамый иде, аны система тота иде. Ә монда яктылык тере, җылы һәм бераз калтыранучан иде, һәм калтыраганнан тынычлану була иде.

Һәм бу яктылыкта кешеләр эшли иде. Митинг ясамыйлар иде. Эшлиләр иде.

– Умартага рәхим ит, – диде Нара һәм, ниһаять, үзенең сер пәрдәсен салды, һәм аның астында йөз – тавышына караганда яшьрәк, ачулырак, арыганрак, киңрәк яңак сөякле, тар караңгы күз кисемле, үҗәт, суырылган йөз булып чыкты. – Монда безелдиләр, кычкырмыйлар. Ияләш. Битлекне дә кайтар, монда ул кирәкми: җир астында, камерасыз, тагын үзең – йөзең белән булып була. – Ул кулын сузды, һәм Ки кара пәрдәне салды – һәм бер мизгелгә аны, яктыда беренче тапкыр күреп, учларында тоткарлады: әйбер бердәнбер, кул эше иде, йомшаклыкка кадәр эшкәртелгән караңгы күннән, еш, сабыр җөй белән тегелгән иде, әле җылы – аның үз җылысы белән. Буяуларның чуар чүпрәге байрак иде: миңа карагыз. Бусы күләгә иде: мин юк. Ул бирде. – Үзеңне син күрсәттең, шуңа тышта хәзер – бары тик моны киеп кенә, сиңа үзеңнекен тегеп биргәнчегә кадәр. Ә монда ничек бар – шулай йөр.

– Нара тагын берсен сөйрәп алып кайткан, – диде кемдер станок яныннан, аерылмыйча. – Хәзер нәрсә белән ашатырбыз.

– Бусы тын, Вуши, – диде Нара. – Бусы, бәлки, бер табакка да лаек. Ул Буяулар эфирында кулын төшерде.

Станоклардан бер мизгелгә аерылдылар, Кигә башкача – шиксез, тыелган хөрмәткә охшаган нәрсә белән карадылар. Һәм эшләренә кайттылар.

Вуши яшь түгел, коры, музыкантныкы яки каракныкы кебек бармаклы кеше булып чыкты, һәм ул тукыма артында түгел, ә колаклыкларын муенына аскан килеш иске пульт артында утыра иде, һәм Ки аны таныды – юк, аны түгел, тавышны; бу тавыш кайчандыр Кинең беләзегендә яшәгән иде. Вуши Кинең сискәнгәнен күреп, шатлыксыз гына көлемсерәде.

– Таныдыңмы? Ну әйе. Ун ел мин сиңа иртәләрен син татулыкта дип әйтә торган тавыш булдым. «Хәерле иртә, тоныгыз тотрыклы». Хәтерлисеңме андыйны? – Ул тамагына шакылдатты. – Аларга тавышымны саттым. Яхшы түлиләр иде. Ә аннары үземне урамда чит беләзектән – үземнең үз тамагым белән кемгәдер ничек ялганлаганымны ишеттем, һәм… – Ул кулларын җәйде. – Гомумән, тавышымны кире алдым. Шуннан бирле эндәшмим диярлек. Саклыйм. Менә монда, – пультка баш какты, – томалагычлар көйлим. Ялганлаган шул ук тамак белән хәзер яшерәм. Симметрия. Син киеп йөгереп килгән битлек – өлешчә минем эш. Тавышны мин сүндерәм, рәсемне – башкалар. Бергә алар өчен син хәзер булачак теге болганчык килеп чыга.

– Аның эндәшмим диюенә ышанма, – дип кычкырды Нара. – Ул эзләсәң дә таба алмаслык зануда.

– Мин зануда түгел. Мин җентекле.

Озын өстәл артында ашыйлар иде. Һәм Ки бик нык ач икәнен, атна буе Буяуларда, нервлардан, рәтләп ашамаганын аңлады. Кемдер шунда ук, тимер мичтә икмәк пешерә иде, һәм икмәк исе килә иде, һәм зур чүлмәктә шулпа кайный иде. Кигә яшен аңлап булмый торган, игелекле йөзле, кулларында вак җөйләр булган бер хатын килде. Сорамыйча гына табак тоттырды.

– Аша. Кем икәнеңне аннары ачыклабыз. Ач кеше уйлаганнан яхшырак ялганлый. Башта – ашатырга. – Ул кулларын алъяпкычына сөртте. – Мин – Вешка. Мин монда ана кебек. Игелекле булганга түгел. Чөнки аларны ашатмасаң, бу гениләр ашарга онытып үләчәкләр, ә аннары дөньяны ач карынга кем коткарсын.

Ки комсыз ашады. Шулпа гади, тере тәмле, тәмләткечсез, өстә һәр ризыкны тигезләгән «оптимум»сыз иде, һәм аннан тән буйлап җылылык китте, һәм көне буе сызлаган күкрәктәге тын тавыш тына башлады – телсез калмыйча, ә Лила янында, «Тынлык» подвалында җибәргән кебек җибәреп. Монда аңа яхшы иде. Ки нигә икәнен шундук аңламады, ә аннары аңлады: монда беркем дә сер бирмәскә тырышмый иде. Тигез шәһәрдән һәм Буяуларның күпертелгән ярсуыннан соң Умартаның тигезсезлеге бер йотым намуслы су кебек иде.

Кемдер почмакта тын гына шакылдата иде. Ки борылып карады. Аның яшендәге, бәлки бераз өлкәнрәк бер егет идәндә утыра иде һәм әйләндерелгән чиләккә, торбага, нәрсә эләксә, шуңа тын гына, борын астыннан ритм шакылдата иде, һәм бу шакылдауда шау-шу түгел, ә музыка бар иде. Ки караганны күреп, курыкмады, ә шатланды, һәм ымлап чакырды.

– Татр, – дип таныштырды Нара. – Ул сөйләшми. Үзәктән тавышсыз чыкты – анда моны булдыралар, калганына кагылмыйча тавышны алырга. Ләкин син аны кызганма, ул түзә алмый.

Татр, «кызганма»ны раслап, дәртләнеп баш какты һәм Кигә таякчык – ул шакылдата торганның икенчесен сузды. Тәкъдим итте. Сүзсез: әйдә бергә. Һәм Ки, нигә икәнен үзе дә белмичә, алды да уңайсыз, ритмга туры китермичә шакылдатты. Татр көлкеле итеп чыраен сытты, күрсәтте – менә болай. Тагын шакылдатты. Һәм кинәт алар гади, уртак ритмны тотып алдылар, һәм Татр елмаеп җибәрде, һәм Ки бөтен бу атна эчендә, бәлки, озаграк та – беренче тапкыр җавап итеп чын-чынлап елмайды. Сүзсез, идеологиясез, «ирек иконалары»ннан башка. Бары тик икәү ритм шакылдата иде, һәм Кидәге тын тавыш моңа саф итеп чыңлый иде.