Каля асядзе пыл.

Не лепш выглядаў і сам маёнтак, пафарбаваны у ядавіта-зялёны колер ды пакрыты шматлікімі трэшчынамі. Штукатурка месцамі абвалілася, і вонкі праглядала старадаўняя цэгла. Ад чарапіцы, якая калісьці пакрывала дах, не засталося і следу. Цэлага шкла у вокнах амаль не было: на першым паверсе усе яны былі глуха забіты дошкамі, вокны другога паверха ледзь не праз адно ззялі пустэчай, ды толькі дзе-нідзе з шыбін тырчэлі пацямнелыя ад пылу аскепкі шкла.

— Божа мой, я, вядома, меркавала, што дом у запусценні, але каб так! — выдыхнула Божэна.

— Не усё так дрэнна, — паспяшаўся запэўніць яе Анжэй. — Людзі, якіх я накіраваў сюды для падрыхтоўкі плана працы, упэўнівалі, што стан дома добры. Рамонт, вядома, патрабуецца, але у межах нормы. А каналізацыя, кацельня ды сістэма ацяплення увогуле не выклікаюць нараканняў.

— Можа і так, але усё адно гэта сапраўдны жах, — Ядзя абвяла позіркам парк ды дом.

— Дом глядзець будзем? — спытаў Янек, падымаючыся па струхлелых прыступках параднага ганка ды спыняючыся каля дзвярэй.

Божэна правяла позіркам фігуру хлопца, хацела ужо згодна кіўнуць, але нешта іншае прыцягнула яе увагу.

— Глядзіце, — прамовіла яна, тузануўшы сястру за руку.

— Ты што, — абурылася тая, — я з-за цябе ледзь з прыступак не упала.

— Над уваходам паглядзі.

Ядзя зірнула уверх.

— Трэба ж, захаваўся, — пасміхаючыся пахітала яна галавой.

— Ды што там у вас? — Янек азіраўся па баках, спрабуючы зразумець, што магло зацікавіць сясцёр.

— Над галавой у сябе паглядзі.

Хлопец задраў галаву уверх.

— Герб.

Над старымі дубовымі дзвярыма высіўся фамільны герб: у цэнтры шчыта, абвітага дубовым лісцем, размяшчаўся меч, а вакол яго віліся змяя ды ружа. Над мячом было нешта напісана, але ад часу надпіс амаль сцёрся, разабраць, што менавіта, там напіса было немагчыма.

— Што там напісана? — спытаў Анжэй у жонкі.

— «Адзінства моцы, мудрасці ды прыгажосці ёсць дасканаласць». Ладна, пойдзем, агледзім дом, хопіць стаяць на ганку.

Анжэй адамкнуў цяжкі замок.

— Прашу прайсці у радавое гняздо, — пажартаваў ён.

Увайшоўшы у будынак, маладзёны апынуліся у вялікім холе. Святло пранікала унутр толькі праз вокны другога паверха, таму у памяшканні стаяў паўзмрок. Ад паветра, што уварвалася у будынак, вакол ляталі клубы пылу.

Пачакаўшы, пакуль асядзе пыл, маладзёны працягнулі агляд. З хола наверх вялі дзве лесвіцы з вітымі чыгуннымі парэнчамі. На супрацьлеглым баку ад параднага увахода знаходзіліся дзверы сталовай, злучанай калідорам з кухняй ды каморамі. У левым крыле размяшчаліся калісьці гасцёўня ды бібліятэка. У правым — некалькі пакояў, аб'яднаўшы якія, у прытулку зрабілі пральню ды душавыя. Таксама на першым паверсе знаходзіліся памяшканні для супрацоўнікаў.

Увогуле, першы паверх пакідаў такое ж гнятучае уражанне, што і фасад маёнтка. Сцёрты паркет, малюнак на якім немагчыма было разгледзець з-за пласта пылу. Аблупленая фарба на сценах і ваконных шыбах, шпалеры, што свісалі кавалкамі, аскепкі шкла ды кафлі.

Другі паверх выглядаў не нашмат лепш.

— М-да, — працягнула Ядзя, разгледзеўшы «прыгажосць» вакол сябе.

Маладзёны спусціліся на першы паверх, скончыўшы агляд дома.

— Колькі спатрэбіцца часу, каб давесці тут усё да ладу? — спытала Божэна мужа.

— Не так шмат, як ты лічыш, — падбадзёрыў яе Анжэй.

— Ведаеце, а давайце адсвяткуем тут Каляды, сустрэнем іх тут, — нечакана прапанавала Ядзя.

— Неблагая ідэя, — загаварыў Янек. — Калядная ноч у старадаўнім маёнтку... Ядзя, я не ведаў, што ты прыхільніца гатычных раманаў! Не баішся? Можа тут яшчэ і прывіды ёсць?

— Балбатун, — пакрыўдзілася Ядзя ды дэманстратыўна накіравалася да выхаду.

— Ну што ты, родная, я ж пажартаваў, — кінуўся за жонкай Янек. — Лепш адкажы: калі няма прывідаў, можа ёсць тайнікі ці падземныя хады? У такім доме абавязкова павінна нешта быць.

— Спытай у Божэны.

— Дык што? — Янек абярнуўся да сястры жонкі.

— Пра тайнікі не ведаю, а хадоў дакладна няма.

Выйшаўшы на вуліцу, яны з асалодай удыхнулі свежае паветра, не прасякнутае пылам.

— Дзверы замкні, — дапамагаючы спусціцца з ганка дзяўчатам, папрасіў Анжэй брата. — А то усе прывіды разбягуцца.

Янек затрымаўся на ганку. Замкнуўшы дзверы, ён дагнаў астатніх.

— Ты казала, што пасля паўстання Касцюшкі маёнтак — гэта усё, што пакінулі тваім продкам, — спытаў хлопец у Божэны.

— Так, і што?

— Ці не занадта раскошна? — пацікавіўся Янек, уладкоўваючыся побач з жонкай на заднім сядзенні машыны.

— Янек, да таго як мае продкі прынялі удзел у паўстанні Касцюшкі, ім належаў не адзін такі маёнтак, яшчэ былі дамы у Вільні, Варшаве ды Гародне. А гэты маёнтак застаўся ім толькі таму, што да роду Старжэцкіх адносін ён не меў. Гэта пасаг жонкі майго прапрадзеда. Таму ён і не быў канфіскаваны.

— Усё адно, утрыманне такога дома патрабуе безліч сродкаў. І калі у іх усё адабралі, то як...

— Мой продак не быў клінічным ідыётам, каб усё аддаць расійскай казне, — перабіла яго Божэна. — Нейкі, скажам так, схаваны рэзерв ён захаваў.

— Аднак нешта мы прыпазніліся, — зірнуўшы на гадзіннік, заўважыў Янек. — Восьмая гадзіна, пара дадому.

Плаўна рушыўшы, машына пакацілася па дарожцы.

За брамай Анжэй спыніў яе.

— Трэба замкнуць, — нагадаў ён.

Сёстры азірнуліся: у праёме брамы бачыліся занядбаны парк ды стары маёнтак.

На душы у Божэны стала неяк тужліва. Знявечаны, абветшалы дом... А, калісьці тут праводзіліся шумныя балі, ладзіліся ціхія сямейныя вечары. Вокны не ззялі пустэчай, а свеціліся агменем свечак. У парку шпацыравалі людзі, ды вецер лашчыў кроны дрэў. А зараз нават ён не пранікаў сюды — то лі не хацеў, то лі не мог пераадолець бетонны плот. Дом, які шмат гадоў саграваў яе сям'ю, цяпер стаіць адзінокі ды закінуты. І не палае больш агонь у каміне, не збіраюцца па вечарах у гасцёўні людзі. Дом застаўся адзін, нібы помнік даўным-даўно мінулай эпохі.

— Пра што задумалася? — роздум Божэны перарваў голас Анжэя.

Ад нечаканасці яна уздрыгнула, толькі зараз заўважыўшы, што ад маёнтка яны даўно ад'ехалі, і машына ужо выбралася з лясной дарогі на больш-менш прыстойную грунтоўку.

— Ведаеш, трэба абавязкова знесці гэтага бетоннага монстра ды усталяваць каваную агароджу, — падумаўшы, адказала яна.

— Правільна, траціць грошы — дык падчыстую, — заўважыў на гэта Янек.

— Янек... — хацела абурыцца Ядзя.

— Любая, я ж усё-такі фінансавы дырэктар, — нявінна пасміхнуўся ён жонцы. — Лічыць грошы — мая праца.

ГЛАВА 5 Кошт капрызу.

У

веску

малад

зёны

па

вярнуліся а восьмай гадзіне вечара.

— Ну што, як звычайна, у краму? — спытаў Анжэй.

— Ты як хочаш, а я піць больш не хачу!

— Я табе і не прапаную, а старому

у

зяць не зашкодзіла

бы

.

Бажэна паглядзела на мужа:

— Ты што, спаіць яго вырашыў?

— Не, гэта у меды

чных мэтах — каб спаў мацней, — пасміхнуўся ён.

Ядзя з сястрой імгненна пачырванелі. Янек хмыкнуў, але, атрымаўшы ад жонкі па патыліцы, хмыкаць перастаў, пакрыўджана засоп.

— Ну чаго ты? Гэта ж не я, гэта ён, — паказаў хлопец на брата.

— Ідыёты — абодва, — пассміхаючыся, хорам заўважылі дзяўчаты.

— Ой, глядзіце, — усклікнула Бажэна, калі іх “Аўдзі” пад’язджала да пагорка, на вяршыні якога размяшчаўся касцёл.

У яго падножжа стаялі некалькі паліцэйскіх машын. А каля самога храма мітусіўся даволі вялікі натоўп.

— Цікава, што у іх там адбылося? — спытала Ядзя.

Анжэй ужо хацеў спыніць машыну, але Янек крануў яго за плячо:

— Ды ну іх, паехалі. Працоўныя, мусіць, набраліся ды з п'яных вачэй бойку учынілі. Вось і разбіраюцца зараз усім сялом: хто правы, хто вінаваты. А я павячэраць хачу, — нечакана дадаў ён.

— Наогул, Янек, хутчэй за усё, правы, так што — паехалі. У краму да закрыцця паспець трэба.

— Ну вас гэтая пані і пасля закрыцця абслужыць, — з'едліва заўважыла Бажэна.

— Жэнка, ды ты ніяк раўнуеш!.. — адзначыў Анжэй.

— Не дачакаешся...

— Ну ведаеш: на нас з Янекам толькі адна прадаўшчыца прыглядаецца, а на вас з сястрой — цэлая брыгада будаўнікоў. А я, між іншым, раўную, — не застаўся у баргу Анжэй.

— Дарма. Ты ж ведаеш...

— Ведаю, — у адказ пасміхнуўся ён.

— Гэй! — пачуўся з задняга сядзення голас Янека. — Ты за дарогай сачы, у каханні потым прызнаешся.

— Заткнуўся б ты, брат, а то пешшу пойдзеш.

Да будынка крамы маладзёны пад’ехалі моўчкі. Супакоіўся нават Янек, зразумеўшы, што хваціў лішку. Ён ніколі не сумняваўся у стаўленні брата да сябе. Цудоўна ведаў: за шмат таго, што ён мае зараз, ён абавязаны брату. Але на Бажэне Анжэй проста памяшаўся, з розуму сыходзіў з-за яе. Янек добра памятаў, як пакутаваў брат раней, і які быў шчаслівы, калі яна пагадзілася выйсці за яго замуж. Столькі гадоў ведаючы Анжэя, Янек і гадкі не маў, што той здольны так закахацца. Тым не менш заўсёды самаўпэўнены брат, за якім, колькі сябе памятаў Янек, бабы натоўпамі бегалі, закахаўся як хлапчук. Ён успомніў размову з братам напярэдадні ад’езду таго у Варшаву:

— Ды што ты так сябе мучыш?! — казаў ён тады. — Мала хіба на свеце дзевак? Знайдзі іншую, ды усе справы.

— Не улязай, Янек, я сам разбяруся, — адказаў Анжэй.

— Пра што ты кажаш! — не вытрымаў малодшы брат. — Ды яна ж проста гуляе з табой.

— Янек, яшчэ раз кажу: гэта не твая справа… Ведаеш, я ужо неяк звык: варта толькі захацець, ды любая не тое што пацулуе, але і у ложак скокне. Грошы шмат чаго вырашаюць. Але Жэнцы грошы мае сто гадоў не патрэбны. Ні мае, ні бацькавы. Яна магла усё жыццё дома сядзець, нічога не рабіць, але не — адразу пасля універсітэта працаваць пайшла… Ды і не хачу я іншую. Ты лічаш, я не спрабаваў? Спрабаваў — ды усё марна. Янек, ты ж у курсе, чаго я толькі ні бачыў, і нічога — выбраўся. А тут... Як хлапчук… Ты вось Ядзю сваю забыць можаш?

— З розуму сышоў! Яна мая жонка, у нас дзіця, я кахаю яе.

— А я Бажэну. Так што давай закрыем гэтую тэму.

У далейшым усё наладзілася. Ці раўнаваў Янек брата? Вядома, не. Ён разумеў: для Анжэя Бажэна значыць тое ж, што для яго самога Ядзя, а зараз яшчэ і Хенрык. Адзінае, што здзіўляла хлопца: як Анжэй мог ужывацца са сваёй жонкай. Характар у яе быў, па шчырасці, горш не бывае. Ну, калі сказаць адкрыта, у Ядзі характар не нашмат лепшы, але Жэнка — гэта ж наогул лясны пажар, а не жанчына. Спачатку наробіць спраў, потым сама расхлёбвае, але, трэба аддаць належнае, заўсёды сама.

— Ды што за халера! — вывеў з роздумаў Янека голас брата.

“Аўдзі” спынілася каля ганку вясковай крамы. Нягледзячы на тое, што крама павінна была працаваць да дзевяці, а на гадзінніку было толькі пачатак дзевятай, дзверы яе былі шчыльна зачынены ды упрыгожаны хляўным замком уражлівага памеру.

— Ну і дзе ваша прыгажуня? — іранічна падкрэсліўшы апошняе слова, спытала Бажэна.

— Хто яе ведае. Можа, сёння па тэлевізары яе любімы фільм паказваюць, — пажартаваў Янек.

— Так, фільм — справа сур'ёзная, — кіўнула яго жонка. — Як жыць далей, калі ты не даведаешся, ці павярнуўся Саід да Айшы ці не. Паехалі дадому, наўрад ці тут хто-небудзь з'явіцца раней за заўтрашнюю раніцу.

Анжэй развярнуў машыну, і яна пакацілася у бок дома пана Чэслава. “Аўдзі” неслася па пасёлку, падскокваючы на выбаінах ды купінах, нібы мячык.

— Не гані ты так, — звярнуўся Янек да брата. — Не бачыў, ці што, якая дарога? знішчыш мне падвеску.

— А яна у цябе ёсць? — напаўабярнуўшыся да яго, спытаў Анжэй.

Хлопец залыпаў вачыма, спрабуючы асэнсаваць сказанае братам.

— Не вастры, — адказаў ён. — Звык на сваім усюдыходзе народ палохаць, не машына, а танк. А да маёй прыгажуні іншы падыход патрэбен.

— Глядзі, Янек: цябе Ядзя хутка да машыны раўнаваць пачне, — умяшалася у размову Бажэна.

— Не-а. Не пачне, — пераканана заявіў хлопец.

— І чаму ты так у гэтым упэўнены? — спытала у яго жонка.

— Таму што ты у мяне дзяўчынка разумная. І ведаеш: машын такіх шмат, а ты — адна, — скончыў сваю думку Янек.

— Добра, Дон Жуан, хопіць балбатаць, прыехалі, — звярнуўся Анжэй да брата.

Машына спынілася у двары перад хатай. Хлопцы дружна выбраліся вонкі.

— Дзяўчаты, мы пойдзем памыемся, а вы пакуль збярыце што-небудзь на вячэру, — папрасіў Анжэй маладых жанчын. — Так, і паведаміце старому: на сёння у нас абвешчаны сухі закон.

Сёстры пераглянуліся:

— Гэй, а чаму мы?

— Як чаму? Справа гэтая тонкая, якая патрабуе далікатнага падыходу. А вы — жанчыны, у вас далікатнасць у базавых наладах, — пасмяшаўся Янек, накіроўваючыся за рог хаты.

Анжэй жа толькі развёў рукамі, выказваючы гэтым жэстам поўную салідарнасць з братам, ды, нешта напіваючы, таксама схаваўся за рагом.

— Ну і езуіты, — абурылася Бажэна. — Вось адпраўлю спаць галоднымі, будзе вам тады жаночая далікатнасць.

— Я ж табе казала: трэба было пакінуць іх дома, — папракнула сястру Ядзя.

— Так? А хто б за машынай глядзеў ды ад розных ёлупняў абараняў? — не пагадзілася з ёй сястра.

Крыху падумаўшы, Ядзя кіўнула у адказ. Дзяўчаты падняліся на ганак ды расчынілі уваходныя дзверы.

— Што гэта так ціха? Электрычнасць адключылі, ці што?

— З чаго ты узяла? — уваходзячы у хату услед за сястрой, спытала Бажэна.

— Ды стары ж у такі час звычайна тэлевізар глядзіць, а сама ведаеш, як ён у яго раве.

Бажэна паморшчылася, узгадаўшы: пан Чэслаў на самой справе заўсёды уключаў гук на поўную моц. У любога іншага ужо праз пяць хвілін пасля такога рову слых бы зусім знік, а гэтаму — хоць бы што.

— Паслухай, можа, яму дрэнна стала, чалавек жа сталы, — занепакоілася старэйшая з сясцёр.

— Сталы? Ды ён сталым быў яшчэ да нашага з табой нараджэння, а зараз...

— Ядзя! — з укорам паглядзела на сястру Бажэна.

— Добра, добра, ідзем паглядзім.

Сёстры накіраваліся у пакой старога.

— І дзе ён? — агледзеўшы пустое памяшканне, спытала Бажэна.

У пакоі стаяў стары металічны ложак з панцырнай сеткай, шафа, па выглядзе — равесніца ложка, ды вялікі стол, у цэнтры якога размясціўся навенькі тэлевізар. А вось самога старога нідзе бачна не было.

— Можа, яму у нейкім іншым пакоі дрэнна стала, — выказала здагадку Ядзя.

— Ну што ты заладзіла: дрэнна, дрэнна!

— Я?! — абурылася тая. — Ды ты ж сама...

Трохі паспрачаўшыся, дзяўчаты агледзелі увесь дом. Праз некалькі хвілін, праверыўшы усе пакоі ды нават пару разоў паклікаўшы старога па імяні, яны пераканаліся: дома яго няма.

— Цікава, куды ён усё ж такі падзеўся?

— Ды Бог яго ведае, — махнула рукой Ядзя. — Пойдзем. Нам яшчэ вячэру прыгатаваць трэба.

Сёстры накіраваліся на кухню.

— А стары — маладзец, — грымячы каструлямі, заўважыла Ядзя. — І бульбу пачысціў, і грыбы паспажыў.

— Ты нават не здагадваешся наколькі. Зірні, — Бажэна выцягнула дзве запацелыя бутэлькі гарэлкі.

Агледзеўшы знаходку, сястра хмыкнула.

— Запасісты. Выходзіць, хлопцы дарма хваляваліся.

— Аб чым мы хваляваліся? — пачуўся з ганку голас Анжэя.

Дзяўчаты азірнуліся. Пасміхнуўшыся, Бажэна прадэманстравала ім знаходку. Твар Янека тут жа змяніўся. У вочы павярнуўся сусветны смутак. Голасам, поўным пакуты, ён застагнаў:

— Божа, толькі не гэта!

— Ды хопіць табе, — пасміхнуўся старэйшы брат. — Дарэчы, а дзе стары?

Ядзя паціснула плячыма.

— Няма яго. Мы з Бажэнкай увесь дом агледзелі — думалі, каб чаго не трапілася.

— Не хвалюйцеся вы, да вячэры павернецца, дарма, ці што, гарэлку купляў.

— Жэнка, — уладкоўваючыся на крэсле, звярнуўся Анжэй да жонкі, — распавядзі лепш: што вы учора даведаліся пра абраз?

Сёстры пераглянуліся.

— З чаго ты узяў, што мы нешта даведаліся? Ты ж спаў, — спытала Бажэна.

— Не настолькі моцна, каб не чуць, як ты чартавалася, шукаючы ноўтбук. Дык вы што-небудзь знайшлі?

Бажэна дастала з халадзільніка прадукты. І пакуль яны з сястрой рыхтавалі вячэру, падрабязна распавяла усё, пра што ім удалося даведацца.

— Дык я не зразумеў: быў той абраз ці не? — вырашыў удакладніць Янек ды пацягнуўся рукой да талеркі з нарэзанай каўбасой.

Ядзя кінула у мужа ручнік.

— Ну чаго ты, — пакрыўджана засоп ён.

Пачакаўшы, пакуль сястра з мужам высвятляць адносіны, Бажэна працягнула:

— Хутчэй за усё — быў. Не гледзячы на тое, што сайт, з якога мы узялі гэтую інфармацыю, груба кажучы, левы. Я б такім звесткам асабліва не давярала. Але, з іншага боку, ён пацвярджае аповеды старога. Прачытаць аб абразе ён наўрад ці дзесьці мог, мы самі знайшлі інфармацыю аб ім з вялікай цяжкасцю. Так што, па усёй бачнасці, абраз існаваў. А вось ці праўдзівыя гісторыі, звязаныя з ім, — не ведаю.

— А прыблізны кошт абразу не указваўся? — спытаў Янек.

— Не. Але думаю, гаворка пойдзе пра вельмі прыстойную суму.

— З абразам зразумела, а пра новага сваяка што-небудзь даведаліся?

— Не, — загаварыла Ядзя. — Я сёння размаўляла з татам. Ён сказаў, што пра існаванне у Марыі брата чуе упершыню.

— Значыць, дзед нешта наблытаў, — заўважыў Янек.

— Я так не лічу, — адказала на гэта Бажэна.

Маладзёны са здзіўленнем паглядзелі на яе.

— Судзіце самі, — растлумачыла ім дзяўчына. — Калі стары распавёў праўду пра абраз, цудоўна памятае Марыю (бо з ходу заўважыў, што Ядзя — копія прабабкі), значыць, з памяццю у яго поўны парадак, а хлусіць дзеду навошта.

— Бажэна мае рацыю, — кіўнуў Анжэй.

— А наогул, мутная, дзяўчаты, у вас сямейка, — уставіў Янек.

— Што?! — дружна абурыліся сёстры.

— Што-што. Прадзед ваш ні з таго ні з сяго збег з роднай хаты, прыхапіўшы жонку ды маленькага сына. Прабабка, як падпольшчык на допыце, захоўвала маўчанне аб існаванні брата, — вёў абвінаваўчую прамову Янек.

— Анжэй, утаймуй брата, — папрасіла Бажэна мужа. — А то я, хоць і супраць усякага роду гвалту, але яго дакладна зараз чым-небудзь агрэю.

— Ох, брат, і як ты толькі з ёй жывеш, — хорам працягнулі за Янека маладзёны.

— Паслухайце, усё амаль гатова, пара вячэраць, — заўважыла Ядзя, завіхаючыся каля пліты. — А старога усё няма.

Тут зарыпелі уваходныя дзверы. Раздаўся гучны тупат. Затым у кухню уплыў задаволены дзед, а за ім... паліцэйскі! Замыкаў шэсце нейкі мужчына.

— А у склепе пад касцёлам труп знайшлі! — з парога заявіў пан Чэслаў.

Ад здзіўлення Бажэна села на падваконнік, а Ядзя выпусціла з рук лыжку, якой нешта памешвала у каструлі на пліце.

Паліцэйскі грозна зірнуў на старога, і той, ніякавеючы пад яго позіркам, заляпаў:

— Не труп, а рэшткі...

— Парэшткі, — паправіў яго ахоўнік парадку.

Трэба адзначыць, на грознага прадстаўніка органаў правапарадку ён паходзіў мала. Невысокі, пузаценькі, кірпаты, з круглымі, абсалютна наіўнымі вачыма. На выгляд яму можна было даць гадоў сорак пяць. Ды і падобны ён быў на дабрадушнага калабка, чамусьці апранутага у фуражку.

— Вы не маглі б патлумачыць толкам? — прыйшоўшы у сябе, папрасіла Бажэна.

— Зараз, — з-за спіны «калабка» з'явіўся невядомы малады чалавек. — Мяне клічуць Томаш Матэцкі, — прадставіўся ён. — Я кірую рэстаўрацыйнымі працамі у касцёле. Зараз мы расчышчаем склепы пад ім. Сёння у адным з хадоў мае працоўныя знайшлі чалавечы шкілет.

Пакуль хлопец распавядаў, Бажэна з цікавасцю яго разглядала. Равеснік яе мужа, ну або трохі старэйшы. Высокі, з добрай фігурай, вельмі цёмнымі валасамі ды класічнымі рысамі твару. «Не хлопец — карцінка», — падумала яна.

Але прыцягнула яе не знешнасць мужчыны, а рэакцыя Анжэя на яго з'яўленне. Ледзь убачыўшы увайшоўшага, той уздрыгнуў. Калі б Бажэна не глядзела у гэты момант на мужа, наўрад ці б яна нешта заўважыла — так хутка Анжэй узяў сябе у рукі.

— Вось мы і выклікалі паліцыю ды дзяльнічага інспектара, — тым часам працягваў пан Матэцкі.

— Дык вы інспектар? — павярнуўшыся тварам да паліцэйскага, удакладніў Янек.

— Так точна, — па-ваеннаму адрапартаваў той. — Сяржант Данілавіч, — дадаў ён.

— А парэшткі чые? — пацікавілася Ядзя. — І мы якое дачыненне да гэтага маем?

— Ды там косткі адны, — пачаў распавядаць пан Данілавіч. — Эксперты з горада прыехалі, кажуць: шкілету гадоў сямдзесят, быццам бы застрэлілі яго. А я думаю: раней гэта было. Касцёл з 47-га закінутым стаіць, а уваход у падвалы яшчэ у 39-ым, падчас авіяналётаў, засыпала. Вось, а цяпер клопат адзін, — горасна уздыхнуў ён. — Дык я чаго зайшоў, — тут ён, відаць, узгадаў, што з'яўляецца прадстаўніком мясцовай улады, ды, дадаўшы у голас суровасці, спытаў: — Вам што-небудзь вядома па дадзеным пытанні?

Анжэй зарагатаў. Ядзя з Янекам абмяняліся здзіўленымі позіркамі. А Бажэна, якая толькі што зацягнулася цыгарэтай, папярхнулася тытунёвым дымам.

— Па справе?! Вы ж сказалі: ён сямдзесят гадоў таму памёр, — адкашляўшыся, прамовіла яна.

Інспектар, зразумеўшы, што змарозіў глупства, збянтэжыўся.

— Дык я для парадку пытаюся.

— Ну калі для парадку, тады так, — усё яшчэ смеючыся, заўважыў Анжэй.

— Ды ты не хвалюйся, Міхась, — паляпаў па плячы дзяльнічага стары, — уладкуецца усё. Лепш садзіся з намі вячэраць, і вы таксама, — кіўнуў ён хлопцу.

Маладзён крыху збянтэжыўся. Але паглядзеў на дзяўчат — тыя, трэба адзначыць, зрабілі на яго моцнае уражанне, хоць і не прыклалі да гэтага а ніякіх намаганняў, — ды пагадзіўся.

Бажэна непрыкметна зірнула на мужа. Невядома, што яна чакала убачыць, але Анжэй быў абсалютна спакойны, толькі ветліва пасміхаўся гасцям.

А вось Янеку запрошаныя відавочна не падабаліся. Хлопец перастаў усміхацца. На рэстаўратара ён глядзеў з нейкай непрыязнасцю. Але той яго позіркі упарта ігнараваў. Уся увага Томаша была прыкавана да дзяўчат, якім ён то пассміхаўся, то рабіў кампліменты.

— Вы праходзьце у пакой, — прапанавала Ядзя. — Зараз накрыем на стол ды будзем вячэраць.

Мужчыны пацягнуліся да выхаду. На ганку кухні Янек пераглянуўся з Анжэем, той нешта ціха сказаў брату. Потым абодва паглядзелі на занятых прыгатаваннем вячэры сясцёр ды выйшлі.

Ледзь маладзёны схаваліся за дзвярыма, Ядзя звярнулася да сястры:

— І як табе хлопец? З такімі знешнімі дадзенымі яму б на вокладку часопіса, а не у нейкай глушы касцёлы рэстаўраваць.

— Не кажы. Не хлопец — карцінка, — пагадзілася Бажэна. — Ты толькі Анжэю гэта не кажы, а то «карцінка» можа крыху пацярпець.

— Мяркуеш?

— А то я твайго мужа не ведаю.

— У такім выпадку павінна ведаць, што з пачуццём гумару у яго усё добра. Ты б на свайго паглядзела, — пасміхнулася у адказ старэйшая сястра. — Калі стары прапанаваў ім застацца на вячэру, я думала, Янек закіпіць ад злосці.

Ядзя раптам спынілася прама пасярод кухні:

— Паслухай, з чаго гэта гэтага прыгажуна наогул сюды занесла? З Данілавічам усё зразумела. А гэтаму што трэба?

— Прыйшоў пераканацца, што інцыдэнт з яго працоўнымі вычарпаны.

Ад нечаканасці дзяўчаты уздрыгнулі ды азірнуліся: на парозе кухні стаяў Анжэй.

— Вось халера, напалохаў! — абурылася Ядзя, у душы спадзеючыся, што ён чуў не усю іх з сястрой размову.

— Ты нешта хацеў? — спытала мужа Бажэна.

— Так. Гэта... — Хлопец падышоў да жонкі ды прытуліў яе да сябе.

— Гэй! Вы вячэраць ідзяце? — пацікавілася Ядзя, разумеючы: калі не умяшацца, абдымаць жонку Анжэй будзе доўга. — Усё даўно гатова. Чакаем толькі вас.

— Зараз.

— Добра, я пайду, — выходзячы з кухні, сказала Ядзя.

— Пойдзем, — малады чалавек накіраваўся услед за сястрой жонкі.

— Пачакай, — Бажэна узяла мужа за руку. — Анжэй, што з табой? — спытала яна, гледзячы яму у вочы.

— Нічога, — адказау хлопец. — Проста захацеў цябе пацалаваць, вось і усё. Ну дык мы ідзем?

Дзяўчына кіўнула.

— Акажыце, вы ж з Любліна? — закусіўшы, спытаў інспектар. — У нашы краі адпачываць прыехалі?

— Яны не адпачываць, — умяшаўся пан Чэслаў. — Яны «Струмень» набыпілі, вось пакупкай палюбавацца прыехалі.

— Праўда?! — зацікавіўся Томаш.

Дзяўчаты кіўнулі.

— А навошта вам гэтая сядзіба?

— Лічыце гэта жаночым капрызам, — адказала Бажэна.

Хлопец пачынаў яе дратаваць. Чым больш ён выпіваў, тым больш назойлівым станавіўся, адпускаючы чарговыя кампліменты то ёй, то яе сястры. Дзяўчына цудоўна бачыла: Анжэю ды Янеку гэта не падабаецца. «Як бы знешнасць госця не зведала кардынальных змен у горшы бок», — думала яна, ведаючы характар мужа ды яго брата.