Ығы-зығы эсенән- Сквозь сутолуку ( на башк.языке)

Ҡыҙыҡ, ләкин улымдың 1 сентябрен мин үҙемдекенән дә яҡшыраҡ хәтерләйем. Был йылдарҙың яҡын булыуынан ғына түгел, ә уның минең өсөн айырыуса мөһим ваҡиға булыуынандыр.

Ә һин, хөрмәтле уҡыусы, үҙеңдең беренсе линейкаңды хәтерләйһеңме?

Бөтәһе лә яңы ғына башланған саҡты…

Галстук яңы тормошҡа юллама кеүек тойолған мәлде…

Ә йөрәк барабандан да көслөрәк тибеп торған минуттарҙы…

Марат — бала саҡ дуҫым

Ҡайһы бер кешеләрҙе йылдар ҙа хәтерҙән юя алмай.

Күпме генә ваҡыт үтмәһен, уларҙың исемен ишетеү менән күҙ алдына йәнә таныш ихата, күрше йорттар, балаларҙың шат тауыштары килеп баҫа. Әйтерһең дә, быларҙың барыһы ла кисә генә булған.

Марат — тап шундай кеше.

Беҙ Аврора урамында, күрше подъездарҙа үҫтек. Бала сағыбыҙ йәнәшә үтте: бергә уйнай инек, оҙаҡ һөйләшә инек, тәүге хыялдарыбыҙ менән уртаҡлаша инек. Ул саҡта уҡ һәр ҡайһыбыҙҙың үҙ юлы булыуы күренә ине, ләкин ҡайһы бер мауығыуҙар беҙҙе айырыуса ныҡ берләштерҙе.

Мараттың бөтә күңеле картингта ине.

Ул ярыштарҙа ҡатнашыусы ғына түгел, ә ысын мәғәнәһендә тиҙлекте яратҡан кеше булды. Һәр уҙыштан һуң ул сәғәттәр буйы трасса, боролоштар, уңышлы манёврҙар һәм еңеүҙе хәл иткән секундтар тураһында һөйләй ала ине. Уның күҙҙәрендәге дәртте күргәс, битараф ҡалыу мөмкин түгел ине.

Һәр боролош уның өсөн айырым бер тарихҡа әйләнә торғайны.

Ғаиләбеҙ Аврора урамынан күсенгәс, миңә оҙаҡ ваҡыт шул ихата, дуҫтар һәм ғәҙәти тормош етмәне. Әммә Марат һәр ваҡыт өлгө алырлыҡ кеше булып ҡалды. Бәлки, тап уның техникаға һәм тиҙлеккә булған һөйөүе мине лә мотоспортҡа килтергәндер. Техникаға булған ҡыҙыҡһыныу һәм елдәй елергә ынтылыш тормошомдоң айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнде. Әммә был инде айырым һөйләнәсәк икенсе бер тарих.

Мин һәр ваҡыт уның ғаиләһен дә ҙур ихтирам менән иҫкә алам.

Мараттың атаһы иҫ киткес оҫта кеше ине. Әйтерһең дә, уның өсөн төҙәтеп булмай торған техника юҡ ине. Ул теләһә ниндәй машинаны яңынан терелтә белде. Кесе ҡустыһы ла ысын оҫта булып үҫте: даими нимәлер ремонтланы, уйлап тапты, камиллаштырҙы. Улар ҡулдары менән эшләргә яратҡан һәм ошо хеҙмәттән ысын ҡәнәғәтлек алған кешеләр ине.

Бөгөн ундай оҫталар көндән-көн һирәгәйә.

Бөгөн Мараттың тыуған көнө.

Ул тормоштағы иң мөһим нәмәне — ғаиләһен һаҡлап ҡала алды. Хәҙерге ваҡытта күптәр тормош һынауҙарын үтә алмайынса бирелгәндә, ул һаман да ышаныслы, тоғро һәм яуаплы кеше булып ҡала. Шуға күрә уға ныҡлы һаулыҡ, оҙон ғүмер, ғаилә бәхете, именлек һәм күңел йылыһының һис ҡасан һүрелмәүен теләйем.

Бигерәк тә беҙҙең дуҫлыҡтың бала саҡ менән генә бөтмәүе ҡыуандыра.

Беҙ төрлө ҡалаларҙа, төрлө илдәрҙә йәшәйбеҙ. Әммә аҙна һайын видеоконференцияла осрашырға тырышабыҙ. Экрандың теге яғында йәнә беҙҙең иҫке компания йыйыла: Марат, Катюха, Дональд, Муся һәм мин. Мәктәп йылдарындағы хәтирәләрҙе иҫкә төшөрәбеҙ, яңылыҡтар менән бүлешәбеҙ, көләбеҙ, бәхәсләшәбеҙ һәм мотлаҡ йырлайбыҙ.

Рус, башҡорт һәм татар йырҙары, бала саҡтағы ихаталарыбыҙҙағы кеүек үк, әле лә шул уҡ ихласлыҡ менән яңғырай.

Ошондай мәлдәрҙә генә ысын дуҫлыҡтың арауыҡтар менән үлсәнмәгәнен бигерәк тә яҡшы аңлайһың. Ул фотоларҙа ла, хәтирәләрҙә лә түгел. Ул кешеләрҙең бер-береһе өсөн ваҡыт табырға теләүендә йәшәй.

Йылдар ҡалаларҙы ла, һөнәрҙәрҙе лә, яҙмыштарҙы ла үҙгәртә.

Әгәр тиҫтәләгән йылдар үткәс тә таныш номерҙы йыйып, яҡын кешенең тауышын ишетеп, үҙеңде йәнә Аврора урамындағы шул бәләкәй малай итеп тоя алаһың икән — тимәк, дуҫлыҡ иң ҙур һынауҙы үткән.

Тыуған көнөң менән, Марат!

Беҙҙең бала саҡ өсөн, тоғролоғоң өсөн, уртаҡ хәтирәләребеҙ өсөн һәм ысын дуҫлыҡтың барлығын иҫбатлап йәшәүең өсөн ҙур рәхмәт.

Алда тағы ла бик күп йылы осрашыуҙар, ғаилә байрамдары һәм бергә йыйылып, тарихыбыҙҙың ҡайҙан башланғанын иҫкә төшөргән матур кисәләр булһын.

Нью-Йорк менән Өфө араһында

Һикһәненсе йылдар башында мин Өфөлә, ул саҡтағы Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһында, донъяға килдем. Бала сағым ошо ҡалала үтте. Өфөлә күңелемә яҡын урындар күп ине — парктар, скверҙар, тыныс урамдар. Әммә улар араһында бер урын хәтеремдә айырыуса тәрән эҙ ҡалдырҙы. Ул — Иван Степанович Якутов исемендәге парк.

Бөгөн ул бөтөнләй икенсе.

Һәм, бәлки, уның иң ҙур үҙенсәлеге лә шунда: парк үҙгәрә белә, әммә үҙенең йәнен юғалтмай.

Бала саҡта ул миңә айырым бер донъя булып күренә ине. Унда бөтәһе лә ысын ине: аттракциондар, бәләкәй поездтар, йәшел япраҡ еҫе һәм ҡайғы-хәсрәтһеҙ бәхет тойғоһо. Айырыуса балалар тимер юлы хәтерҙә ҡалған. Поездтың Пионерҙар һарайы эргәһенән үткәнен әле лә онотмайым. Әсәйем тап шунда эшләй ине. Ул саҡта миңә, бер генә тапҡыр машинист кабинаһына эләгергә насип булһа, киләсәккә тиклем барып етергә мөмкин кеүек тойола ине.

Беҙ йыш ҡына Һалдат күле янына йөрөнөк. Мин үтә күренмәле һыуға оҙаҡ ҡарап, ҙур балыҡ күрергә өмөт итә инем. Иҫке таш причалдағы ауыр тимер тотҡалар хатта эҫелә лә һалҡын булып ҡала торғайны. Беҙ иң ситенә ултырып, аяҡтарҙы һелкетеп, һыуға икмәк валсыҡтары ташлай инек.

Бөгөн паркты танырлыҡ түгел.

Бушлай Wi-Fi, заманса юлдар, киске яҡтыртыу, йәмле кафелар һәм иҫке причал урынындағы ресторан…

Һалдат күле буйында ултырып, яңы Өфө йорттарының һыуҙағы сағылышына ҡараһаң, ҡайһы саҡ үҙеңде Өфөлә түгел, ә Нью-Йорктағы Үҙәк парк эргәһендә кеүек хис итәһең. Был урын шул тиклем замансаға әйләнгән.

Шулай ҙа ул минең бала саҡ паркы булып ҡала.

Бында әле лә Ватан һаҡсылары иҫтәлегенә бағышланған Мәңгелек ут яна. Кисен был урын айырыуса тын ҡала. Ут ялҡыны емелдәй, кешеләр әкрен генә һөйләшә, һәм ваҡыт үҙенең ағышын бер аҙға әкренәйткәндәй тойола.

Яҡында ғына, әле лә эшләп килгән янғын часы биләмәһендә, «Дежурное» тигән бәләкәй кафе эшләй. Ул күптән инде янғын һүндереүселәрҙең генә түгел, ә тыныс һәм ябай мөхитте яратҡан кешеләрҙең дә яратҡан урынына әйләнгән.

Был парктың тарихы үҙе лә Өфөнөң тарихына оҡшай, тик бәләкәйерәк күләмдә генә.

XIX быуатта бында Айыҡлыҡ йәмғиәте баҡсаһы урынлашҡан була. Янғын һүндереүселәрҙең тынлы оркестры уйнай, ҡаланча бейек булып күренә, ә 1912 йылда Өфөләге тәүге футбол матчтары тап ошонда үтә.

1918 йылда паркҡа Иван Якутов исеме бирелә. Һуңыраҡ бында атаман Дутов ғәскәрҙәре менән һуғыштарҙа һәләк булған ҡыҙыл гвардиясылар һәм эшселәр ерләнә.

Утыҙынсы йылдарҙа күл таҙартыла, Пионерҙар йорто һәм балалар тимер юлы асыла. Һуғыш йылдарында эргәлә госпиталь эшләй. Артабан спорт мәктәптәре, яңы павильондар һәм мемориалдар барлыҡҡа килә.

Бөгөн бында балалар менән ғаиләләр йөрөй, йәштәр самокатта елә, кешеләр ҡулдарында кофе тотоп күл буйында ял итә.

Парк замансаға әйләнде, әммә элеккесен хәтерләгән кеше уны шунда уҡ таный.

Аллеялар ҙа, ағастар ҙа, хатта еҫтәр ҙә шул уҡ булып ҡалған.

Улар бары тик беҙҙең менән бергә генә үҫеп, ололанған.

Өфөгә ҡайтҡан һайын мин мотлаҡ ошо паркҡа киләм.

Ябай ғына ултырыр өсөн.

Һыуға ҡарар өсөн.

Хәтерләр өсөн.

Якутов исемендәге парк — ул ябай ҡала паркы түгел.

Ул — минең бала сағым башланған урын.

Йылдар үтһә лә, тап ошонда мин йәнә бер аҙға машинист булырға хыялланған шул бәләкәй малайға әйләнәм.

Тап Һалдат күле янындағы эскәмйәлә ултырғанда мин йыш ҡына беренсе класҡа бараһы йәйҙе иҫкә төшөрәм.

Шул саҡта беҙҙең ғаилә Киров районына күсте.

Яңы тормош башланды: яңы ихата, яңы дуҫтар, яңы мәктәп.

Арҡамда — мәктәп сумкаһы.

Алда — билдәһеҙлек.

Ә күңелемдә кеше ғүмерендә бер генә тапҡыр була торған тулҡынланыу йәшәй ине — беренсе тапҡыр беренсе класҡа барғандағы кеүек.

Ғүмер буйына һуҙылған иртә

Мин һәр ваҡыт иртә уяна инем — теүәл сәғәт алтыла. Әйтерһең дә, өйҙә күренмәгән будильник йәшәй. Күҙҙәремде асыу менән аш бүлмәһенән таныш тауыш ишетелә башлай: иҫке радио сәғәт телдәре 06:00— гә етеү менән үҙенән-үҙе ҡабына торғайны.

Тәүҙә Советтар Союзының дәүләт гимны яңғырай. Ул бөйөк тә, тантаналы ла ине, әйтерһең дә, бөтә ил өсөн яңы көндө аса. Артабан дикторҙың тауышы ишетелә:

— «Хәйерле иртә!»

Ошо һүҙҙәр менән беҙҙең өй генә түгел, тотош ил уяна кеүек тойола ине.

Мин тауышһыҙ ғына тороп баҫам. Иҙәнде шығырҙатмаҫҡа, кейемде шаулатмаҫҡа тырышам. Мәктәп формаһы инде әҙерләп ҡуйылған — таҙа, үтекләнгән, юлға йыйылғандай бөхтә.

Мин тиҙ генә кейенәм да, иң яратҡан шаяртыуымды эшләйем: ҡабат юрған аҫтына инеп ятам. Ситтән ҡарағанда, әйтерһең дә, әле лә йоҡлайым. Әсәй ишекте асып ҡарағас: «Бына ниндәй аҡыллы малай, әле лә йоҡлай икән», — тип уйлар, ә мин инде көндө ҡаршыларға күптән әҙер. Ошо бәләкәй генә хәйлә миңә үҙемде бер аҙ олораҡ итеп тойорға ярҙам итә ине.

Иртәнге аштан һуң — май яғылған икмәк менән сәй, ҡайһы саҡ манный бутҡа ла була торғайны — мине тағы ла бер бәләкәй, әммә мотлаҡ йола көтә ине: «Хәйерле иртә» тапшырыуындағы биш минутлыҡ йәнһүрәт.

Ни бары биш минут.

Әммә ул саҡта ул тотош бер донъя кеүек тойола ине.

Ул көндөң кәйефен билдәләй, иртәне йылы һәм яҡты төҫтәргә буяй ине.

Мәктәп сумкаһын иңгә эләм дә тышҡа сығам.

9-сы мәктәп өйҙән ни бары биш йөҙ метр алыҫлыҡта ғына урынлашҡан ине. Әммә минең өсөн был юл ябай ғына йөрөү түгел, ә көн һайын ҡабатланған бәләкәй сәйәхәт булды.

Аяҡ аҫтында яңы яуған аҡ ҡар еңел генә шығырлай. Бер урында ул быяла кеүек нәҙек тауыш сығара, икенсе урында тәрәнерәк һәм йомшағыраҡ яңғырай. Ошо шығырлау ҡышҡы иртәнең үҙ көйө ине.

Ихаталар ап-аҡ ҡарға күмелгән. Машиналар бик һирәк күренә: ҡар ҡалпаҡтары аҫтында «Волга»лар менән «Жигули»ҙар ғына тын ғына тора. Моржаларҙан нәҙек кенә төтөн күтәрелә. Һауала һыуыҡтың һәм яңы икмәктең еҫе һиҙелә. Ағастар ҙа, әйтерһең дә, ҡышҡы тынлыҡҡа ҡолаҡ һалып, ҡымшанмай баҫып тора.

Мин барам һәм эстән генә бөгөн таҡта алдында һөйләйәсәк шиғырҙы ҡабатлайым. Йөрәк ғәҙәттәгенән тиҙерәк тибә, әммә ҡурҡыуҙан түгел — көтөүҙән. Юлдың һәр аҙымы бер юл шиғырға әйләнә.

Ҡайһы саҡ күрше малайҙар мине ҡыуып етә, һәм беҙ бергә атлайбыҙ. Ваҡ-төйәк тураһында һөйләшәбеҙ.

Бөгөн уйлағанда аңлайым: тап шул ябай һөйләшеүҙәр ҙә ғәжәп ҡәҙерле булған икән.

Бына мәктәп тә күренә.

Мөйөш артында күкһел төҫкә буялған ике ҡатлы бина баҫып тора. Тәҙрәләренән һары ут балҡый. Ул һалҡын иртәлә кешеләрҙе йылылыҡҡа, көлөшкә, дәрестәргә һәм әле генә башланып килгән тормошҡа саҡырған кеүек ине.

Эскә инеү менән аҡбур, еүеш бейәләйҙәр һәм иҫке ағас еҫе ҡаршы ала.

Ағас парталар тигеҙ рәттәр булып теҙелгән. Стена буйында оҙон көрән таҡта һуҙылған, унда кисәге мәсьәләләрҙең аҡ эҙҙәре әле лә һаҡлана. Түбәләге көн яҡтыһы лампаһы әкрен генә шытырлай, һәм ошо мөхиттең бөтәһе лә үҙенә күрә тантаналы булып күренә.

Таҡта янында Любовь Михайловна Ермакова көтә.

Талапсан, әммә изге күңелле уҡытыусы.

Ҡарашы иғтибарлы һәм етди, әммә ирен ситендә һәр ваҡыт тыныс ҡына дәртләндереүсе йылмайыу йәшеренә.

Ул миңә баш ҡаҡты.

Ваҡыты етте.

Мин таҡта алдына сыҡтым.

Алдымда — класс, класташтар, боҙ ҡаплаған тәҙрәләр. Уларҙың аръяғында ҡар һаман да яуа.

Тәрән итеп тын алам.

Һәм тәүге юлдарҙы уҡый башлайым.

Һүҙҙәр үҙенән-үҙе телемә килә, әйтерһең дә, улар һәр ваҡыт күңелемдә йәшәгән.

Тауышым ышаныслы яңғырай.

Унда тулҡынланыу ҙа бар, шатлыҡ та бар.

Минең бында баҫып тороуымдың, кешеләрҙең мине тыңлауының һәм ошо мәлдең ҙур, әле аңлап бөтөрмәгән тормошомдоң бер өлөшө булыуының шатлығы.

Бөгөн артҡа ҡарап шуны аңлайым:

ул бер генә иртәлә бөтәһе лә булған.

Үҙаллылыҡҡа тәүге аҙымдар ҙа,

тәүге шатлыҡтар ҙа,

мәңгелек кеүек тойолған ваҡыттың һулышы ла.

Биш йөҙ метрлыҡ юл,

көрән таҡта,

талапсан һәм изге күңелле уҡытыусымдың тауышы —

быларҙың барыһы ла ябай ғына бала саҡ хәтирәһе түгел.

Был инде тормоштоң үҙе ине.

Әле бәләкәй генә,

әммә ысын тормош.

Һәм ул саҡта ғына башлана ине.

«Балалар донъяһы» туҡталышы һәм Ҡунаҡһарай

Өфөгә ҡайтҡан һайын мин ҡайҙа барырға тип оҙаҡ уйлап тормайым. Ҡалала матур кафелар ҙа, йәмле урындар ҙа күп. Әммә юлым һәр ваҡыт тиерлек бер үк ергә — «Балалар донъяһы» туҡталышына алып килә.

Ошонда 1-се, 13-сө, 18-се һәм 31-се автобус маршруттары киҫешә. Ә бер нисә аҙым атлағас, Ҡунаҡһарайға барып етәһең.

Мин бында модалы кафелар йәки тәмле аштар өсөн килмәйем.

Был — минең хәтер нөктәм.

Өлкән кластарҙа уҡығанда беҙ дуҫтар менән йыш ҡына ошонда осраша инек. Йөрөнөк, көлдөк, бәхәсләштек, киләсәккә пландар ҡорҙоҡ.

Йылдар үтте, әммә был ғәҙәт үҙгәрмәне.

Бында килгән һайын мин ул йылдарҙағы Ҡунаҡһарайҙы иҫкә төшөрәм. Ул саҡта ул ташландыҡ хәлдә ине. Тирә-яғы кәртә менән уратылған, эсенә инеү мөмкин түгел тиерлек. Нәҡ ошо серлелеге менән үҙенә тарта ине. Был стеналар артында нимә йәшеренгәнен, ни өсөн ҡаланың иң матур урындарының береһе онотолғанын белергә теләй инем.

Ҡунаҡһарайҙың тарихы ике быуатҡа яҡын.

Бер ваҡыттар бында сауҙа ҡайнап торған: туҡымалар, тиреләр, икмәк, йәшелсә һәм башҡа бик күп тауарҙар һатылған. Һуңыраҡ бинаны мамыҡ туҡыма комбинаты биләй. Ул 1980-се йылдарға тиклем эшләй.

Артабан ташландыҡ йылдар башлана.

Өфөнөң үҙәгендә хәбәләр генә ҡала, һәм уларҙы инде һаҡлап булмаҫ кеүек күренә. Туҡһанынсы йылдарҙа Ҡунаҡһарайҙы һүтергә лә йыйыналар. Әммә ҡала халҡы уны яҡлап сыға.

Шулай итеп, уның икенсе ғүмере башлана.

Бөгөнгө Үрге сауҙа майҙанында бер ваҡыттар емереклектәр булғанына ышаныуы ла ауыр.

Хәҙер был — ҡаланың иң йәнле урындарының береһе.

Бында тиҫтәләгән магазин, кафе һәм ресторан эшләй.

Яҡында ғына Театр скверы, Китап йорто һәм Ленин скверы урынлашҡан. Уларһыҙ инде Өфөнөң тарихи үҙәген күҙ алдына килтереү мөмкин түгел.

Өфөгә ҡайтҡан һайын минең сәфәремдең һуңғы өлөшө йыш ҡына Ҡунаҡһарайҙың бер кафеһында тамамлана.

Боронғо таш стеналар араһында, йомшаҡ яҡтылыҡ һәм яңы бешкән кофе еҫе эсендә ваҡыт бөтөнләй икенсе төрлө аға.

Бында дуҫтар менән осрашырға ла, тыныс ҡына уйланып ултырырға ла, ҡала тормошон күҙәтергә лә мөмкин.

Тышта урамдар гөрләй.

Кешеләр ашыға.

Автобустар үтә.

Ә эстә сынаяҡтарҙың әкрен генә сыңлауы, тыныс һөйләшеүҙәр һәм ғәжәп бер тыныслыҡ хөкөм һөрә.

Әйтерһең дә, ике быуатҡа яҡын тарихы булған был стеналар әле лә сауҙагәрҙәрҙе, эшселәрҙе һәм ошо урынды һаҡлап ҡалған кешеләрҙе хәтерләй.

Таныш аркаларға һәм колонналарға ҡарайым да аңлайым:

Ҡунаҡһарай — ул тарихи бина ғына түгел.

Ул — Өфөнөң тере хәтере.

Ул сәскә атыуҙы ла, емереклекте лә, яңынан тыуыуҙы ла кисерҙе.

Һәм шул уҡ ваҡытта үҙенең холҡон һаҡлап ҡала алды.

Кофемды эсеп бөтөрөп майҙанға сыҡҡанда күңелемдә һәр ваҡыт йылылыҡ ҡала.

Мин беләм:

мин тағы ла бында ҡайтырмын.

«Балалар донъяһы» туҡталышына.

Таныш урамдарға.

Үткән менән бөгөнгө һиҙелмәй генә осрашҡан урынға.

Тап ошо хәтер киҫелешендә инде күп тиҫтә йылдар буйы ҡаланың тағы бер билдәһе — бер нисә быуын өфөләр өсөн таныш булған «Балалар донъяһы» магазины ла үҙ урынын һаҡлап тора.

Өфөләге «Балалар донъяһы» магазины

Бала саҡта Ленин урамы миңә бөтмәҫтәй булып күренә ине. Ҡояш ҡыҙҙырған саңлы асфальт, һалдаттар кеүек теҙелеп торған фонарҙар, ҡаланы һаҡлаған алыптарҙай бейек йорттар…

Беҙ бында атайым менән йыш йөрөй инек. Ҡайһы саҡ әсәйем дә була торғайны. Әммә күбеһенсә барыбер атайым менән.

Балалар баҡсаһы сәғәт биштәр тирәһендә тамамлана ине. Атайым мине килеп ала. Һәр ваҡыт бөхтә, йыйнаҡ, етди — цех начальнигына нисек килешһә, тап шулай.

Мин ул саҡта дүрт йәки биш йәштәрҙә генә инем.

Беҙ ҡулға-ҡул тотоношоп атлайбыҙ.

Һәм йыш ҡына «Балалар донъяһы» магазинына боролабыҙ.

Был беҙҙең бәләкәй генә йолабыҙ ине.

Ленин урамындағы был магазин миңә ысын һарай кеүек күренә торғайны. Ул әкиәттәге кеүек сағыу түгел, ә етди һәм мөһабәт ине. Әммә уйынсыҡтар бүлегенә төшөү менән бөтөнләй икенсе донъя асыла.

Унда һәр ваҡыт үҙенә генә хас тауыш яңғырай ине: балаларҙың көлөшө, аяҡ тауыштары, шат ҡысҡырыуҙар һәм ата-әсәләр менән туҡтауһыҙ һөйләшеүҙәр.

— Атай, һатып алайыҡсы! Зинһар!

— Әсәй, был танкһыҙ йәшәй алмайым!

— Ниңә ярамай?

Был «хор»ҙо мин яттан белә инем.

Ҡайһы саҡ үҙем дә уның бер өлөшөнә әйләнә инем. Айырыуса яңы уйынсыҡтар килтерелгәндә: башняһы әйләнгән танктар, ишектәре асылған тимер машиналар, баҫҡысы күтәрелгән янғын һүндереү машиналары…

Уларҙы һатып алғы ғына килмәй ине.

Улар хатта төштәргә лә инә торғайны.

Әммә бер ваҡиға айырыуса хәтерҙә ҡалған.

Тағы ла бер көндө «Балалар донъяһы» янынан үтеп барабыҙ.

Мин ҡапыл атайыма:

— Атай, әйҙә, эскә генә инәйек. Мин бер нәмә лә һорамаясаҡмын. Тик ҡарап сығам да китәбеҙ, — тинем.

Атайым аптырап миңә ҡараны.

Күҙҙәрен ҡыҫып йылмайҙы.

Был йылмайыу башҡаса ине.

Унда хөрмәт тә бар ине, әйтерһең дә, мин бер аҙ үҫеп киткәнмен.

Беҙ магазинға индек.

Мин аҡрын ғына кәштәләр араһында йөрөнөм. Уйынсыҡтарҙы ҡараным. Ҡулға алғы килгән машиналарға һоҡланып торҙом.

Ләкин һүҙемдә торҙом.

Бер нәмә лә һораманым.

Сыҡҡас, атайым ҡулымды ныҡ итеп ҡыҫты.

Был юлы бәләкәй малайҙың ҡулын түгел, ә инде үҫеп килгән кешенең ҡулын ҡыҫҡандай булды.

Шул саҡта мин уның үҙе менән ғорурланыуын тойҙом.

Һәм ул тойғо сығыу янындағы аҫҡы кәштәлә торған йәшел БМП уйынсығынан да ҡиммәтерәк булып сыҡты.

Йылдар үтте.

Әйтәләр, Ленин урамындағы «Балалар донъяһы» хәҙер бөтөнләй икенсе икән.

Мин унда күптән булманым.

Әммә ҡайһы саҡ үҙемде:

«Ә унда хәҙер нисек икән?» — тип уйлап торғанымды һиҙәм.

Шунда уҡ күҙ алдыма атайымдың йылы ҡулы, тыныс кис һәм мин тәүге тапҡыр шуны аңлаған магазин килә:

ҡайһы саҡ үҙ һүҙеңдә тороу — иң ҡәҙерле бүләккә ҡарағанда ла ҡиммәтерәк була икән.

Ике кассеталы бала саҡ

Беҙ подъездағы лампочка менән «Рекорд» телевизорындағы лампаның араһында үҫкән быуын.

Күҙҙәрҙе йомһаң, әле лә ике кассеталы магнитофондағы Rec төймәһенең «сыҡ» иткән тауышын ишеткәндәй булаһың. Шул мәлдә бөтә фатир тын ҡала. Сөнки хәҙер «Юность» радиоһынан Modern Talking яҙҙырыласаҡ. Кем генә йүткереп ебәрһә лә — яҙма боҙола.

Беҙ кире уралған кассетаның еҫен хәтерләйбеҙ.

Унда тимерҙең дә, саңдың да, иҫке совет йыһазының үҙенә генә хас еҫенең дә эҙе бар ине. Һәм күҙ алдына шунда уҡ магнитофон, ҡыҙыл яҙҙырыу төймәһе, ә бөтә ғаиләнең тын ғына ултырыуы килә. Әйтерһең дә, музыка түгел, ә тарих яҙыла.

Беҙ «һанағыс» һүҙенең башҡа мәғәнәһе булған осорҙа тыуҙыҡ.

Ихатала: «Уның һанағысы киткән», — тиһәләр, бер кем дә электр тураһында уйламай ине. Был ихата иҡтисадының үҙ теле булды. Сағыҙ эсендәге һүрәт ҡайһы саҡ ун һумдан да ҡиммәтерәк баһалана, ә ике көнгә бурысҡа алған нәмәне өҫтәп ҡайтарырға кәрәк ине — тағы бер төргәк сағыҙ йә һирәк осраған һүрәт менән.

Беҙҙең аҡса шығырлай ине.

Ләкин банкноттар түгел.

Ә сағыҙҙар.

Love Is. Turbo. Final.

Һирәк осраған һүрәт эләкһә — машинамы, динозаврмы йәки йәнһүрәт геройомо — уны серванттың быялаһы аҫтына миҙал кеүек һаҡлап ҡуя инек.

Ҡабатланғандары алыш-бирешкә китә.

Ә алыш-биреш үҙе айырым бер фән ине.

Унда мауығыу ҙа, дипломатия ла, ғәҙеллек тойғоһо ла бар ине. Һәр кем үҙендәге һүрәттең ҡиммәтерәк икәнен иҫбатларға тырыша.

Йыуыныу — шәмбе көнө.

Һыу булмағанға түгел.

Шулай йәшәнек.

Һәм бер кем дә зарланманы.

Барыбыҙ ҙа бер төрлө еҫ сығара инек: балалар һабыны, эҫе мунса һыуы һәм батареяла йылытылған таҫтамал еҫе.

Газ колонкаһы эҫе һыуҙы егерме минут самаһы ғына бирә ине.

Шул ваҡыт эсендә өлгөрөргә кәрәк: йыуынырға ла, сәсте лә йыуырға.

Яңы йыл ике тапҡыр килә ине.

Беренсеһе — мандариндар, шыршы һәм телевизорҙан мотлаҡ яңғыраған байрам мөрәжәғәте менән.

Икенсеһе — Иҫке Яңы йыл.

Ҡоймаҡ, өләсәйҙең салаттары һәм һәр ваҡыт ҡабатланған һүҙҙәр менән:

— Бына хәҙер инде йыл ысынлап башланды.

Тап ошо икенсе байрамда өйҙә иң йылы мөхит була ине.

Ашығыу ҙа юҡ.

Көтөү ҙә юҡ.

Ғаилә бергә.

Өйҙә йылылыҡ.

Алда тағы бер ғинуар.

Пионер галстугы туҡыма киҫәге генә түгел ине.

Ул — билдә булды.

Уны бәйләү үҙе бәләкәй генә йола ине.

Галстук юғалһа — ысын бәлә кеүек ҡабул ителә.

Әсәй яңынан тегеп бирә ала ине.

Ләкин барыбер бөтәһе лә алмаштырылғанын һиҙер кеүек тойола.

Яза алырҙар тип түгел.

Ә оят булыр кеүек.

Һуңынан — ихата.

Интернетһыҙ донъя.

Әммә үҙенең ҡағиҙәләре булған донъя.

Унда хөрмәт тә, дошманлыҡ та, дуҫлыҡ та, тәүге мөхәббәт тә бар ине.

Беҙ «вышибалы», йәшеренмәк, «секретиктар» уйнай инек.

Подъездар янында сәғәттәр буйы баҫып тороп, кемгә Светка оҡшағанын, кем бәүелсәктә «турбо» эшләй алғанын тикшерә инек.

Беҙ еңеү өсөн генә уйнамай инек.

Еңелһәң — иламайһың.

Еңһәң — маҡтанмайһың.

Сөнки бөтәһе лә ысын ине.

Видеосалондар беҙгә бөтөнләй икенсе донъяны асты.

Подвал.

Фанер ултырғыстар.

Экран урынына аҡ простыня.

«Терминатор».

«Коммандо».

«Майами полицияһы».

Ун биш тин түләйһең дә, инде океан аръяғында йөрөгәндәй булаһың.

Проектор шытырлай.

Кемдер пакет шығырлата.

Йөрәк тиҙерәк тибә.

Артабан Dendy килде.

Донъя кинәт кенә шаҡмаҡҡа әйләнде.

Марио.

Танктар.

Үрҙәктәр.

Пикселдәр.

Бер джойстик — ике кешегә.

Тик сымды тартма.

Һәм телевизорҙы кинәт һүндермә.

Юғиһә кинескоп янасаҡ.

Беҙ ата-әсәйҙәребеҙгә ышана инек.

Сөнки ул ваҡытта кешеләр, ғөмүмән, ышана белә ине.

Беҙ ике дәүер араһында йәшәнек.

Һуңғы совет йәнһүрәте менән тәүге Orbit рекламаһы араһында.

Һөт сираты менән Германиянан килгән тәүге шоколад араһында.

Ванналағы лампочка менән бөгөнгәсә һүнмәгән хәтер уттары араһында.

Беҙ бай йәшәмәнек.

Әммә беҙҙә бөтәһе лә бар ине.

Бары тик бер нәмәне генә белмәнек.

Бер көн килеп ошоның барыһы ла хәтергә генә әйләнәсәген.

Ваҡыт тыныс ҡына китте.

Һиҙҙермәй генә.

Һуңғы кассеталағы һуңғы көй тамамланғансы дауам иткән әкрен бейеү кеүек.

«Родина» кинотеатры туҡталышы йәки хәрби сер

Дүрт-биш йәштәр тирәһендә мин үҙемде бик етди кеше тип иҫәпләй инем.

Сер һаҡлай белгән кеше.

Айырыуса хәрби серҙәрҙе.