Metro-2033

Növbətçilər Artyomun sifətini nəzərdən keçirdikdən sonra:

– Sən buralı deyilsən. “Alekseyevskaya”dan gəlirsən? – soruşdular.

Artyom Burbonun tənbehlərini xatırladı, diliylə dodağı arasında başa düşülməsi çətin olan nəsə dedi…

Növbətçilər Artyomun qeyri-müəyyən, başa düşülməyən cavablarından təngə gəlib sorğu-sualı dayandırdılar və Mixail adlı bir nəfərin dediyi sözlə bağlı mübahisə edə-edə uzaqlaşdılar. Mixail bu yaxınlarda “Prospekt Mira” stansiyasına ticarətlə bağlı getmişdi və orda stansiya rəhbərliyilə mübahisəsi olmuşdu.

Artyom nəhayət, sərbəst buraxıldığı üçün az da olsa rahatlaşmışdı, gözlərini yanan ocağa çevirib cənub tunelinə tərəf baxdı. Bu tunel də eynilə Artyomun qısa müddət əvvəl 45-ci metrdəki sahədə növbə çəkdiyi VDNX stansiyasının şimalındakı, ucu-bucağı görünməyən geniş dəhlizə bənzəyirdi. Kənardan baxanda heç bir fərq nəzərə çarpmırdı. Amma yenə də burada fərqli nəsə vardı. Qatarın tunelə gətirdiyi xüsusi qoxu, ya da sırf bu tunelə məxsus, ona bir növ fərqli şəxsi keyfiyyət qazandıran, fərqli edən çox məxsusi ab-hava. Ögey atası həmişə deyirdi ki, metroda bir-birinin eyni olan iki tunel yoxdur, hətta eyni məntəqədə belə, bir istiqamətdə gedən xətt digərlərindən fərqlidir. Belə yüksək, son dərəcə çox insanın bilmədiyi bu dəyərli məlumatı ancaq ömrünü metroya verən insan bilə bilərdi. Saşa buna “tuneli eşitmək” deyir, sahib olduğu bu hissetmə qabiliyyətilə qurur duyurdu. Bu inkişaf sayəsində təhlükəli vəziyyətlərdən necə xilas olduğunu Artyoma dəfələrlə danışmışdı. Qarşılaşdığı hadisələr qarşısında səbirli, təmkinli olmağı Artyoma dönə-dönə tapşırırdı. İllərlə metroda gedib-gəldikləri halda, çox az insanda bənzər hissiyyat inkişaf etmişdi. Bir neçəsi dəhşətli qorxuya düşmüş, digərləri qorxulu səslər eşitmiş, kimlərsə ağıllarını itirmişdilər, lakin hamısının birləşdiyi nöqtə eyniydi: Tuneldə bir Allah bəndəsi olmasa belə, yenə boş deyil. Görünməyən, hiss edilməyən bir şey yavaş-yavaş, inadla içəri sızır, tunelləri öz həyat tərzinə uyğun doldururdu, eynilə daşdan hazırlanmış bir mutantın damarlarındakı yoğun və soyuq qan kimi.

Artyom keşikçilərin danışıqlarını artıq eşitmədiyi ocağın o biri tərəfində nəsə görmək üçün boş-boşuna çabalayarkən ögey atasının nə demək istədiyini indi daha yaxşı anlayırdı. Özü heç vaxt uzağa getmək məcburiyyətində qalmamışdı, tonqalların göründüyi sərhədin arxasında insanların yaşadığını bildiyi halda indi bu ona az qala qeyri-mümkün görünürdü. Sanki buradan on addım o tərəfdə həyat bitmişdi, sanki orada, irəlidə aldadıcı şəkillərini göndərən ölü qaranlıqdan başqa nəsə yoxdu.

Amma elə oturarkən birdən bəzi şeylər dəyişdi. Fərqli nəsə tapmaq ümidilə gözlədiyi dəhlizdə pusqi qurmaqdan imtina etdi. Baxışları sanki indi qaranlığın içində dağılıb yoxa çıxmaq istəyirdi, tunellə bərabər əriyərək bu mutantın bir hissəsi, bu orqanizmin hüceyrəsi olmaq istəyirdi. Artyom, qeyri-ixtiyari qulaqlarını tıxadığını gördü, amma kənar dünyadan gələn gurultuların daxil olmasına mane olan barmaqlarının arasından süzülərək barmaqlarının arasından, beyninə yüngül melodiya axmağa başladı – torpağın içində gələn, qəribə və eşidilməsi çox çətin həqiqətdən kənar səs. “Alekseyevskaya” ilə “Rijskaya” stansiyaları arasında olan, partlayan boru xəttindən gələn o şiddətli, qorxulu uğultuya bənzəmirdi. Yox, bu başqa səsdi. Dərindən gələn, çox rahat eşidilən aydın səs.

Artyom bu melodiyanın rahatlıq verən axışını bir müddət dinşədikdən sonra birdən bu görüntünün varlığını ağlıyla deyil, borudan gələn o gurultunun oyandırdığı daxili duyğuyla hiss etdi: Borudan fışqıran axıntıyla, tunelin içindən sakitcə axan bu axındı. Boruda kök salan radiasiya axıntıları ətrafa yayılmışdı və bu iyrənc qoxular insanları dəli edirdi…

Artyom hazırda çox vacib bir şeyi anlamaq üzrəydi, ruhu tunelin dibsiz qaranlıqlarında dolanarkən ağlını itirməyə səbəb olan o örtük sanki yarım saat içində bir az da olsa uzaqlaşmışdı. O örtük ki azca ağlı olan qorxunc varlıqların, bu yeni dünyanın həqiqət təbiətini dərk etməsini hər zaman əngəlləmişdi.

Amma eyni anda böyük qorxuya da düşdü, sanki bir açar deşiyindən baxmış və qapının o biri tərəfindən süzülən parlaq, yandırıcı işıq gözlərinə düşmüşdü. Əgər bu qapını açsa, işıq ölümü heçə sayan bu cürətli insanı yox edəcəkdi. Lakin bu işıq… məlumatdı, idrakdı!..

Bu düşüncələr və duyğular fırtınası Artyomu çarəsiz qoymşdu. Bu qədər şiddətli olacağını heç gözləmirdi. Amma yox, yaşadıqları sadəcə fantaziyaydı: Heç nə eşitməmiş, heç nəyin iyini duymamışdı. Fantaziyası ona yenə rəhbərlik etmişdi. Arxayınçılığın gətirdiyi sıxıntıların içində beynində bir an üçün açılan tərif edə bilmədiyi o perspektivin, hər saniyə bir az daha əriyib itdiyini, zehnində yenə o qeyri-müəyyən cədvəlin meydana çıxdığını gördü. Bunu açıq şəkildə hiss etmək onu narahat etdi və ağlındakı, hələ indicə sakitləşmiş, ağlından çıxmış örtük təkrar aşağıya endi, bəlkə də axıra qədər, birdəfəlik…

Beynindəki qasırğa da necə gəldi, eyni sürətlə, tezcənə söndü. Amma Artyomun bütün gücünün alıb bitirəcək qədər dərrakəsini məhv etmişdi.

Artyom ruhdan düşmüş halda oturmuşdu, fantaziyasını harda bitib həqiqətlərin harda başladığını dərk etməyə çalışırdı, təbii ki, bu hissləri həqiqət kimi qəbul etmək mümkün ola biləcək qədər.

Parlaqlıqdan (bəli həqiqətən də bir parlaqlıqdan), sadəcə bir addım uzaqdaydı və buna baxmayaraq tunelin küləyinə özünü buraxmağa nəyə görəsə qərar verib cəsarət edə bilməmişdi. Bu səbəbdən ürəyini əhatə edən qorxu get-gedə böyüyürdü, çünki ömrünün qalanını qaranlıqda, kiminsə köməyilə keçirməyə məhkum olumuşdu.

– Məlumat nədir, hardandır? – deyə-deyə öz-özünə təkrarlayaraq sorğu-sual edir, həyəcanla, qorxaraq nəyi itirdiyini anlamağa çalışırdı. Düşüncələrə dalmışkən, bu sözlərlə bir neçə dəfə yüksək səslə dediyini hiss edirdi. Buların hamısı metrodakı qeyri-müəyyən, qorxulu gurultulardan qaynaqlanırdı, – Bax, cavan oğlan, elm işıqdır, cəhalətsə qaranlıq, – növbətçilərdən biri ona izah etdi, – Oldumu?

Artyom həyəcanla adamın gözlərinə baxdı. Tam bu əsnada Burbon geri qayıtdı, onun ayağa qalxmasına kömək etdi. Növbətçilərlə vidalaşdılar. Əslində, bir az da dincəlmək istəyirdilər, lakin tələsməliydilər, çünki vaxt az, gedəcəkləri yersə çox uzaqdı. Belə səfərlərdə hər rastlaşdıqları yerdə vaxt itirmək məqsədə çatmaqda böyük əngəl ola bilərdi. Artyom bir anlıq Hanteri yadına saldı, ona verdiyi sözü xatırladı. Qarşıda böyük məqsəd və hədəflər vardı Bayaqdan onu əhatə edən bədbin, pis fikirləri unutdu.

– Diqqətli olun! – arxadan səslənən növbətçi komandir Artyomun “Kalaşnikov”una işarə etdi, – Silahla getməyinə icazə verdim. Amma geri qayıdanda yanıma bu silahla gəlmə. Təlimat belədir.

Qərargahdakı ocağın yanından uzaqlaşdıqları zaman Burbon:

– Sənə demişdim, axmağın biri, axmaq! – pıçıldadı, – İndi bir daha burdan keç, görək, necə keçirsən! Heç vaxt keçə bilməzsən, keçməyə cəhd etsən belə, böyük çətinliklərə məruz qalarsan. Axı sənə dedim, nə üçün söz dinləmirsən, nə tip adamsan?

Artyom sakitcə dinləyirdi. Sanki Burbonun təhqirlərini eşitmirdi. Fikri qəfil xatırladığı, ögey atası Saşanın bir vaxt dediyi sözlərin yanında qalmışdı. Atasının metroyla bağlı dediyi fikirləri nəzərindən keçirdi, Saşanın dediyi kimi hər metro stansiyanın özünə xas melodiyası vardı və insan da hər stansiyanı o melodiyaya görə xatırlayır, gözlərində canlandırırdı. Lakin bunu hamı duya bilməzdi, bu duyğu insanın çox dərinliklərindəydi. Ona görə Burbonun dediklərinin heç bir əhəmiyyəti yoxdu, Artyom melodiyaların yaratdığı hisslərin təsirinə düşmüşdü…

Saşa bəlkə də ona danışdığı bu sözlərlə özünü ifadə etmək istəmişdi, amma bir az qabaq Artyom da bunu bacarmışdı. Metroda ögey atası qədər gəzməsə, stansiyaları onun qədər dərindən tanımasa da, ən azından keçdiyi stanisyalarda bunu az da olsa hiss etmişdi. Lakin bu düşüncələr bir anlıqdı, tezcənə yoxa çıxdı. Artyom da bir dəqiqəlik melodiyanın təsirinə düşmüşdü. Lakin bu düşüncəsi yoxa çıxdı, yarım saat sonra artıq özünə arxayın deyildi, bütün bunlar bir ocağın göyə qalxan işığından və o işığın yaratdığı parlaqlıqdan, ya da öz fantaziyasından da ola bilərdi.

Bütün bunları düşündüyü vaxtda Burbonun da hirsi soyumuşdu.

– Gəl, hərşeyi unudaq! – dedi, – Pis niyyətim yoxdu, sadəcə bilmirdim… Bir az kobudluq etdim, bağışla. Olduqca stresli peşəm var. Hər şeyə rəğmən, növbətçi hissədən belə keçə bildiksə, böyük uğurdur. İndi qarşıdakı əsas vəzifəmiz vaxt itirmədən sürətlə “Prospekt Mira” stansiyasına getməkdir. Orda bir az dincələrik. Hər şey qaydasında olsa, orda da çox qalmayaq. Ancaq sonra ola bilsin, bir az əziyyət çəkdik.

– Belə getməyimiz sonra bizə çətinlik yaratmaz ki? – Artyom soruşdu və dönüb arxaya baxdı, – Demək istəyirəm ki, VDNX stansiyasında həmişə ən azı üç nəfərlə yola çıxırdıq…

– Əlbəttə, bu cür getməyin həm xeyirli, həm də ziyanlı tərəfləri var. Bu faydanı və ziyanı tez görmək olmur. İnsan əvvəlcə bunu öz daxilində, bədənində hiss etməlidir. Ən az beş nəfərlə yola çıxırdıq, bəzən bu say altı-on nəfərə çatırdı. Belə yola çıxmağın xeyirli olduğunu düşünürsən? Əsla! Bir dəfə bir yüklə yola çıxmışdıq, ona görə də yanımızda bizi qorumaları üçün xüsusi mühafizə dəstəsi də götürmüşdük; İkisi qabaqda, üçü ortada, biri də ən sonda. Lap kitablarda, filmlərdə olduğu kimi. “Tretyakovskaya”dan – əvvəlki adı “Marksistkaya” idi – o istiqamətə tərəfə gedirdik. Tunel, demək olar, əla vəziyyətdəydi. Lakin mənim heç xoşuma gəlmədi. Çürümüş cəmdək iyi verirdi. İçəri çox bulanıqdı, görüş məsafəsi pisdi, beş addım o tərəfi lampayla da görmək olmurdu. Ən sondakı adamın belinə ip bağladıq, qayışından keçirib digər ucunu da qrupun başında olan komandirə bağladıq. Beləliklə, çətin şəraitdə heç kim itməyəcəkdi. Hər şey qaydasındaydı, çox sakit, rahat şəkildə hərəkət edirdik. Xoşbəxtlikdən, qarşımıza hansısa çətinlik çıxmırdı. Belə davam etsək, qırx dəqiqəyə çatacağımızı ümid edirdik. Hətta bir ara daha da sürətlə hərəkət edirdik.

Burbon titrəyərək bir müddət susdu, sonra sözünə davam etdi:

– Yolun yarısına qədər getmişdik ki, ortada olan Tolyan gözlədi, ən sondakı adamdan nəsə soruşdu. O da niyəsə susmuşdu, cavab vermədi. Tolyan bir də nəsə soruşdu. Yenə sondakından səs çıxmadı. Tolyan ipi çəkdi və ipin boşalan ucunu əlinə aldı. Dişlənilmişdi! Həqiqətən dişlənilmişdi, ipi diqqətlə nəzərdən keçirdikdə nəmli nəsə gördük, tüpürcək olmalıydı. Adam birdən-birə yoxa çıxdı. Heç kim heç nə bilmirdi, səs eşidən də olmamışdı. Heç bir şey!

Mən də Tolyanla birlikdə orta hissədə hərəkət edirdim. Mənə ipin uc hissəsini göstərərkən dizləri əsirdi. Yoldaşlıq xatirinə, bir insan olaraq yenə arxaya tərəf səsləndik, lakin heç bir səs eşitmədik. Çünki artıq heç kim yoxdu. Bir-birimizə baxdıq, sonra da sürətlə oradan uzaqlaşdıq. Necə qorxu və həyəcanla hərəkət etmişdiksə, bir anda özümüzü “Marksistkaya”ya çatdırdıq.

– Bəlkə sizlə zarafat etmişdi?

– Zarafat etmişdi? Bəlkə də. Amma onu bir daha heç kim görmədi. Ən azından mən baş vermiş qorxulu hadisədən o nəticəni çıxardım ki, əgər sıran gəlibsə, səni heç kim qoruya, heç kim kömək göstərə bilməz, nə mühafizə dəstəsi, nə də əlindəki silah!

Baş vermiş həmin hadisədən sonra həmişə iki nəfərlə yola çıxıram, “Suxarevskaya”dan “Turgenevskaya”ya gedən tunel səfəri istisnadır, çünki o, tamamilə başqa mövzudur…

Əgər mənə nəsə olsa, ikinci adam məni kənara çəkir, beləliklə daha sürətlə yol gedirik. Başa düşdün?

– Başa düşdüm!

Amma ordakılar bizim “Porspekt Mira”ya daxil olmamığıza icazə verəcəklər? Yanımda bunu daşıyıram.

Artyom avtomat silahını göstərdi.

– Öz xəttimizdə olarkən, əlbəttə! Amma “Koltsevaya” xətinə keçməyimizə heç vaxt icazə verməzlər. Ora səni silahsız da buraxmazlar. Orda çox vaxt itirə bilmərik. Qısa istirahətdən sonra yola davam edərik… Sən… Daha əvvəl “Prospekt Mira”ya getmisən, orda olmusan, heç bilirsən, necə yerdir?

– Sadəcə bir dəfə, o da hələ uşaqkən. Sonra getməmişəm necə yer olduğunu da bilmirəm!

– Onda yaxşı qulaq as. Orda sərhəd növbətçiləri yoxdur. Əslində, ticarət mərkəzi kimi bir yerdir, adi məskən deyil. Lakin “Koltsevaya” xətinə, yəni “Hanza”ya keçid ordandır. Ulduz xəttindəki stansiyada insan yaşamır, vəziyyəti nəzarətdə saxlamaq üçünsə “Hanza” əsgərləri patrul xidməti həyata keçirir. Bu da o deməkdir ki, orda səssiz və çox diqqətli olmalıyıq, başa düşdün? Əks halda arxamızca gələr, stansiyalara girməyimizə mane olarlar,. Buna görə də ora çatan kimi, platforma tərəfdə oturub məni gözləyərsən, təbii ki, əlindəki o saatlı bombanı…

Burbon, başıyla Artyomun əlindəki çox hadisənin şahidi olmuş “Kalaşnikov”a işarə etdi.

– Elə açıq şəkildə gəzdirmə əlində. Bir nəfərlə bəzi məsələlər haqqında danışacam. Sonra “Suxarevskaya”ya qədər məsafəni necə qət edəcəyik, o haqda söhbət edərik!

Burbon susdu, Artyom öz fikirləriylə baş-başa qaldı. Əslində, tunel pis deyildi, sadəcə bir az nəmliydi və relslərin yanından kiçik tünd axıntı sızırdı. Bir müddət sonra yenə o yüngül, xışıltılı və incə səs eşidildi, Artyoma elə gəldi ki, sanki kimsə pəncərəni cırmaqlayır, diskinərək cəld ayağa qalxdı. Kiçik qorxunc varlıqlar hələ görünmürdü, amma varlıqları get-gedə daha güclü hiss olunurdu.

– Siçovullar!

Artyom bu iyrənc kəlməni tələffüz edərkən, bədənindən üşütmə keçdi. Anasıyla birlikdə bütün “Timiryaşevskaya” stansiyası sakinlərinin həlak olduğu o dəhşətli günün xatirəsi çoxdan yaddaşından silindiyi halda, gecə yuxuları onu hələ də tez-tez “ziyarət” edirdi. Yaşadığı o kədərli xatirələr, həqiqətən, silinmişdimi yaddaşından?

Xeyr!

Sadəcə dərinlərə quylanmışdı, eynilə vaxtında çəkib çıxarmadığı tikanın bədəninin dərinliklərində qaldığı kimi. Bacaraqsız cərrah görmədiyi üçün bədənində gəzən iynə kimi, hərdən də elə arğılar verirdi ki, o iynə bədəninə ilk dəfə girdiyi günü xatırlayırdı…

Əvvəlcə ağrı vermədən, hansısa formada, diqqəti cəlb etmədən bir yerdə gizlənir, hərəkət etmədən gözləyir. Lakin daha sonra bir gün nəhayətsiz güclə hərəkətə keçir, damarların, sinir düyünlərinin daxilindən yandırıcı səyahəti başlayır, yaşayan bütün orqanlarını söküb alır, qonağına dözülə bilməyəcək ağrılar verir. Eynilə gözü dönmüş siçanların və acgöz heyvanların yaratdığı qorxunun Artyomun yaddaşına həkk olunub qaldığı o gün kimi. Gecələr onu gizli şəkildə yoxlayır, elektrik vurmuş kimi bədənini əhatə edirdi. Bu qorxunc varlıqların görüntüsü, qorxusuyla bütün bədəni gərilmişdi Siçanlar Artyomla ögey atasında, hətta bəlkə o gün arabayla qaçıb xilas olan digər dörd adamda, metronun digər sakinləriylə müqayisə edilməyəcək şəkildə böyük həyəcan və qorxu yaratmışdı.

VDNX stansiyasında, demək olar ki, heç siçan yoxdu. Hər yerə qapaqlı tələlər yerləşdirilmiş, zəhər səpilmişdi. Ona görə də Artyom uzun müddət siçanla üz-üzə gəlməmişdi.

Metronun qalan hissəsindəsə bunlardan elə çoxdu ki, Artyom səfərə çıxarkən ya bunu tamamilə unutmuş, ya da yaddaşının bir yerində ört-basdır etmişdi…

Burbon kinayəli şəkildə soruşdu:

– Yoxsa səni qorxutdular? Onları, deyəsən, heç xoşlamırsan? Yaman həssassan! Ən yaxşısı, öyrəş! Burda hər addımbaşı siçan var. Lakin bir də yaxşı tərəfi var: Heç ac qalmazsan! Daha sonra yüksək səslə qəhqəhə çəkdi. Cox ciddi deyirəm, zarafat bir yana, əgər siçan yoxdursa, onda narahat olmalısan! Siçanların yaşamadığı yerdə, ən pis şeyləri nəzərə al-malısan. Əgər orda yaşayanlar insanlar deyilsə, onda vay halına…

Onda həqiqətən qorxmalısan. Siçanların gəzdikləri yerdəsə tam tərsinə, hər şey qaydasındadır. Başa düşdün?

Artyom bu tipə öz sirrini açmaq istəmədiyindən sadəcə başını tərpətdi. Necə olmasa, burada o qədər də çox siçan yoxdu. Yəqin cib fənərinin işığından qorxub, özlərini demək olar, heç göstərmirdilər.

Artyom o qədər dərin fikrə getmişdi ki, ətrafda nə baş verdiyini bir anlıq kəsdirə bilmədi. O, ayağının altında qalan siçanın çıxardığı səsin qorxusundan elə həyəcan keçirdi ki, az qala silahla bərabər relsin üstünə yıxılacaqdı.

Burbon sevincək:

– Həyəcanlanma, cavan oğlan! – dedi, – Hər şey qaydasındadır. Bu donuz axırından bir neçə keçid var. Orada üst-üstə yığılıblar, sadəcə üstlərinə getməyin bəs edir.

Bəzən də ayaqlarının altından çıxan xışıltı səsləri Artyoma lap pis təsir edir, Burbonsa qəhqəhə çəkirdi.

Artyom titrəyirdi. Yenə susdu, yumruqlarını düyünlədi. Bir anlıq içindən Burbonun sifətinə yumruq vurmaq keçdi.

Qəfil uzaqdan qeyri-müəyyən fısıltı eşidildi, Artyom bir anlıq təhqir olunduğunu unudub, silahını doğruldaraq əsəbi şəkildə Burbona baxdı.

Burbon zarafatyana Artyomun çiyninə vurdu, – Narahat olma! Hər şey qaydasındadır. “Prospekt Mira”ya çatdıq, – dedi.

Stansiya sərhədlərini müəyyən edən tonqalun işıqlarını görmədən, bir neçə maneəyəyə rast gəlmədən kənar stansiyaya ayaq basmaq Artyomun öyrəşmədiyi şeydi. Tunelin çıxışına yaxınlaşdıqda gurultu artdı, solğun işıq gözə dəydi.

Nəhayət, sol tərəfdə dəmirdən tökülmüş kiçik nərdivanla platformaya çıxışı təmin edən, tunelin divarlarına söykənilmiş tutacaqlı kiçik körpü göründü. Burbonun ayaqqabısının altındakı dəmir pilləkəni çıxarkən çox qəribə səslər çıxarırdı. Bir neçə addımdan sonra tunel birdən sola tərəf dönürdü, onlar stansiyaya gəlmişdilər.

Eyni anda üzlərinə ağ rəngli kəskin işıq düşdü. Yan tərəfdə tuneldən baxanda görünməyən kiçik masa vardı, masada uzadan elə də yaxşı görünməyən, əynində qəribə hərbi geyim, başında kənarları bəzəkli, çox köhnəlmiş dəbilqə olan adam oturmuşdu.

– Xoş gəlmisiz! – onları salamlayaraq işığı yana çevirdi, – Ticarət məqsədilə, yoxsa tranzit keçid üçün?

Burbon səfərlərinin məqsədini izah edərkən, Artyom adı “Sülh prospekti” mənası verən bu stansiyanı süzməklə məşğuldu. Uzun zamandır, adını eşitdiyi, hələ çox kiçik yaşlarında olanda ögey atası Saşayla gəldiyi yeri indi daha aydın şəkildə nəzərindən keçirirdi. Əlbəttə, o vaxtkı gəlişdən yadında çox şey qalmamışdı. Çünki bu meto stansiyasıyla bağlı çox şeylər eşitmişdi, indi o eşitdiklərini canlı görməyə çalışırdı.

Relslərin düz yanındakı platforma qaranlıqdı, lakin tağların arasından sarı, zəif işıq görünürdü. Onu görən kimi, Artyomun ürəyində ani narahatlıq doğuldu. Hazırda o tağların arxasında ona tanış gələn, onda çox pis xatirələri olan, işığın gəldiyi stansiyada nələrin baş verdiyini öyrənmək üçün bu formal sorğu-sualların, gərəksiz yoxlamaların bir an öncə bit-məsini istəyirdi. Çünki bu stansiyada araşdırılacaq hələ çox şey vardı, vaxtın azlığını nəzərə alıb çox cəld hərəkət etməliydilər. Amma masada oturan əcaib hərbi geyimli şəxsin yersiz sualları qurtarmırdı. Artyomu daha da narahat edənsə Burbonun həvəslə onun suallarına, bura nə üçün gəldiklərinə dair geniş şəkildə verdiyi cavablardı. Artyom qəzəblə Burbona tərəf baxdı. Buna baxmayaraq söhbət davam edirdi. Artyomun Burbonla səfərə çıxmaqda əsas məqsədi Hanterə verdiyi sözü yerinə yetirməkdi. Buna görə bu cür nifrət etdiyi insanla yol yoldaşı olmuşdu. Səfərə çıxdıqları ilk stansiyadan başlayaraq Burbonun yersiz söhbətləri və rişxəndli gülüşləri Artyomda ona qarşı nifrət yaratmışdı.

Burbon da yaxşı bilirdi ki, hər stansiyada bu qədər vaxt itirsələr, gedəcəkləri yerə çox gec çatacaqlar…

Adam Burbonu sorğu-sual edərkən Artyom stansiyanı şübhəli, qorxulu baxışlarla sanki kəşf edir, ögey atasının “Prospekt Mira”yla bağlı dediklərini xatırlayırdı. Burada çox ehtiyatlı olmalıydı. Baş vermiş hadisədən sonra burdakı insanlar sanki azğınlaşmışdılar. Burda insan oğurluğu, insanların qəfildən yoxa çıxması sanki ənənəyə çevrilmişdi.

Birdən bu günə qədər heç görmədiyinə əmin olduğu halda, gözünə sataşan yuvarlaq arka Artyomu keçmişinə apardı. Bu tağları görəndə sanki bir anlıq hər şeydən uzaqlaşırdı, bu tağlar zehnində qəribə, qeyri-adi rəsm yaratmışdı: İsti sarı bir işığın ətrafında gəzdiyi kiçik otaq. Otaqda üzü görünməyən cavan qadının oturduğu geniş döşək. Otaqda bir qadın yarı oturmuş vəziyyətdə kitab oxuyur. Yumşaq rəngli kağızla əhatə olunmuş divarın ortasında pəncərənin tünd mavi rəngli kvadrat çərçivəsi nəzərə çarpırdı. Bu görüntü bir dəqiqə sonra Artyomu keçmişdəki yaşadığı o pis xatirələrin dərdlərilə birgə yoxa çıxdı.

Artyom orda nə görmüşdü? Görəsən, bu sarı işıq Artyomda hansı pis xatirələri buraxmışdı?

Bəlkə də bu sarı işıq yaddaşının ən dərin yerində duran uşaqlığının yaddaşına həkk olunmuş bir vərəqinin görünməyən hissəsini işıqlandırmışdı? Rahat, böyük həvəsələ döşəyin üzərində yarı uzanmış vəziyyətdə diqqətlə kitab oxuyan o cavan qadın anasıydımı?

Artyom bu sarı işığın verdiyi və apardığı o xatirələrdən ayrılaraq pasportunu səbirsizliklə gömrük məmuruna uzatdı. Burbonun bütün etirazlarına baxmayaraq “Prospekt Mira” stansiyasında olduqları müddət ərzində silahını mühafizə edilmək şərtilə saxlanma kamerasına verdi. İşığın cazibə qüvvəsinə tabe civə kimi vaxt itirmədən sütunların arasından, bazar səs-küyünün yayıldığı yerə tərəf istiqamətləndilər.

“Prospekt Mira” həm VDNX stansiyası, həm də “Alekseyevskaya” ilə “Rijskaya” stansiyalarından fərqliydi. Günü-gündən inkişaf etməkdə olan “Hanza” stansiyası Artyomun bildiyi digər stansiyalarda istifadə edilən idarə lampalarından daha yaxşı işıqlandırma sisteminə sahib olmalıydı. Nə qədər gözə xoş görünsə də, bir vaxtlar stansiyanı işıqlandıran əsl metro işıqları kimi deyildi. Hər iyirmi addımdan bir kabellərlə yuxarıda asılı vəziyyətdə sallanaq elə də güclü işıq verməyən balaca lampalardı. Buna baxmayaraq stansiyanı işıqlandıran bu balaca lampaların və əl fənərlərinin işıqlandırdığı stansiyanın ümumi işıqlandırma sistemi VDNX-in işıqlandırma sistemilə müqayisə ediləndə sanki möcüzəydi.

Orada, hələ yuxarıda olarkən uşaqlığını xatırladan işıqlara çox bənzəyirdi, demək olar ki, uşaqlığının işıqlarıyla eyniydi. Artyomun “Prospekt Mira” stansiyasına girəndə, relsdən dəmir pilləkən vasitəsilə platformaya ilk ayaq basdığı andan bu xatirələr canlanmağa başlamışdı. Sarı işığın bir anlıq canlandırdığı pis, bədbin xatirələr uşaqlıq xatirələriydi.

“Prospekt Mira” stansiyasındakı işıqlar sanki Artyomu ovsunlamışdı, əvvəlki Artyomdan əsər-əlamət qalmamışdı. Hətta yola çıxmaq məqsədi Hanterə verdiyi sözü də bu sehrli işıqları görəndən sonra unutmuşdu. Bu işıqlar Artyoma çoxdan keçmişdə qalan böyük hadisələri xatırlatmışdı. Digərləri satış üçün növbəyə durub addım-addım irəliləyərəkən Artyom kənarda bir sütuna söykənib əllərini gözlərinin önünə sipər edərək közərən rəngarəng işıqları seyr edirdi. Sanki huşsuz vəziyyətdə olan adamı xatırladırdı. Bütün bunlara əbəs yerə deyildi. Uşaqlıq yaddaşına həkk olunmuş bu xatirələri unutmaq qeyri-mümkündü. Artyom ən çox da platformadan uzaqdakı, ən zəif sarı işığa baxırdı və sanki sarı işıqda ayrı bir insan cəmiyyətinin yaşadığını görür, onlarla söhbət edirdi…

Qəflətən:

– Ağlını itirmisən? Bu nə davranışdır? Sənə hamı dəli kimi baxır! – Burbonun hirsli yüksək səsi eşidildi.

– Orda ağac kimi durub nəyə baxırsan, gözlərini məhv etmək istəyirsən? Belə getsə, kor küçük kimi ortada hara gəldi dolaşacaqsan, sən belə edəndən sonra mən nə edəcəm? Bu çətin yola çıxmağımızın əsas məqsədi nədir bilirsən?

Artyom bundan əvvəlki stansiyada da siçanları görəndə bir anlıq uşaqlıq illərinə getmişdi. Siçanlar yaddaşında heç vaxt silinməyəcək elə xatirələr buraxmışdı ki… Burbon bunları bilmədiyi üçün hər dəfə yersiz sözlər deyirdi. Çünki siçovullar və közərən lampaların Artyomda hansı xatirələr buraxdığından xəbərsizdi. Artyom da Burbona güvənə bilmirdi ki, öz həyatı haqqında nəsə danışsın. Ona görə hər dəfə belə xəyallara gedəndə Burbonun ağır sözlərinə dözmək məcburiyyətindəydi.

Burbon bu dəfə daha hirsli və yüksək səslə:

– Bir halda ki, silahını təhvil verdin, heç olmasa, burda nə baş verir, diqqətlə bax! Közərən lampalarda nə görürsən?

Artyom Burbona qəzəblə baxdı, amma heç nə deməyib, yenə də arxasınca getdi. Bu stansiyada, əslində, çox adam yoxdu, amma elə yüksək səslə danışır, elə böyük hay-küylə, qışqıra-qışqıra bazarlıq edir, əl-qollarını ölçürdülər ki, sanki bir-birləriylə dalaşırdılar. Bu səs-küy közərən işıq lampalarıyla ahəng təşkil edəndə çox qəribə mənzərə yaranırdı.

Hər iki relsin üzərində yaşayış yerinə çevrilmiş bir neçə vaqon vardı. Orta hissədəsə iki sıra düzülən, üst-üstə yığılmış hər növ məhsullar, xırdavatlar satılan piştaxtalar vardı. “Prospekt Mira”nın hər yerdə ad çıxarmış bazarı bu idi. Stansiya bir tərəfdən böyük dəmir qapıyla əhatə olunmuşdu – bir vaxtlar ordan yuxarıya çıxış vardı – o başda, daşına bilən sədlərin örtdüyü xəttin arxasına boz çuvallar yığılmışdı. Bura atəş açmaq üçün yerdi. Tavanın altına ağ pərdə sərilmişdi, üzərində “Koltsevaya” xətinin simvolu olan qəhvəyi rəngli dairə cızılmışdı. Səddin arxasındakı dörd escalator yuxarıya, “Koltsevaya” xətinə çıxırdı – kənar şəxslərə giriş qadağan edilən qüdrətli “Hanza” stansiyanın torpaqları ordan başlayırdı. Həm təhlükəsizlik xidmətinin arxasında, həm də stansiyada “Hanza”nın sərhəd növbətçiləri və patrul xidməti yüksək səviyyədə keşik çəkirdi. Ənənəvi hərbi geyimə bənzəyən, amma nədənsə boz rəngli, yüksək keyfiyyətli, su keçirməyən paltar geymişdilər. Başlarında eyni rəngdə dəbilqə, çiyinlərində avtomat vardı.