VoxZero. Камертон

Ки ишекне этте, һәм аның йөзенә җылы бәрелде: пар, тәмләткечләр исе – төрле, таныш булмаган, шәһәрдә иснәп караганы юк, берсен дә атап булмаслык, – бер эфир белән дә тигезләнмәгән тере тавышлар гөрелтесе. Монда дивардан бирелә торган түгел, ә пешерелә торган ризык исе килә иде.

– Соңга каласың, – Лок вак хәрефләре белән язылып беткән салфеткалар өеме өстеннән башын күтәрмичә әйтте. – Синсез өченче теорияне күмеп куйдым инде.

Лок аларның урынында, ерак дивар янында, инсталляция астында утыра иде. Ул Кинең «башлылар» дип йөрткәннәреннән иде: функционер улы, яхшы манарадан, чиста «Ризалык» белән һәм Кине кертмәгән җирләргә юлы бар. Шуның белән бергә ул Кигә ошаган бердәнбер «өске» иде. Лок дөньяның абсурд итеп корылганын аңлый иде. Акыллы, җентекләп, саннар белән аңлый иде. Бары тик моны башы белән – теореманы аңлаган кебек – аңлый иде, ә Ки сызлаган һәм аңлата белмәгән күкрәктәге теге урын белән түгел.

– Утыр. Ал, суына. – Лок аңа таба конус этеп куйды.

Конуслар фирма конуслары, «почмакныкы» иде: нәкъ теге почмакка – алтмыш ике градуска бөтереп төрелгән өчмөешле юка күмәч (Лок аны бервакыт транспортир белән үлчәп, бер атна бәхетле йөргән иде), өсте ачык, эче крем яки паста сыман куе, җылы нәрсә белән тутырылган. Аларны ашыкмыйча, өстән тешләп ашыйлар иде. Шулпа эчәләр иде. Бары тик шулпа белән пюре-шулпалар гына, кимерергә кирәк булган каты бернәрсә дә юк; Ки бервакыт монда хәтта ризык та «тигез» – агучан, җылы, теш таләп итмәүче дип уйлаган иде, ләкин «Почмак»та бу ни өчендер өстәгечә ачуны китерми иде. Чөнки аның тәме бар иде. Төрле тәм – шәһәрдәге һәр ризык өстендә, аны никадәр алыштырсаң да, яткан теге бердәнбер җылы, бернинди дә булмаган тәм түгел. Монда «Оптимум плюс» сипмиләр иде. Монда шулпа шулпага охшаган, яшел шулпа әчкелтем, ә борычлысы чын-чынлап, һәр тапкыр башкача пешерә иде. Бу ашларны атап булмый иде – аларның исемнәре дә юк, бер менюда да юк, сүз белән сөйләп бирерлек бернәрсә дә юк; аларны бары тик татып, тел белән танып була иде. Һәр нәрсәнең ярлыгы булган шәһәрдә монда исемсез һәм тере нәрсә тора иде. Ки кайвакыт уйлый иде: шулпаның тәме булуы гына да инде җинаятькә тарта.

– Су эчәсеңме? – Лок төсе уңган «МӨСТӘКЫЙМ» язулы шешәгә ымлады. – Тик истә тот. – Ул тавышын төшерде, якынрак шуышты, күзләре ялтырап китте. – Бер версия буенча, хуҗа аңа «Тигез» сала. Микродоза. Монда барысы да шундый игелекле генә утырсын өчен. Икенчесе буенча – ул принцип буенча салмый, һәм шуңа «Почмак» – шәһәрдә син намуслы су эчә торган бердәнбер урын. – Лок канәгать булып артка янтайды. – Ә менә нәрсә матур: тикшереп булмый. Беркайчан да белмәячәксең. Эчәсең дә белмисең – сине алып баралармы, әллә, ниһаять, юкмы.

– Ә син ничек уйлыйсың? – Ки бер йотым эчеп сорады.

– Ә мин уйламыйм, – Лок шат кына әйтте. – Мин җыям. Уйлау – инде якны сайлау, ә як өчен нәрсә булганын беләсең. Мин бары тик теорияләр җыям. «Почмак» турында миндә алар кырыкка якын. Бу – бункер. Хуҗасы – ике йөз яшьлек, Чорга кадәрге соңгы тере кеше. Моннан иске тоннельләргә юл бар. КӨЙ үзе дә бу урын турында белми, монда аның сукыр ноктасы. – Ул салфеткаларга шакылдатты. – Саташу, әлбәттә. Бөтен теорияләр дә саташу. Ләкин матур.

Ул моны җиңел, көлемсерәп сөйли иде, һәм Ки нигә җиңел икәнен аңлый иде: авыр – бу инде татулыкта түгел, бу – сары беләзек, бу – сораулар. Лок моның барысын уен итеп, марка коллекциясе итеп, мавыгу әле риза булмауга әйләнмәгән нәкъ теге куркынычсыз тирәнлектә тота иде. Елмаеп сөйләнгән яшерен сүз куешу турындагы теорияләр – булганнарның иң тату баш күтәрүе. Алыр нәрсәсе булмаган баш күтәрү.

– Әйе, әйткәндәй. – Лок җанланып китте, яңа салфетка эләктерде. – Яңа гына. Әти кичә өйгә кайтып сөйләде. Ул бит Җыелышка йөри, аны кертәләр. – Ул моны чит дөнья ишеге янында ук валчыклар җыючы улның аерым ярым сулышы белән әйтте: кертмиләр, ләкин янәшәдә, тыңлап тора. – Мине анда, аңлашыла, бусагага да кертмәячәкләр, яшьмен әле һәм дәрәҗәм юк. Ләкин әти кайвакыт ычкындырып куя. Бу аларда, өскеләрдә, шундый бер утырыш инде. Ябык. Әллә ничә вакытка бер тапкыр. Бер-берсенә төрле нәрсә саталар.

– Нәрсә саталар? – Ки, колак очы белән генә тыңлап, чәйни иде.

– Ә менә аңлашылмый, бөтен тәме дә шунда. – Лок тавышын төшерде, якынрак шуышты – үз стихиясендә. – Әти үзе дә рәтләп аңлатмады, ул җентеклелеккә саран, мин аңа охшамаганмын. Ләкин, ди, анда әйберләр генә түгел. Анда… – ул сүз эзләп бармакларын селкетте, – …тойгылар да, ахрысы. Кемнекедер. Язып алынган. Күз алдына китерәсеңме? Алтынлы зал утыра, ә аларга кемнеңдер, белмим, елавын тыгып саталар. Яки көлүен. Һәм алар моның өчен әллә кемнәр кебек сугышалар. Әти әйтә, бер кисәк өчен шулкадәр биргәннәр, миңа өч гомергә җитәр иде. – Лок, тарихның вәхшилегеннән балкып, артка янтайды. – Күр син аларны, ә? Туклыктан котыралар. Аларга шулкадәр күңелсез, хәтта кешенең эчен сатып алалар. Туклар, бар нәрсәләре бар, менә… – Ул бармагын чигәсе янында бөтерде. – Кырыгынчы теория дип сана. Иң авыруы: никадәр өстәрәк – шулкадәр бушрак, һәм аларга чит чын нәрсә шулкадәр кыйммәтрәк. – Көлеп куйды. – Саташу бит. Ләкин матур.

Ки иңнәрен сикертте – байлар ерак, аның үз авыртуы бар, якынрак. Ләкин Локның бу вәхшилегендәге нәрсәдер – «кешенең эчен сатып алалар», «никадәр өстәрәк – шулкадәр бушрак» – бер секундка күкрәгендәге тын тавышка аңлаешсыз, узгынча гына кагылды да онытылды.

Тирәдәге кафе яши иде. Күрше өстәлдә өч кыз «чик» уйный: бер-берсенә бәйләнә, бәхәсләшә, шаркылдап көлә иде. Һәм кемнең «Ризалык»ы сарыга якынрак шуышыр дип, беләзекләргә күз сала иде. Кем аны нәкъ кырыена кадәр җиткереп тә сарыга егылмаса – шул отты, шул батыр, шул «көйсезләнә язды, ләкин түзеп калды». Шырпы озынлыгындагы ут белән уен. Берсе, иң кыюы, иптәшләренең чыелдавы астында беләзеген чишеп, ун секундка, унбиш секундка – никадәр йөрәге җитте, шуның кадәргә – бөтенләй салды: ялангач беләк, бернинди тон, бернинди күзәтү юк, тыелган ялангачлык; аннары ашыгып кире каптырды, чөнки салынган беләзек – бу инде уен түгел, бу – бозу, ялангач беләк өчен килеп алалар. Кызлар куркудан һәм дәртле шатлыктан чыелдыйлар иде. Ерак өстәл янында ике малай тагын икәү белән оста булмаса да таныша иде, һәм аларның бөтен флирты беләзекләр аша бара иде: беләкләре белән бәрештеләр, контактлар, музыка, «мин сыйлыйм» дип конус өчен вак түләү ыргыттылар; беләзек кесә дә, элемтә дә, тезген дә – барысы берьюлы иде, һәм алар, тезгенне күрмичә, тезген аша флирт итәләр иде. Ки моның барысына карап, тартып алачакларын сизгән нәрсәне ярата торган сагышлы мәхәббәт белән моны ярата иде. Гадиләр. Тереләр. Кырыйның чын икәнен белмичә, кырый белән уйныйлар.

«Почмак»тагы халык төрле иде, һәм аның сәерлеге шунда да иде. Иң күбе яшүсмерләр – монда алар үзләрен башка урыннардагыга караганда бераз иреклерәк тоталар иде: тавышлар көчлерәк, көлү явызрак, беләзекләр сарырак, һәм беркем дә тыймый иде. Ләкин алар гына түгел. Стойка янында, оптимальләштерелгән шәһәрдә калмаган сыман бер карт бөкрәеп утыра – үз шулпасын тавышсыз гына бер сәгать, ике сәгать эчә иде. Астан бер эшче кереп, кулларын стаканга җылыта иде. Ә кайвакыт – Ки моны күптән күреп алган иде – өстән дә керәләр иде. Аларны танырлык: кыйммәтле костюм, чип-чиста беләзек, биек катлардагы кешенең тигез гәүдә тотышы. Әйтерсең очраклы гына, ялгыш борылып кергәндәй, йөзләрен яшереп, читләтеп керәләр иде. Конус алалар, шулпаны почмакта ашыгып эчәләр, шулай ук тавышсыз юкка чыгалар иде, һәм аларда ниндидер каракларча, комсыз нәрсә бар иде: алар монда ашарга түгел, ә өстә, үзләренең пыяла чисталыгында алырга урын булмаган ниндидер нәрсәдән бер йотым эләктерергә килә иде. Нәрсәдән – Ки белми иде. Бары тик билгеләп куя иде: аларны да, аның кебек, монда, аска тарта. Ә нигә – алар да, ул да әйтә алмас иде.

Стойка артында бары тик бер кеше – яшь түгел, күзгә ташланмый торган, истә калмый торган йөзлеләрдән берсе – эшли иде: стаканнар сөртә, шулпа сала, юка күмәчләргә теге куе кремны сылый, аларны үз почмакларына бөтереп конуска төрә һәм стойка аша этеп бирә иде. Һәм барысын да эндәшмичә, эфир ягымлылыгыннан башка, «хәерле көн, татулыкта» дип әйтмичә эшли иде. Аның исемен дә, каян икәнен дә, монда хуҗамы ул, әллә шундый ук адашып кергәнме – беркем дә белми иде. Ул, «Почмак»тагы пар һәм гөрелте кебек, «Почмак» янында бар иде – һәм шулай ук гел булган кебек тоела иде. Ки аңа баш кага, ул җавап итеп баш кага иде. Бөтен танышлык еллар буе шуның белән тотыла иде.

Аларның Лок белән өстәле өстендә инсталляция сузылган иде – тузанлы пыяла пластиналар, чыбык, тагын әллә нәрсә, беркем дә төшенеп тормый иде. Ләкин тәрәзә артындагы яктылык кыегаеп, билгеле бер почмак белән – бәлки, нәкъ теге, «Почмак»ныкы белән – төшкәндә, дивар буйлап кинәт күләгәләр йөри башлый иде. Силуэтлар. Алар, әйтерсең анда, тузанлы пыялада, кемдер яши һәм йөри, хәрәкәтләнә, бер-берсенә агып күчә иде. Яшүсмерләр күптән күнеккән иде һәм күзләрен дә күтәрмиләр иде. Ә Ки күтәрде – һәм күкрәгендәге теге тын тавыш, сулдагысы, хакыйкатькә аваз биргәндәй, кыска, аңлаешсыз итеп аваз бирде. Ул моның нәрсә икәнен, нигә кирәклеген белми иде. Беркем дә белми иде. Кояш күчкәч, күләгәләр дивар буйлап үтеп сүнә иде, һәм бу тагын бары тик тузанлы тимер-томыр гына иде.

Ә аларның өстәле яныннан ерак түгел, пыяла гөмбәз астында Ки һәрвакыт кирәгеннән озаграк карый торган теге әйбер тора иде. Яшүсмерләр аны «борынгы» дип атыйлар иде – чөнки алар өчен ул нәкъ шундый иде: борынгы, бик борынгы, аңлаешсыз; кара тартма өстендә кара диск, очында энәле нечкә кәкре кул – барысы да, изге әйбер кебек, музейдагы сөяк кебек, тузанлы пыяла астында иде. Аның нәрсә икәнен беркем дә белми иде. Ягъни сүзен – «проигрыватель»не беләләр, ләкин нигә икәнен белмиләр иде: дискның әйләнергә, энәнең аңа кагылырга тиешлеген, моннан тавыш – тере, җылы, чыртлаулы, бернәрсә белән дә тигезләнмәгән тавыш тууын белмиләр иде. Гөмбәз астында ул тора һәм эндәшми иде. Бәлки, йөз ел эндәшми торгандыр. Яңгырар өчен ясалган, яңгырарга оныткан, пыяла астында почмакта онытылган машина – һәм бөтен бер зал яшүсмер, бу үле нәрсәнең кайчандыр нәкъ аларның барысына җитмәгән һәм атый белмәгән нәрсәне эшләгәнен белмичә, аның яныннан узып, үз конусларын ашый иде.

Алар Лок белән – әле эндәшмичә, әле нәрсә турында булса да, бернәрсә турында да сөйләшеп – ашыйлар иде; кич ага, тирәдәге гөрелте ага, шулпа кулларны җылыта иде. Ә аннары, ниндидер паузада, Ки – үзе дә нигә икәнен белмичә, гел торган кебек – торды да пыяла гөмбәз янына килеп, аның өстендә катып калды.

Ки эндәшми торган проигрывательгә карый иде, һәм аның эчендә Камертон – тере нәрсә гади булып кыланган, чын нәрсә пыяла астында онытылган, балалар кырый белән, кырыйны белмичә уйнаган бөтен бу ашханә өчен – тын гына сызлый иде.

Тартманың ягында, тузанлы пыяла астында, кайчандыр исем – моны ясаучының исеме булган. Хәзер аннан тырналган эзләр генә калган иде: кемдер хәрефләрне кайчандыр, тырышып кырып алган, бары тик бастырманың күләгәсен, сүзнең шәүләсен генә калдырган. Ки күзләрен кысты. Карашыңны кирәкле почмак белән йөртсәң, хәрефләрнең бер өлешен – кисәкне, башны, «V» хәрефеннән башланган нәрсәнедер, тавыш турында нәрсәнедер – әле танып була иде; аннары тулысынча сөртелгән. Әйтерсең исемне вакыттан түгел, кул белән, калырга тиеш булмаганны сөрткән кебек махсус сөрткәннәр. Моның аны ни өчен эндәшми торган проигрывательнең үзеннән дә ныграк тырнаганын Ки үзе дә белми иде. Сөртелгән урынга караган саен, бары тик бераз көчлерәк сызлый иде. Әйтерсең анда, тырналган эзләр астында, нәрсәдер яшеренгән.

– Син тагын үз шарманкаңа текәлеп катып калдың, – диде Лок. – Тыңла, теория бар: ул төннәрен, беркем дә булмаганда, уйный икән. Үзе. – Ул пошкырып куйды. – Саташу, аңлашыла. Ләкин матур бит? Әйткәндәй, аны кем ясаганын беркем дә белми. Исемне кемдер сөртеп ташлаган. Тагын бер теория: мондый тавыш ясый белгән кешене тапмасыннар өчен сөрткәннәр. – Лок чигәсенә шакылдатты. – Миндә алар кырык, әйттем бит.

– Матур, – Ки сөртелгән урыннан күзен алмыйча әйтте. Ул «МӨСТӘКЫЙМ»не, хәзер аны алып баралармы-юкмы икәнен шулай белми калып, эчеп бетерде. Торды.

– Мин Лила янына, – диде ул.

Лок ачусыз, гадәтенчә чыраен сытты:

– Үзеңнең көйсезләнгән рәссамыңа. Аның белән уйный торгач, бәлагә керәсең син, Ки. – Ул моны, һәр нәрсә кебек, җиңел генә әйтте, ләкин күзләрендә чын, баштан чыккан борчылу – ул тоймыйча аңлый торган борчылу чагылып китте. – Ул бит туп-туры кырыйдан йөри. Безнең уенчык кырыйдан түгел. Чын кырыйдан.

– Беләм, – диде Ки.

– Ярый, бар. – Лок инде яңа салфетка ача иде. – Әгәр нәрсә булса – мин монда. Мин һәрвакыт монда. – Һәм, башын күтәрмичә, тынрак, бөтен кич эчендә бер тапкыр уен итмичә, җитди диярлек: – Аны сакла. Мондыйларны башка ясамыйлар. Минем шарманкам кебек.

Ки баш какты да ишеккә таба китте. Бусагада борылып карады: Лок салфеткалары өстендә, бер үзе, эндәшми торган шарманка астында утырып калды һәм ашыкмый иде – аның ашыгасы да килми иде. Ки нигә икәнен белә иде. Локка өйгә кайту монда утыручылар арасында һәркемгә караганда ераграк һәм авыррак иде: калганнар кебек аска түгел, ә өскә – сиксән беренче катка, чиста беләзек һәм чиста коридорлар булган яхшы биек манарага. Ә никадәр югары күтәреләсең, юл шулкадәр озакка сузыла һәм аны башлыйсы да шулкадәр килми. Барлык аскылар ярты сәгать эчендә үз катларына таралышачак. Ә Лок, лифт артыннан лифт, һаман өскәрәк, үзенең дөрес тормышына озак барачак, һәм Кигә кайвакыт Лок «Почмак»та соңгысына, иртәнгә кадәр шуның өчен утыра кебек тоела иде: аста аңа өйдәгедән җиңелрәк, – тик ул, элитадан чыккан теге каракларча кешеләрдән аермалы буларак, моны беркайчан да танымас, ә шаяртуга, кырык беренче теориягә борып җибәрер иде.

Ки ишекне этте, һәм яңгыр аны кире кабул итеп алды.

Лила янына ул юеш, җемелдәүче, төнгә таба сирәкләнгән шәһәр аша бара иде, һәм никадәр якынайса, күкрәгендә шулкадәр көчлерәк чыңлый иде. Чөнки анда, аның янына ул бөтен көн эчендә үзен яшерергә кирәкмәгән бердәнбер юлдан бара иде. Яңгыр басыла иде. Алда, эстакада астында инде яктылык җылынып тора иде.

Лила ярый торган диварга рәсем ясый иде – һәм Ки аңарда иң элек нәкъ шуны яраткан, ә соңга калып аңлаган иде: ул тыелганны ясар өчен һәрвакыт рөхсәт ителгәнгә терәлеп үк килә иде.

Дивар рөхсәт ителгән, эстакада астында, «ризалыктагы ирекле үзбелдерү»гә бирелгәннәрдән иде; анда хупланганны – йомшак бизәкләр, яшел спиральләр ясарга тиеш иде. Лила күмер белән хупланган өстеннән йөртә иде, һәм спиральләр астыннан билге – «Ризалык» боҗрасы өстендәге, үткен чагу белән аны аша үтеп тишкән галочка чыгып килә иде. Ул яшермичә, бердәнбер тере фонарь яктысында ясый иде, һәм аның бармаклары икенче буынга кадәр кап-кара иде. Җирән бөдрә чәчләрен ул ашыгып, ничек туры килде шулай җыйган, берничә бөртек ычкынып чыккан иде; ак йөзенә сипкел сибелгән, ә күзләре яшел, җитез, аларда гел нәрсәдер яши һәм бәхәсләшә иде. Ки караңгылыктан чыкты, башта шул кара бармакларны, аннары аның үзен бөтенләе белән күрде, һәм аның эчендәге Камертон – кич буе «Почмак»та эндәшми торган шарманкага сызлаган теге Камертон – сызлаудан туктады һәм чыңлап китте.

– Ә, бу синме, – диде ул, һәм борылмаса да, тавышы җылынып китте.

– Килүең яхшы. Утыр, баш очымда басып торма.

Ки бетон баскычка утырды да аның кулына – ул диварга йөрткән бармакларындагы кара кисәккә ымлады.

– Син гомумән нәрсә белән ясыйсың? – Ки чыннан да аңламый иде. Шәһәрнең өске өлешендә кул белән бернәрсә дә ясамыйлар иде: рәсем теләсәң – ул үзе, әзер килеш, дивар буйлап, экран буйлап ага. Ә бу кара кисәк чын эз – тупас, тере эз калдыра, бармакларны буяй иде, һәм Ки мондый нәрсә белән сызык сызып булганны беркайчан да күргәне юк иде. – Ул синдә каян?

Лила, дивардан аерылмыйча, көлемсерәп куйды.

– Күмер, – диде ул. Һәм бераз эндәшмичә торгач, ул аңлармы-юкмы дип сынагандай, тынрак, серле итеп өстәде: – Шәһәр үрелеп җитмәгән урыннар бар. Анда әле эз калдырырлык нәрсә калган. Анда төшә белергә кирәк. – Ул тагын бер кара сызык сызды. – Бервакыт табарсың – аңларсың.

Ул чагуны ясап бетерде, артка чигенде.

– Нигә камертон? – Ки диварга ымлап сорады. Бу сүзне ул эчендә күптән йөртә иде – сулдагы күкрәгендә сызлаган һәм чыңлаган нәрсәне ул шулай атый иде, – ә аның нәрсә аңлатканын бер тапкыр да сорамаган иде. – Камертон гомумән нәрсә ул?

– Бу билге – камертонның үзе, – дип, ул рәсемгә карады. – Башкасын беркем дә күрмәгән. Әти әйтә иде: камертон – ул компас. Барысы да ялганлаганда, хәтта синең башың да ялганлаганда – чөнки аны көйләгәннәр – аларның үрелеп җитә алмый торган бер урыны бар. Алар һәр нәрсәгә үрелеп җитәчәкләр – хәтергә дә, йөзгә дә, тавышка да. Моңа – юк. – Ул кара бармагын сулдагы күкрәгенә, йөрәгенә кысып, тотып торды. – Монда аларга керү юк. Монда тын, һәм бу тынлыкта нәрсә хак икәне ишетелә. – Ул иелеп, шул ук бармагын, кара нокта калдырып, Кинең күкрәгенә кысты.

– Синдә монда шаулы. Син тулысы белән ачык кыл кебек – сиңа кагылсаң, гүлисең.

– Ул хәзер кайда, – диде Ки. – Синең әтиең.

Лила иңнәрен сикертте, һәм иңе «белмим» өчен кирәгеннән кискенрәк тартылып куйды.

– Барысы да кайда, шунда. Ризалыкка китте. – Ул колаклыклар чыгарды – икесе, бер чыбыкта – һәм аларны Ки бу көнне бөтен шәһәр аша кесәсендә йөрткән нәкъ шул кара йөрткечкә тыкты. Бер колаклыкны үзенә тыкты, икенчесен аңа сузды. – Мә. Тик тын гына. Ярамый бит. – Һәм «ярамый» сүзенең ничек яңгыравына – әйтерсең сүзнең үзе көлке иде – көлемсерәп куйды.

Аның колагына музыка бәрелде – Эфирдан түгел, тигезләнмәгән; ачулы, ертык гитара, көйсез тавыш – Ки ишеткән бөтен тигез нәрсәдән матуррак. Шул ук, тере музыка. Аны тыңлаганда татулыкта калып булмый иде. Алар иңгә-иң утыралар, бер кылны бүлешәләр иде, һәм Ки кич буе – көннәр буе беренче тапкыр йөз киеп утырмады, чөнки янында йөзне салып була торган кеше бар иде.

– Ишетәсеңме? – Лила тын гына әйтте. – Менә шуны алар тартып алдылар. Хәтта ирекне түгел. Менә шуны. Беркем дә гүләмәсен өчен. Тигезләр гүләми. – Ул аңа борылды, һәм аның яшел күзләре шәһәрдә беркемдә дә булмаган тере, үҗәт ут белән яна иде. – Мин туктамыйм, Ки. Алсыннар. Гомер буе татулыкта эндәшмичә торганчы, бер тапкыр чыңлап калу яхшырак.

Ки әйтергә теләде – ахмаклык, сине болай алып китәчәкләр, тынрак кирәк, барысы кебек, – һәм әйтмәде, чөнки бу үз әтисенең сөйләме булыр иде, ә ул монда нәкъ әтисе булмас өчен утыра иде.

Алар өстендәге фонарь җемелдәп куйды.

Бары тик җемелдәде – ярты секундка сүнде дә, ул кичне шәһәрдә барысы да дулкын булып җемелдәгән кебек, кабынды. Ки сизмәс тә иде. Ләкин шул ук секундта аның кулындагы «Ризалык» калтыранды, яшеле ал төскә ычкынды. Һәм эстакада өстендәге караңгылыкта салкын зәңгәр нокта уянды. Икенчесе. Дроннар. Алар тавышсыз гына түбәнәйде, алар астыннан тигез ак яктылык агып, диварга, чыгып килгән камертонга ятты, һәм тыныч хатын-кыз тавышы – беләзектәге, рекламадагы, һәр җирдәге шул ук тавыш – тавышына бернинди төс бирмичә әйтте:

– Рөхсәтсез белдерү. Үрнәк көйсезләнгән. Дәрәҗә – кызыл. Урыннарыгызда калыгыз. Бу – сезнең иминлегегез өчен.

– Кач, – диде Лила. Үзенә түгел. Аңа. Лила инде, әйтерсең моны еллар буе көткән, тыныч кына торып баскан иде. – Сиңа күренергә ярамый. Син – яңгыравыклы. Сине төзәтмәячәкләр – сөртеп ташлаячаклар. Кач, җүләр.

Күзәтүчеләр – икәү, йомшак соры форма кигән, коралсыз, чөнки корал борчый – яктылыктан чыктылар; алар Лила янына, карниздагы бала янына барган кебек, кулларын сузып, шәфкатьле йөзләр белән бардылар. «Каршы торма, – диде берсе җылы гына. – Сиңа ярдәм итәрләр. Сиңа яхшы булыр». Ки ыргылды, һәм икенчесе аны, дошманны түгел, милекне тоткандай, явызлыксыз, йомшак һәм коточкыч көчле итеп билдән эләктереп алды.

Һәм култыклап алынган, инде ак яктылыкка алып кереп барылган Лила булдыра алган бердәнбер нәрсәне эшләде – куркудан түгел, ә үч итеп, – җырлап җибәрде. Үз тавышы белән. Тере, кәкре, көйсез, Кинең әнисе, үзе җыештырылганчы, кайчандыр җырлаган нәкъ шундый тавыш белән – колаклыктагы теге ачулы җырны кычкырып, тигез ак яктылыкның йөзенә каршы җырлап җибәрде, һәм аның Камертоны – Ки моны бөтен барлыгы белән ишетте – кычкыру аша шулкадәр чыңлады, хәтта аның үз күкрәгендә авыртканчы аваз бирде. Күзәтүче чыраен сытты – тавышның көченнән түгел, әйтерсең тавыш булырга тиеш булмаган нәрсәгә кагыла иде. Каяндыр тавыш катырак кабатлады: «Дәрәҗә – кызыл. Рецидивны бастырырга». Нәрсәдер кыска гына сызгырды, җыр нота уртасында өзелде, Лила хәлсезләнеп калды, аны алып киттеләр, ак яктылык сүнде, дроннар өскә киттеләр. Караңгы һәм тын булды. Һәм бары тик фонарь гына, бернәрсә дә булмагандай, тигез яна иде.

Аның яктысында Ки бетонда тезләнеп тора иде. Күзәтүченең ничек җибәргәнен, ничек торганын, аннары юлны аермыйча бөтен төнге шәһәр аша өйгә ничек атлаганын хәтерләми иде. Бер колаклык аның колагында калган иде, һәм аннан һаман Лиланың музыкасы – шул ук, тере, ертык музыка – бернәрсә булмагандай, хәзер аның бер үзе өчен генә уйный иде, һәм шуңа күрә, Лиланы инде ак яктылыкта каядыр алып барсалар да, ул әле янында, әле яңгырый кебек иде. Ул бара һәм тыңлый иде, тирә-юньдә бернәрсә дә күрми диярлек иде. Кулында калган нәрсәне – аның ватылган «Ризалык»ын (Лила аны җырдан бер мизгел элек өзеп алып, аның аяк астына ыргыткан иде), ярылган яшел күзле, үле беләзекне тота иде. Һәм кара йөрткечне – аннан Лиланың колагына инде беркайчан да бернәрсә яңгырамаячак, ә Кигә яңгырый иде. Эстакада өстендәге диварда шундый ук үле яшел күзне тишеп үткән, ясалып бетмәгән камертон караеп тора иде. Җыр. Курткадагы күмер ноктасы. Кулындагы үле беләзек. Ул еламады. Аның эчендәге Камертон еламады – ул, туктатырга кеше булмаган кагылган кыл кебек, түбән, куркыныч итеп, бер нотада гүли иде. Өйгә ничек кайтып җиткәнен, ничек күтәрелгәнен, ишекне ничек ачканын Ки хәтерләми иде; ул үз бүлмәсендә, караңгыда, бүлмә уртасында басып торганда, күпме шулай торганын хәтерләмичә, аңына килде. Колаклык әле һаман колагында иде, һәм музыка әле һаман, тынрак, йөрткечнең соңгы сулышында бара иде. Бер кулында ул аның ярылган яшел күзле үле «Ризалык»ын, икенчесендә үз учыннан җылынган кара йөрткечне кысып тота иде. Ул утны кабызмады. Бернәрсә дә эшләмәде. Бернәрсәгә дә – уйларга да, күз яшьләренә дә хәле юк иде; аның эчендә бар нәрсә янып беткән һәм бары тик гүләү генә калдырган иде.

Ә шул ук сәгатьтә, шәһәрнең икенче башында, беркайчан да ябылмый торган «Почмак»та иртәнгә каршы соңгысы – Лок кайтырга җыена иде. Ул, гел тоткарланган кебек, барысыннан да озаграк бер үзе тоткарланды һәм, чыгып барганда, пыяла гөмбәз астында эндәшми торган проигрывательгә – беркем дә кабыза белмәгән үз шарманкасына – бу төн турында да, Лила турында да, дустының хәзер буш һәм аптыраган килеш өенә атлавы турында да бернәрсә белмичә, гел караган кебек карады. Бары тик карады һәм, әйтерсең бу тынлыкта нәрсәдер ишетә язды, ни өчендер тагын бер секундка тоткарланды. Аннары башын селкеп куйды, кулларын кесәсенә тыкты һәм үзенә, өскә, үзенең озын юлы белән китте. Ә Ки, курткасын да, ботинкасын да салмыйча, Лиланың әйберләрен йодрыкларына кысып, йөзен мендәргә төртеп, ничек бар – шулай караватка ауды. Кайдадыр күкрәгендә, сулда, кагылган кыл һаман түбән, бер нотада гүли дә гүли иде, һәм бер секундка да җибәрмәгән бу гүләү астында Ки, ниһаять, йокыга түгел, ә инде булдыра алмаганда егыла торган төшсез караңгы чокырга егылды.

Бүлек 5. Тынлык 1.01 альфа

Ки йодрыгында нәрсәдер каты булганга уянды.

Ул кайда икәнен һәм нигә, чишенмичә, курткасын да салмыйча, юрган өстендә ятканын шундук аңламады. Бүлмәдә җылы иртәнге яктылык, һәрвакыттагыча, тигез тора иде. Вентилятор, бүлмәгә яңа көннең пөхтә, исәпләнгән һавасын кертеп, тын гына гүли иде – шәһәр, көйләнгән механизм кузгалган кебек, тавышсыз һәм төгәл кузгала иде. Дивар тын гына тапшыра иде: тавыш көн уртасына таба аязачагын вәгъдә итте, аскы катлардагы планлы ремонт эшләре турында йомшак кына кисәтте – «кыска вакытлы өзеклекләр булырга мөмкин, тынычлыкны саклагыз, барысы да контрольдә», – һәм тагын нәрсәгәдер, тигез, мөһим булмаганга күчте. Барысы да һәрвакыттагыча иде. Һәм бу «һәрвакыттагыча»дан бер секундка, әйтерсең бернәрсә дә булмаган, яхшы диярлек, буш булып китте. Ә аннары ул йодрыгын язды һәм анда нәрсә икәнен – Лиланың ватылган «Ризалык»ын, элек яшел булган, ярылган, үле күзне – күрде, һәм кичәге бар нәрсә, тыгынны тартып чыгаргач су ишелгән кебек, берьюлы, бөтенләе белән аның өстенә ишелде.

Дроннан төшкән прожекторларның салкын яктылыгы. Нота уртасында өзелгән җыр. «Кач, җүләр». Аны, хәлсезләнгән килеш, алып китәләр, һәм яктылык сүнә. Ки ятып, моны өянәкне көткән кебек көтеп торды. Ә тын алырлык булып басылгач, авыртудан соң шома, коткаручы диярлек бер уй калды: ә булдымы соң? Бәлки, булмагандыр. Бәлки, төш кенәдер. Булуын шулкадәр теләми иде ки, бер секундка булмады дип ышана язды.

Йодрыгында үле беләзек ята иде. Булды.

Тагын бер нәрсә. Беләзек үле – ватылган, сүнгән, мондые бернәрсәгә дә сәләтле түгел иде; ләкин Ки аңа карап торганда, ул кинәт калтыранып җемелдәде. Көчсез, көчкә, әйтерсең соңгы хәле белән. Рәттән өч кыска яктылык. Аннары өч озынрак. Аннары тагын өч кыска – һәм сүнде, тагын бары тик үле, караңгы әйбергә әйләнде. Ки, ышанмыйча, күзен йомып ачты. Көтеп торды. Беләзек эндәшми иде. Күренгәндер, мөгаен. Ватылган әйбердә кыска тоташу булган, тартылган да тынган – тагын нәрсә. Ул аны йодрыгына кысты.