Metro-2033

– Hərbi geyimləri niyə boz rəngdədir?24 – Artyom Burbondan soruşdu.

– Hazırkı vəziyyətləri və vaxtları yaxşı keçdiyi üçün, – Burbon kinayəli şəkildə cavab verdi, – Sən bir az gəz-dolan, gör, ətrafda nə baş verir, mən bir nəfərlə görüşməliyəm, – o əlavə etdi.

Artyom piştaxtaya düzələn mallara baxdı, lakin fərqli nəsə görmədi: çay, ərzaq məhsulları, əl fənərləri üçün batareyalar, donuz dərisindən hazırlanmış paltar və gödəkçələr, köhnə kitablar, dəftərlər – çoxlu pornoqrafik, üstəlik, əyri yapışdırılmış etiketlərin üzərində “kustar üsulla hazırlanmış” yazısı, görüntüsü şübhə yaradan, içi hansısa mayeylə doldurulmuş yarım litrlik şüşələr. Həqiqətən, narkotik satılan bircə dükan da yoxdu, halbuki, əvvəllər bu maddə burada ən adi narahatlığa səbəb olmadan sərbəst şəkildə alına bilərdi. Qızarmış burnu, yaşlı gözləriylə sağa-sola dolaşan içki satıcısı ondan ot haqqında soruşan Artyomun üstünə yüksək tonla qışqırdı və yanından qovdu.

Təbii ki, odun satılan yer də vardı: Stalkerlərin yuxarıdan gətirdikləri, yarılmış odun parçaları, ağac budaqları, insana təəccüblü gələcək qədər uzun müddət yanırdı, demək olar, yanarkən heç iy də vermirdi. Bu məhsulların xərci bir vaxtların ən sevilən, ən çox yayılan silahı “Kalaşnikov”larda istifadə edilən parıldayan, uzun güllələrlə ödənilmişdi. Yüz qram çay 5 güllə edirdi. Kolbasa üçün 15, bir şüşə ev şəraitində hazırlanmış içki üçün 20 patron ödənilirdi.

– Bir bura bax, bura bax, nə gözəl kostyumdur bu! Heç də bahalı deyil, 300 kiçik patron ver, olsun sənin! Yaxşı, 250 patrona!

Artyom bazarda masaların üzərinə sırayla düzülmüş patronlara baxarkən ögey atasının sözlərini xatırladı:

– Bir yerdən oxumuşdum, mühəndis Mixail Kalaşnikov hazırladığı silahın dünyanın ən yaxşı silahı olduğu üçün özüylə fəxr edirdi. Mükəmməl quruluşu, çox asan istifadəsi sayəsində Rusiya sərhədlərinin təhlükəsiz şəkildə qorunması isə bir başqa xoşbəxtlikdi. Bilmirəm! Əgər belə bir silahı mən icad etsəydim, hər halda dəli olardım! Bunun hər nə qədər yaxşı şey olduğunu düşünsəm də, aysberqin görünməyən tərəfini nəzərə almaq lazımdır! Bir anlıq düşün, Yer kürəsindəki bir çox cinayət birbaşa icad etdiyin silah vasitəsilə həyata keçirilir. Bu qədər yaxşı düşünən insan insanlara xidmət göstərən başqa şey icad edə bilməzdimi? Bu, gilyotini icad edən insanın kəşfindən də pis kəşfdi.

Hər güllə bir ölüm deməkdi! Bir insandan alınmış həyat. 100 qram çay beş insan həyatı deməkdi. Bəs bir kolbasa necə? Buyurun görək, necə uyğundu: Sadəcə 15 insan həyatı. Bu gün satışa çıxarılan keyfiyyətli pencək, 300 əvəzinə 250 güllədirsə, 50 insan həyatını heç etdiniz deməkdir. Bu bazarın günlük pul dövriyyəsi böyük ehtimalla metroda sağ qalan insanların sayı qədərdi.

– Nəsə tapdın? – geri qayıdan Burbon soruşdu.

Artyom başını buladı.

– Burada maraqlı heç nə yoxdur!

– Düz deyirsən! Ancaq lazımsız şeylər. Amma əvvəllər bura iylənmiş metro stansiyaları içində yeganə stansiyaydı ki, istədiyin hər şeyi tapa bilirdin…

Burbon kefsiz halda köks ötürdü.

– Mərc edərəm ki, yola düzələndə, arxandan səslənəcəklər: Silahlar, narkotik vasitələr, qızlar, saxta sənədlər. Lakin bu axmaqlar…

Başıyla “Hanza” bayrağını işarə etdi.

– Bu bazarı uşaq bağçasına çeviriblər: Bunu ala bilməzsən, ona əlini də vura bilməzsən! Fikir vermə! Gedək, silahını alaq, yola düşmək lazımdır. Tanrının bəlalarıyla dolu qorxulu tunel yolumuzu gözləyir!

Artyom avtomatını təhvil aldıqdan sonar cənub tunelinin girişindəki daşdan hazırlanmış oturacağın üzərində oturdular. Bura hələ boşdu. Burbon gözləri qaranlığa öyrəşsin deyə, bu yeri xüsusilə seçmişdi.

– Qulaq as, Artyom! Özüm üçün zəmanət verə bilmərəm. Belə hadisəylə heç rastlaşmamışam! Buna görə də yolda boşboğaz insanlara rast gəlsək nə edəcəyimizi bilmirəm. Təbii ki, xəyalən gözümün önündə canlandırdım, lakin həqiqətdən də belə şeylərə rast gəlsək? Yəni anidən qışqırmağa başlasam, heç nə eşidə bilməsəm, deməli, hər şey hələ qaydasındadır deməkdir. Amma bildiyim qədərilə, ordakı insanlar bu hadisələrdən sonra öz-özlərinə dəli olublar. Qarşılaşdıqları hadisələr o qədər qorxuluydu ki, adamlar ağıllarını itirdilər. Bizim uşaqlar hələ də “Prospekt Mira” stansiyasına qayıtmayıblar. Düşünürəm ki, bu gün hardasa onlara rast gələcəyik. Bunları deməkdə məqsədim qarşıda bizi göz-ləyən hadisələr haqqında səni məlumatlandırmaqdır. Heç şübhəm yoxdur ki, çox diqqətli insansan. Yenə də yadına salmaq istədim; inanıram ki, məni nə demək istədiyimi yaxşı başa düşdün! Lakin dəli olmağa, bağırmağa başlasam və ya qəflətən səni tikə-tikə doğramaq istəsəm, o zaman mənə nəsə olub, başa düşürsən?

Burbon bir müddət sükut içində düşündü.

– Gəl, görək! Mənə elə gəlir ki, sən pis adam deyilsən! Məni arxamdan vurmazsan! Tuneldən keçənə qədər sənə silahımı verəcəm. Amma xahiş edirəm, çox diqqətli ol!

Burbon Artyomun gözlərinin içinə baxdı.

– Zarafat etmirəm!

Burbon bel çantasından ipək parça bükülüsü götürdü, içindən istifadə edilmiş plastik torbanı çıxardı. O da “Kalaşnikov”du, ancaq “Hanza” növbətçi patrullarının istifadə etdiklərinə bənzər silahın daha qısa modeliydi. Artyomun silahı kimi nişangahı açıq, uzun qundaqlı deyildi. Daha qısaydı və açılıb-bağlanılan qundağı vardı. Burbon silahın sarığını açdı, yenidən çantasına qoyub, üstdən bez parçaları yığdı, sonra da Artyoma verdi:

– Buyur! Amma çantanın çox dərininə qoyma, hər nə qədər tuneldə sakitlik olsa da, bəlkə ona ehtiyacımız olar!

Relsin üstündən cəld ayağa qalxdı.

– Yaxşı! Bu qədər bəsdir, yolumuza davam edək.

Tunel çox qoruxuluydu. VDNX stansiyasından Rijskayaya gedəndə, hərçənd Artyom başlarına hər bir hadisənin gələ biləcəyini bilirdi, amma bu tuneldən hər gün iki istiqamətdən də insanlar gəlib-gedirdilər. Qaldı gedəcəkləri stansiyaya, orda çoxlu adam məskunlaşmışdı, onları gözləyirdilər. Sadəcə işıqlı, sakit şəraitli yeri bir anda tərk edəndə özünü çox gərgin hiss edir. Qorxuları, narahatlıqları da bununla bağlıydı.

“Rijskaya”dan “Prospekt Mira” stansiyasına gedərkən bütün gərginliklərinə, ümidsizliklərinə baxmayaraq çatacaqları stansiyanın “Hanza”ya aid olduğu düşüncəsindən təsəlli tapırdılar. Hara getdiklərini bilirdilər, hansısa bədbəxt hadisə baş vermədən rahat şəkildə dincəlməyə yer verə bilirdilər.

Lakin bura çox qorxulu yerdi. Qabaqlarında uzanan tunel başdan-başa qaranlığa bürünmüşdü. Artyom hər nə qədər qaranlıqda yaşamağa vərdiş etsə də, bu qaranlıq vərdiş etdiyi başqa qaranlıqlardan çox fərqliydi. Bir addım qabaqlarını belə işıqlandırmağa çatmayan əl fənərlərindən yayılan işıqları qaranlıq ac mutant kimi udurdu. Artyom tuneldəki o qorxulu səsi eşidirdi. Çox sakit tərzdə bütün diqqətini o gurultulu, qorxulu, qeyri-müəyyən tərzdə eşidilən səsə nə qədər qulaq assa da, nə olduğunu müəyyən edə bilmədi. Daha əvvəllər də tuneldə belə qorxulu səslər eşitmişdi, lakin eşitdiyi o səsləri öz nöqteyi-nəzərindən nəyəsə bənzətmişdi. Bu səssə çox fərliydi, ilk dəfə eşidirdi. Məhz buna görə Artyomu başqa bir həyəcan, qorxu sarmışdı.

Bu qorxulu gurultu da qaranlıqla ahəng təşkil edirdi. Həm zülmət, həm də bu uğultu sanki qarşıdan gələn iki böyük hadisənin ilk işarəsiydi. Burbonun bütün yol boyunca relsin üzərində möhkəm səs çıxaran ayaqqabısının altlığı belə tuneldə eşidilən səsin yanında heçdi, sanki Burbonun ayaqqabısının altında dəmir yoxdu.

Sağ tərəflərində divarda boşluq göründü. Əl fənərinin işığı tünd bir ləkədə yoxa çıxdı. Artyom əvvəlcə burada əsas tunelin yan xəttinin başlandığını anlaya bilmədiyindən Burbona baxdı.

– Qorxma! Bu qoşulma xəttiydi, – Burbon dilləndi, – “Koltsevaya” xətinə getmək məqsədilə qatarlar üçün çəkilib. Lakin “Hanza” stansiyası buranı bağlayırdı. Belə çıxış tunelini açıq buraxacaq qədər axmaq deyildilər.

Sakitcə yollarına davam etdilər, lakin sükut Artyomu hələ də narahat edirdi. Nəhayət, özünü saxlaya bilməyib hirslə dilləndi:

– Mənə bax, Burbon! Bir müddət əvvəl burada qorxunc adamyeyənlərin kolona hücum etməsi düzdür? Belə hadisə haqqında məlumatın varmı?”

Burbon tez cavab verə bilmədi. Artyom onun eşitmədiyini düşünüb sualı təkrar etmək istəyəndə dedi:

– Açığı, mən də buna bənzər bəzi şayiələr eşitmişdim. Lakin o vaxt burda deyildim, ona görə də qəti söz deyə bilmərəm.

Cavab nəsə başa düşülən deyildi, Artyom güc-bəlayla Burbonun sözlərinə məna verməyə çalışdı. Amma içində bir sual onu məhv edirdi: “Burda səslər nə üçün belə pis eşidilir?”

Artyom Burbonun sözlərindəki mənayla öz düşüncələrini bir-birindən ayırmağa çalışdı.

– Necə yəni, buranı heç kim görə bilmədi? Nəticədə bir tərəfdə bir stansiya, digər tərəfdə də başqa stansiya vardı. Hara getdilər?

Artyom, özünü çox maraqlandırdığı üçün deyil, sadəcə öz səsini eşitmək üçün danışmağa davam edirdi.

Burbon cavab verənə qədər yenə bir neçə dəqiqə keçdi, amma bu dəfə Artyom onu təkrar danışdırmağa elə də istəkli deyildi. Beynində az əvvəl öz ağzından çıxan sözlər canlanmışdı, o da bu əks-sədaya qulaq verməklə məşğuldu.

Burbon əsəbi tonla:

– Burada bir yerdə deşik olmalıydı, – dedi, – Oranı da kamuflaj ediblər! Görünmür! Amma bu zülmət qaranlıqda onsuz da heç nəyi görmək mümkün deyildi…

Artyom bir az bundan qabaq nə haqqında söhbət etdiklərini ancaq bir müddət sonra xatırlaya bildi. Sırf bu söhbətləri davam etdimək üçün, ağlındakı sualın mənasını çətinliklə saxlmağa çalışarkən, ikinci sualı verməyə cəhd göstərdi. Bu suallar hər nə qədər cavabsız qalsa da heç olmasa, onları tunelin sükutundan az da olsa xilas etmiş olacaqdı.

– Bura həmişə belə qaranlıq olur?

Artyom sözlərinin ağzından bu qədər yavaş çıxdğını hiss edən kimi dəhşətə gəldi, sanki qulaqlarında tutulma hiss etdi.

– Qaranlıqmı? Bura həmişə belə olur… Hər yer qaranlıqdır, – Burbonun səsi eşidildi. Qəribə intonasiya ilə, kəsik-kəsik danışırdı.

– Böyük bir qaranlıq gələcək… bütün dünyanı əhatə edəcək… və axıra qədər davam edəcək.

– Bu nədir, kitabdır? Artyom soruşdu. Ən azından öz səsini eşitmək məcburiyyətindəydi. Burbonun danışığının da narahat şəkildə dəyişdiyini hiss etdi. Lakin bu boş söhbətlərin üzərində çox durmaq istəmirdi.

– Bir kitab… Köhnə kitablarda yazılan həqiqətlər… Bu həqiqətlərdən qorx… Kitabdakı kəlmələr qızıl dəyərindədir…

Burbonun dediklərini Artyom tam qavraya bilmirdi, dəhşət içindəydi. Burbon onunla danışarkən əvvəlki kimi ağlını itirmiş görünmürdü.

– Çox maraqlıdır! – az qala qışqıracaqdı, – Hardan qaynaqlanır bu?

– Və gözəllik… məhv olacaq və ayaqlar altında qalacaq, – Burbon alçaq səslə dedi, – Və peyğəmbərlər mənasız cəhdlərinə, kəhanətlərinə, xütbələrinə son qoyacaqlar… Çünki gələcək… Onların uğursuz qorxularında daha pis, qaranlıq olacaq, gördükləri bu şeylər yaddaşlarını zəhərləyəcək…

Qəfil oturduğu yerdən qalxdı. Başını birdən sağa çevirdi. Boyun fəqərələrindən çıxan xırçıltı səsini hətta Artyom da eşitdi.

Burbon gözlərini Artyoma dikdi.

Artyom geri çəkildi. Qeyri-ixtiyari silahın təhlükəsizlik düyməsini yoxladı. Burbon bərəlmiş gözlərilə ona baxdı. Gözlərini bərəltsə də bəbəkləri qəribə şəkildə qıyılmış, iki nöqtə şəklinə düşmüşdü, halbuki normalda zülmətdə mümkün olduğu qədər işığı görmək üçün açılmalıydı. Üzündə təbii olmayan sükut vardı, bir əzələsi belə gərilməmişdi, dodaqlarındakı həmişəki kinayəli gülüş də yoxa çıxmışdı.

– Mən öldüm – dedi, – Mən artıq yoxam!

Tir kimi üzü üstə yerə sərildi.

Eyni vaxtda Artyomun qulağında yenidən o qorxulu səs eşidildi, amma bu dəfə səs övvəlki kimi yavaş-yavaş artmırdı. Yox, bu dəfə fövqəladə bir güclə guruldayırdı. Qulaqları kar edən gurultu elə möhkəmdi ki, bir anlıq ayaqları yerdən üzüldü. Gurultu burada, ən sonuncundan daha güclüydü. Artyom tonlarla ağırlığın altında qalmış kimi yerə yıxıldı. Tez qalxmaq istədi, amma uzun müddət özündə güc tapmadı. Axırda barmaqlarını qulağına tıxadı, bacardığı qədər yüksək səslə qışqırdı. Cəld ayağa qalxdı. Sonra Burbonun əlindən yerə saldığı fənəri götürüb gurultunun mənbəyini tapamaq üçün həyəcanla divarları yoxlamağa başladı. Lakin burdakı borular çox sağlamdı. Gurultu yuxarıdan gəlirdi.

Burbon hələ də yerdə hərəktsiz yatırdı. Artyom onu kürəyi üstdə uzatdı, gözlərinin açıq olduğunu gördü. Belə vəziyyətə necə davranmaq lazımdı, əvvəlcə onu bilmək istəyirdi. Nəbzini yoxlamaq üçün Burbonun biləyindən tutdu. Vurmurdu. Burbonun ağır bədənini qucağına aldı. Bir an öncə onu bu qorxulu yerdən uzaqlaşdırmaq üçün sürətlə hərəkət etməyə çalışdı. Bu çox çətindi. Qan-tər içində üzürdüi. Yol yoldaşının bel çantasını çıxarmağı unutduğundan lap əziyyət çəkirdi. Bir tərəfdən yüksək səsli gurultu, digər tərəfdən də Burbonun hərəkətsizliyi Artyomu çox narahat edirdi.

Qəfil Artyom ayağıyla yumşaq bir şeyə toxundu. Burnuna iyrənc qoxu gəldi. Birdən Burbonun dediklərini xatırladı:

– Bu gün onların üzərindən keçəcəyik və onlara rast gələcəyik.

Artyom yerə baxmamağa çalışdı, bütün gücünü toplayıb irəlilədi. Tapdadığı cəsədlər geridə qaldı.

Burbonu özüylə sürükləyə-sürükləyə aparmağa davam etdi. Başı hərəkətsiz şəkildə aşağıya əyilmişdi, soyuq, buz kəsmiş əlləri Artyomun tərli barmaqlarının arasından dayanmadan sürüşürdü. Lakin Artyom buna fikir vermirdi. Nəinki buna, heç nəyə fikir vermək istəmirdi, Burbonu burdan uzaqlaşdırmaq məcburiyyətindəydi. Bunun üçün ona söz vermişdi.

Gurultu yavaş-yavaş azaldı və birdən tamamilə yoxa çıxdı. Hər yeri təkrar sükut qapladı. Artyom bir az nəfəsini dərmək üçün relslərin üzərində oturdu. Burbonsa yanında hərəkətsiz uzanmışdı. Ümidsiz və hələ də həyəcanla onun solmuş üzünə baxırdı. Təxminən beş dəqiqə sonra çox böyük çətinliklə ayağa qalxdı, Burbonun biləyindən tutub güclə də olsa yoluna davam etdi. Beyni keyimişdi, qorxulu qaranlıqda bu adamı nəyin bahasına olur-olsun, növbəti stansiyaya çatdırmalıydı. Taqətdən düşüb yıxıldı, amma bir neçə dəqiqə sonra yaxasından yapışıb Burbonu sürüməyə davam etdi. “Bunu bacaracam! Bacaracam! Bacaracam! Bacaracam!”. İnanmasa da, öz-özünə danışırdı. Halı qalmamışdı, silahını qoruyucudan çıxardı. Cənuba doğru atəş açıb bağırdı:

– Orda kim var?

Cavab verən olmadı. Eşitdiyi gurultu, insan səsi deyildi, sürətlə keçən ac siçanların ciylitsiyidi.

Bir əliylə Burbonun yaxasından tutub, digər əliylə bərk-bərk “Kalaşnikov”un qundağından yapışaraq oturub qaldı. Qəfil kəskin işıq gözlərini qamaşdırdı. Yanında əlində fənər, qəribə silahla qurşanmış, tanımadığı yaşlı adam dayanmışdı.

– Cavan oğlan! – nəzakətli səs tonuyla dedi, – Yoldaşını buraxa bilərsən. O artıq ölüb, İkinci Ramzes kimi ölüdü. Onunla o biri dünyada görüşmək üçün qalmaq istəyirsən, yoxsa səni burda bir az da gözləsin, nə deyirsən?

Artyom bir əlini üzünə qoydu, cılız səslə:

– Mənə kömək edin, onu sonrakı stansiyaya aparaq, – deyə, xahiş etdi.

– Qorxuram, bu təklifini qəbul etməyim mümkün olmasın. “Suxarevskaya”nın ailə məzarlığına çevrilməsinin əleyhinəyəm, ora heç yaşamaq üçün də normal yer deyil. Yoldaşının cansız bədənini ora aparsaq belə, ona layiq yas mərasimi təşkil edəcək adam tanımıram. Onu burda, ya da stansiyada dəfn etməyin fərqi nədi sənin üçün? Üstəlik, ruhu çoxdan Tanrının yanına getmişkən. Yaxuda digər dini inanca görə, ruhu başqa bədənə qovuşmuşkən. Bütün dinlər məhz bu məsələ ətrafında səhv düşündükləri halda.

– Ona söz vermişəm! – Artyom kədərli şəkildə köksünü çəkdi, – Aramızda razılıq olub!

Yaşlı kişi hirslə:

– Dostum! Səbrim get-gedə azalır ha! Ölülərə kömək etmək dinimizdə, dəftərimizdə yazılı qanun deyil çünki dünyada köməyə ehtiyacı olan kifayət qədər insan var. “Suxarevskaya”ya qayıdıram, tuneldə bu qədər çox qalmaq revmatizmamı, diz ağrılarımı artırır. Dostunu dəfn etmək istəyirsənsə, burda qalmağını məsləhət görürəm. Siçanlar və digər qorxunc varlıqlar sənə kömək göstərəcəklər. Bu məsələnin hüquqi nöqteyi-nəzərdən: tərəflərdən biri həyatını itirdiyi anda, əgər başqa qüvvədə olan bənd yoxdursa, müqaviləyə xitam verilir!

– Onu belə burda buraxıb gedə bilmərik. Çox dəyərli insandı. Onu siçanların ixtiyarına tərk edə bilmərəm!

Adam Burbonun cəsədinə şübhəylə baxdı:

– Görünüşünə baxanda həqiqətən, həyata bağlı insana oxşayır. Amma heç şübhəm yoxdu ki, artıq ölüdür. Bu da eyni şey demək deyil. Yaxşı, mütləq istəyirsənsə, təkrar bura gələ bilərsən, ölün üçün, tonqal qalamaq üçün, ya da belə vəziyyətlərdə hansı ayinləri edirsinizsə, gəlib edə bilərsən. Lakin əvvəlcə ayağa qalx!

Artyom istəksiz halda ayağa qalxdı.

Yaşlı adam Artyomun təkidinə baxmayaraq qərarlı şəkildə Burbonun bel çantasını götürüb çiyninə asdı. Artyomun qolundan tutub sürətlə addımladı. Artyom əvvəlcə hərəkət etməkdə çətinlik çəkirdi. Lakin hər addımda adamın daşan enerjisi Artyoma da təsir etdi. Yanındakı insanın sifətini analiz etməyə başladı. Yaşı əllidən yuxarı olardı, amma çox diri, cəld hərəkət edirdi. Artyoma dəstək verdiyi əli qüvvətliydi, bütün yol boyu da ən adi yorğunluq nişanəsi göstərmədi. Xüsusi diqqətlə kəsilmiş saçı, səliqəylə qırxılmış üzü Artyomda şübhə yaratmışdı. Metro sakinlərinə, xüsusilə də yaşadığı hiss olunan o tərk edilmiş yerə görə, daha fərqli görünüşü vardı.

Yaşlı adam bir müddət sonar soruşdu:

– Dostuna nə oldu? Qəzaya bənzəmirdi, ən azından zəhərlənmiş kimi deyildi. Ümid edirəm, düşündüyüm kimidir.

– Yox! Öz-özünə öldü!

Artyom Burbonun ölümünü daha başqa cür necə izah edə bilərdi ki? Özü də Burbon kimi qüvvətli adamın birdən-birə necə öldüyünü düşünməyə başlamışdı.

– Uzun hekayədir!

Elə bu an tunel birdən-birə genişləndi, stansiyaya çatmışdılar. Artyoma burda bəzi şeylər çox qəribə, fərqli gəldi. Sanki heç rast gəlmədiyi mühitə düşdü, nə baş verdiyini anlayana qədər bir neçə saniyə keçdi…

Daha sonra:

– İşıq yoxdurmu?! – ümidsiz şəkildə soruşdu.

– Burda hökümət yoxdur. Deməli, işıq verəcək kimsə də yoxdur! Kimin işığa ehtiyacı varsa, özü yaradır. Bəziləri bunu edə biləcək vəziyyətdədir, bəziləri yox. Amma qorxma, xoşbəxtlikdən mən birincilərdənəm.

Yaşlı adam platformaya tullanıb əlini Artyoma uzatdı.

İlk tağı keçdikdən sonra orta keçidə gəldilər. Bura uzun bir salondu, hər iki tərəfində sütunlar və kəmərlər vardı.

Digər tərəfdəsə eskalatorlara gedən yolu bağlayan dəmir divar vardı. Bir neçə yerdə kiçik qərargahda olan tonqal zəif işıq saçırdı, amma bunun xaricində “Suxarevskaya” tamamilə qaranlığa bürünmüşdü. Stansiya ümidsiz təəssürat yaradırdı. Tonqalların yanında, kiçik qruplar şəklində oturmuş insanlar nəsə edirdilər. Bəziləri yerdə yatmışdı, bəziləri də qəribə səslər çıxara-çıxara tonqalın ətrafında gəzirdi. Hamısı da tuneldən çox uzaqda, perronun düz ortasına yığışmışdılar.

Yeni tanışının Artyomu yanına apardığı tonqal, digərlərindən fərqli olaraq daha parlaq yanırdı və salonun nisbtən kənarında çatılmışdı.

Artyom keçidi ümidsizliklə nəzərdən keçirərkən həmin adam:

– Bir gün bu stansiya kökünə qədər yanacaq, – deyirdi.

Yanındakı:

– Bəli, 420 gün ərzində! – sakit tonda cavab verdi, – Ən yaxşısı, buranı hamıdan qabaq tərk et. Mən bunu mütləq edəcəyəm.

Artyom təəccüblə:

– Bunu hardan bilirsiniz? – soruşdu.

Aryom ani olaraq cadugərlər, ekstrasenslər haqqında eşitdiyi hekayətləri xatırladı. Qarşısındakının üzünə diqqətlə baxaraq fövqəltəbii elmə, biliyə sahib insanın üz cizgilərini axardı.

Adam gülümsədi.

– Sən çox yorğunsan! Həm də çox kefsizsən, yaxın dostunu itirmisən, gəl bir az yat, başın sakitləşsin. Sonra rahatca həm bir-birimizi tanıyarıq, həm də ətraflı danışarıq.

Bu sözlərdən sonra Artyomun üzərinə “Rijskaya”ya çatmamışdan qabaq, tuneldə, qorxuların yaşatdığı o böyük yorğunluk çökdü. Etiraz edəcək taqəti qalmamışdı, ocağın yanındakı bir parçanın üzərinə çökdü, bel çantasını başının altına qoydu və uzun, ağır yuxuya getdi.

6

GÜCLÜ OLANIN HAQQI

Tavan elə qurum bağlamışdı ki, altındakı əhəng görünmürdü. Artyom gözlərini tavana dikib diqqətlə baxdı. Harada olduğunu kəsdirə bilməmişdi.

– Oyandın? – yanında tanış səs eşitdi. Eyni anda başında qarışıq olan bir çox fikirlə, parça-parça xatırladıqlarından dünənki günün görüntüsünü təkrar bir araya gətirdi. Dünən gördükləri həqiqətdimi?

Hər şey ona reallıqdan kənar kimi gəlirdi. Həqiqətlə xatirələri arasında yuxusunun bulanıq divarı dayanırdı. Bir dəfə yatıb yenidən oyanmaq bəs edirdi ki, olanlar bir anda yoxa çıxsın. Geriyə baxıb düşünsə, xəyallarıyla həqiqətdə baş verən hadisələri bir-birindən ayıra bilməzdi. Onlar da eynilə yuxular və ya gələcəyə yönəlmiş düşüncələr kimi tez solub gedir.

Artyomu tapan adam onu salamladı:

– Axşamın xeyir! Ocağın digər yanında oturmuşdu, tonqal sifətinə sanki sehirli görkəm vermişdi.

– Eh, hesab edirəm ki, bir-birimizi tanımağımızın vaxtı çatıb. Hamının tanıdığı bir adam var, sənin də ətrafında çox eşitdiyin adlara bəzəyir. Mən Çingiz xanın sonuncu mücəssiməsiyəm. Mənə “Xan” deyə bilərsən. Bu daha qısa və yadda qalandı.

– Çingiz xan? – Artyom qarşısındakının üzünə şübhəylə baxdı. Onu daha çox tanımadığı adamın özünü “Çingiz xanın sonuncu mücəssiməsi” deyə, təqdim etməsi təəccübləndirmişdi, çünki yenidən dünyaya gələn birinə bənzəmirdi.

– Dostum, gözlərimin formasını və davranış tərzimi gizli şübhəylə süzməyə ehtiyac yoxdur. Bu günə qədər əli-ayağı düzgün bəzi bədənlərdə yaşadım. Amma Çingiz xan yolumun üstündə hər zaman önəmli nişan olmuşdu. Təəssüf hissiylə deyə bilərəm ki, bu böyük şəxsiyyət haqqında heç bir şey xatırlamıram. Bəs sənin adın nədir?

– Mənim? Artyom. Əvvəlki həyatımda kim olduğumu, təəssüf ki, bilmirəm. Bəlkə mənim də qulağa xoş gələn adım olub.

– Sevindim buna! – Xan məmnunluqla dilləndi, – Ümid edirəm, mənimlə bir tikə yeməyi bölüşərsən.

Yerindən qalxdı, eynilə VDNX stansiyasındakı şimal növbəsində olduğu kimi, əyri-üyrü, polad tavanı ocağın üzərindən asdı.

Artyom da ayağa qalxıb, bel çantasını açdı. İçərisindən VDNX stansiyasında bağladığı bir bağlam kolbosa çıxardı. Bıçaqla kiçik hissələr ayırdı və yenə çantasından götürdüyü təmiz bez parçasının üzərinə düzdü.

– Gəl, – deyib, bez parçasını hələ bir az əvvəl tanıdığı adamın qabağına çəkdi.

– Çayla birlikdə yeyərik!

Artyom çayı görən kimi tanıdı. VDNX stansiyasından gəlmə çaydı. Yavaş-yavaş qurtumladıqca son vaxtlar baş verən hadisələri xatırlamağa çalışırdı. Xan da fikrə getmişdi. Artyom onun da düşüncəyə daldığını görüb heç nə soruşmadı.

Qəfil Hanterə verdiyi sözləri xatırladı. Sanki verdiyi bu söz ürəyini ox kimi deşib orda qalmışdı. Elə bil özünə inamı azalmışdı.

Belə bədbin fikirlərə düşməsi çox təbii idi. Çünki hələ dünən sağ-salamat “Alekseyevskaya” staniyasına çatdıracağı adamı yolda itirmişdi. Belə düşündükcə özünə inamı lap yoxa çıxırdı. Özündən soruşdu: “Bəs Burbon birdən-birə necə oldu ki, öldü?” Orda baş verənləri çox yaxşı xatırlayırdı…

Tuneldəki o qorxulu gurultunun təsirindən olmalıydı – Burbonu eşidə bilməmişdi. Özünü nə qədər ittiham etsə də, həmin qorxulu səhnəni xatırladıqca o an başqa necə davrana bilərdi? Çox pis şəraitdə Burbonu böyük çətinliklə ordan xilas edə bilmişdi. Amma Burbonla olan razılığına əməl etmədiyinə görə özünü ittiham edirdi – ölümündə heç bir təqsiri olmasa da.

Lakin içində başqa sual da yaranırdı:

– Bəlkə Burbon ölməmişdi?

Aydın məsələydi ki, tuneldə keçirdiyi psixoloji travmanın başqa yan təsirləri də olmuşdu. Artyom bunu sadəcə müəyyən nöqtəyə yönəlmə bacarığına təsir edən, düşünməsinə mane olan, amma bütün bunlarla yanaşı beyni korlamayan uğultu kimi qəbul etdiyi halda, Burbonu qoruya bilmədiyi üçün özünü günahkar sayırdı.

Artyom gurultunun təsirindən ölüm olacağına inanmırdı, bunu zərrə qədər də olsa, ağlından keçirməmişdi. Yoxsa “Prospekt Mira” ilə “Suxarevskaya” arasındakı tunelə addım da atmazdı.

Gurultu bu dəfə onu hiss etməyə qoymamış, anidən başlamışdı. Artyom əvvəlcə eşitdiyini hiss etmişdi, amma daha sonra baş verənləri təhlil edəndə bu eşitdiyinin başqa səs olduğunu anlamışdı. Bu uğultu sonradan bütün başqa səsləri özündə boğmuşdu. Sonra uğultu təsirini artırmış, Artyom əvvəlcə düşünmək qabilliyyətini itirmiş, sonra da sanki üzərinə bütün stansiya köçmüş kimi iflic olmuşdu. Ancaq bütün bunlardan sonra, yoxedici və həlledici son zərbəni endirmişdi.

Burbon gurultunun təsirindən ağlını itirmiş vəziyyətdəykən təkrarlanması çətin olan sözlər dediyini Artyom nə üçün fərq etməmişdi? Halbuki, özü bütün fobiyalar haqqında əvvəllər oxumuşdu. Təhlükəni hiss etmədən, sözlər qəribə şəkildə və ahənglə səpələnmişdi. Artyom da qarışıq şeylər haqqında düşünmüş, zehnini bircə şeyə yönəltmişdi: Susmamalı, davamlı danışmağa davam etməliydi. Lakin yenə də nə olduğunu anlayacaq vəziyyətdə deyildi, nəsə ona mane olmuşdu.

Ən yaxşısı, bütün bu baş verənləri yaddaşından silib atmaqdı. VDNX stansiyasında buna bənzər hadisələri illərlə sadəcə ağızlardan eşitmişdi. Belə bir şeyin mümkün ola bilməyəcəyini, belə bir şeyin yeri olmadığına inanmaq bu səbəbdən daha asan olmuşdu. Sonda başını tərpədib, yenidən ətrafına göz gəzdirdi.