Ирон аргъæуттæ сабитæн. Сказки на осетинском языке с переводом на русский
Ирон аргъæуттæ сабитæн. Сказки на осетинском языке с переводом на русский

Полная версия

Ирон аргъæуттæ сабитæн. Сказки на осетинском языке с переводом на русский

Язык: Русский
Год издания: 2026
Добавлена:
Настройки чтения
Размер шрифта
Высота строк
Поля
На страницу:
2 из 2

Бӕх бахудт.

— Царды ӕрмӕст цырд лидзын ахсджиаг нӕу.

Уӕд Бурон йӕ сӕр батылдта.

Дыккаг бон хицау араст дард хӕххон хъӕдмӕ. Хӕрӕджы срӕвдз кодта, ӕмӕ иумӕ ацыдысты суг ласынмӕ. Къахвӕндаг комы сӕрмӕ уыд зын цӕуӕн ӕмӕ нарӕгӕй нарӕгдӕр кодта. Цыбыр рӕстӕджы фӕстӕ сыл амбӕлд Арсен, уый дӕр йӕ барӕгимӕ цыд фӕндагыл. Фӕлӕ иу ран фӕндаг разынд тынг нарӕг ӕмӕ дурджын. Арсен йӕ ныфс нал бахаста дарддӕр размӕ цӕуын.

Уӕд Буроны хицау загъта:

— Ам хӕрӕг хуыздӕр ахиздзӕн.

Бурон сындӕггай размӕ рацыд. Йӕ къӕхтӕ хъавгӕ ӕвӕрдта дуртыл, ӕмӕ ныфсджынӕй цыдис тӕссаг фӕндагыл. Тагъд рӕстаджы фӕстӕ бахӕццӕ ис иннӕ фарсмӕ. Адӕм дисгӕнгӕ кӕрӕдзимӕ кастысты.

— Уый дын фӕндӕгты ӕцӕг дӕсны! — загъта сӕ иу.

Бурон ахӕм ныхӕстӕ йӕхи тыххӕй фехъуыста фыццаг хатт.



Цалдӕр боны фӕстӕ та ӕндӕр хабар ӕрцыд. Тыхджын къӕвдайы фӕстӕ фӕндаджы иу хай дон аласта. Стыр бричкӕтӕн ахизӕн нӕ уыд. Хъӕуы цӕрджытӕн ӕвӕстиатӕй бахъуыд мӕнӕуы мигӕнӕнтӕ ӕрбахӕссын. Ӕмӕ та уӕд Буронмӕ фӕдзырдтой. Уый тӕссаг фӕндагыл цалдӕр хатты ахызт ӕмӕ сын цы хъуыд, уыдон рахӕссынӕн баххуыс кодта.

Изӕры йын хицау йӕ бӕрзӕй рӕвдаугӕ алӕгъз кодта:

— Бузныг, мӕ иузӕрдион хӕлар, ӕнӕ дӕу нӕ бон ницы бауыдаид.

Бурон хъуыдыты ацыд. Йӕ зӕрдыл ӕрлӕууыдысты дугъон бӕхтӕ, дугътӕ, сценӕмӕ кӕсджыты дисы хъӕртӕ. Ӕмӕ уӕд ӕрхъуыды кодта хӕххон къахвӕндӕгтӕ, хъӕдӕй сугтӕ, ссады голджытӕ ӕмӕ бузныджы ныхӕстӕ. Ӕмӕ ӕвиппайды бамбӕрста ахсджиаг хъуыддаг: Уый никуы суыдзӕн дугъон бӕх. Фӕлӕ уый ӕвзӕр хъуыддаг нӕу. Уымӕн ӕмӕ алкӕмӕн дӕр ис йӕхи курдиат.

Бӕхтӕ фӕзтыл згъорынц цырд. Цӕргӕстӕ тӕхынц бӕрзонд. Кӕсӕгтӕ ленк кӕнынц иттӕг хорз. Ӕмӕ хӕрджытӕн та сӕ бон у саразын уый, бирӕтӕн сӕ бон цы нӕу.

Дыккаг бон райсомӕй Бурон фембӕлд Арсеныл.

— Зоныс, раздӕр мӕ фӕндыд дӕ хуызӕн уӕвын.

— Ӕцӕг? — дисгӕнгӕ бафарста бӕх.

— О. Фӕлӕ ныр ӕмбарын, ӕз хъуамӕ уон, цахӕм дӕн, ахӕм.

Арсен йӕ сӕр батылдта.

— Ӕмӕ раст у афтӕ. Ды цы фӕндагыл цыдтӕ, ӕз ууыл никуы рацыдаин.

Хӕрӕг ныццин кодта. Уыцы бон фӕндагыл цыд рогӕй ӕмӕ хъӕлдзӕгӕй. Ныр иннӕтӕм нал хӕлӕг кодта. Уымӕн ӕмӕ бамбӕрста: алчидӕр у сфӕлдыст йӕхи нысанӕн. Алкӕмӕн дӕр йӕ бон у пайда ӕмӕ хъӕугӕ уӕвын.

Аргъауы зондамонӕн:

Искӕй суӕвыныл архайын нӕ хъӕуы. Ӕцӕг амондджын уыдзынӕ, дӕхи хорз миниуджытӕн аккаг аргъ куы кӕнай ӕмӕ хуыздӕр цы зоныс, уымӕй хорздзинад куы аразай, уӕд.

Зӕрватыкк ӕмӕ Хуры тын

Хӕххон хъӕуы цардысты ӕфсымӕр ӕмӕ хо — Алан ӕмӕ Залинӕ. Уыдон уыдысты хӕларзӕрдӕ ӕмӕ цымыдис сывӕллӕттӕ. Алы сӕрды дӕр уарзтой дидинӕгӕфтыд быдырты зилын, гагадыргътӕ ӕмбырд кӕнын, зӕронд адӕм хӕхтыл ӕмӕ хъӕдтыл цы таурӕгътӕ кодтой, уыдонмӕ хъусын.

Иу хъарм райсом сывӕллӕттӕ тезгъо кодтой хъӕумӕ дӕрддзӕф дӕр. Уыдон ӕмбырд кодтой хӕрздӕф кӕрдӕджытӕ, цин кодтой гӕлӕбутыл ӕмӕ хъазыдысты цӕугӕ доны был. Рӕстӕг куыд атахт, уый нӕ фӕхатыдысты. Хур хӕхты ӕрдӕм куы фӕкъул, уӕд Алан ӕвиппайды йӕ бынаты дзыхъхъ лӕуд фӕкодта.

— Залинӕ, хӕдзармӕ фӕндаг цы фӕцис?

Залинӕ акаст алырдӕм дӕр.

Зонгӕ къахвӕндаг никуыцӕй нӕ зынд. Уыдон ӕгӕр дард ацыдысты ӕмӕ фӕдзӕгъӕл сты. Райдайыны сывӕллӕттӕ сӕхи дардтой сабыр.

— Цӕй уыцырдӕм ацӕуӕм — загъта Алан.

Фӕлӕ цасдӕр рӕстӕджы фӕстӕ фестадысты ӕнӕзонгӕ къӕдзӕхты цур. Уый фӕстӕ бафӕлвӕрдтой иннӕрдӕм ацӕуын, ӕмӕ бахаудтой пыхсбын къутӕртӕм.

Хур сындӕггай ныгуылын райдыдта. Залинӕ старст.

— Фӕндаг куы нӕ ссарӕм, уӕд та?

— Ссардзыстӕм, — дзуапп ын радта йӕ æфсымӕр, кӕд йӕхӕдӕг тыхсын райдыдта, уӕддӕр.

Ӕрбадтысты стыр дурыл, цӕмӕй баулӕфой, ӕмӕ дарддӕр ахъуыды кӕной. Уыцы рӕстӕг ӕрбатахт чысыл зӕрватыкк. Уый ӕрбадт къалиуыл ӕмӕ хъӕлдзӕгӕй цъыбар-цъыбур байдыдта.

— Кӕс-ма, цы рӕсугъд цъиу у! — загъта Залинӕ

Зæрватыкк ногӕй стахт ӕмӕ хӕстӕг цы бӕлас уыд уырдӕм батахт. Уый фӕстӕ ноджы дӕр ӕндӕр бӕласмӕ.

Цыма сывӕллӕттӕм сидт, цӕмӕй йӕ фӕдыл цӕуой.

— Диссаг, — бафиппайдта Алан.

Сӕ фӕндаг акодтой уыцырдӕм. Зӕрватыкк дарддӕр атахт ӕмӕ та ӕрбадт. Сывӕллӕттӕ йӕ фӕдыл ацыдысты. Афтӕ рацыд цасдӕр рӕстӕг.

Ӕвиппайды мигъты ахсӕн разынд хуры ирд тын. Уый ӕрхауд тӕккӕ къӕдзӕхы фахсыл ӕмӕ ныррухс кодта нарӕг къахвӕндаг. Зӕрватыкк йӕ сӕрты атахт ӕмӕ хъӕлдзӕгӕй цъыбар-цъыбур кодта.

— Кӕс ма! — сцин кодта Залинӕ, — Уый фӕндаг у!

Сывӕллӕттӕ уайтагъд базыдтой зонгӕ къахвӕндаг. Раст дӕр уыцы фӕндагыл цыдысты арӕх хъӕуы цӕрджытӕ суадонмӕ. Алан ӕмӕ Залинӕ цырд къахдзӕфтӕй цыдысты зӕрватыччы фӕстӕ, цыма сын фӕндаг уый амыдта.

Уайтагъд разындысты хӕдзӕртты сӕртӕ хохы фӕстӕ, пецты хӕтӕлтӕй цыд фӕздӕг ӕмӕ хӕдзӕртты цур ныридӕгӕн сыгъдысты изӕры рухсытӕ.

— Мах хӕдзары стӕм! — Залинӕ фырцинӕй скуыдта.

Къулдуары цур сыл сӕ ныййарджытӕ сӕмбӕлдысты. Уыдон тыхстысты, сӕхи цӕттӕ кодтой агурынмӕ. Сывӕллӕттӕ сын радзырдтой, цы сыл ӕрцыд, уыцы хабӕрттӕ иууылдӕр.

Сӕ фыд сӕм хъуыста лӕмбынӕг ӕмӕ йӕ мидбылты худт.

— Иуӕй-иу хатт ӕрдз ӕххуыс кӕны, йӕ ныфс чи нӕ сафы, уыдонӕн.

Дыккаг райсом Алан ӕмӕ Залинӕ ногӕй федтой зӕрватыччы. Уый зылдис сӕ хӕдзары сӕрмӕ ӕмӕ хъӕлдзӕгӕй цъыбар-цъыбур кодта. Сывӕллӕттӕ ралыгъдысты кӕртмӕ.

— Бузныг дын! — ныхъхъӕр кодта Залинӕ.



Зӕрватыкк ӕрзылд уӕлхӕдзары сӕрмӕ ӕмӕ атахт хуры ӕрдӕм.

Уӕдӕй фӕстӕмӕ æфсымӕр ӕмӕ хо ӕдзухдӕр цин кодтой, зӕрватыччыты куы уыдтой, уӕд. Сӕ зӕрдыл- иу ӕрлӕууыд чысыл цъиу ӕмӕ сын хуры сызгъӕрин тын сӕ хӕдзармӕ фӕндаг ссарынӕн куы баххуыс кодтой, уыцы бон.

Хъӕубӕсты хистӕртӕ та дзырдтой афтӕ:

— Хӕларзӕрдӕ бафиппайы ӕххуыс уым дӕр, цыран иннӕтӕ та уынынц ӕнӕнхъӕлӕджы цаутӕ.

Аргъауы зондамонӕн:

Тасӕн йӕ ныхмӕ куы лӕууай ӕмӕ лӕмбынӕг дӕ алыварс куы кӕсай, уӕд ӕххуыс ӕнӕмӕнг дӕр фӕзындзӕн.

Урс уӕрыкк ӕмӕ стай

Бӕрзонд хӕхты, цъӕх хизӕнуаты цард фыййау йӕ фысты стыр дзугимӕ Сӕ æхсӕн уыдис чысыл урс уӕрыкк — Габо. Уымӕн йӕ къуымбил уыд афтӕ ирд ӕмӕ дардӕй зынд, цыма кӕрдӕгыл миты тъыфыл ӕрхауд.

Габо уыд хӕларзӕрдӕ ӕмӕ цымыдис. Уарзта цӕугӕдӕтты уынӕртӕм хъусын, мӕргътӕм кӕсын ӕмӕ ӕдзух зӕронд фыры фӕрсын, кӕцы нымад уыд дзугӕй ӕппӕты зондджындӕрыл.

Иу райсом фыййау фысты атардта ног хизӕнмӕ. Уым кӕрдӕг уыди бӕрзонд ӕмӕ сойджын, алыхуызон дидинджытӕ та задысты йӕ алыварс. Рӕсугъд гӕлӕбуты уацары бахаугӕйӕ, Габо нӕ базыдта, куыд фӕхицӕн дзугӕй. Уый цыд дарддӕр ӕмӕ дарддӕр, цалынмӕ хъӕды дзыхмӕ нӕ бахӕццӕ, уӕдмӕ. Уӕрыкк фӕстӕмӕ куы акаст, уӕд фыстыл йӕ цӕст нал схӕцыд.

— О, æвæццæгæн, фæдзæгъæл дӕн, — тарстхуызӕй йӕхимидӕг ахъуыды кодта уый.



Габо фӕстӕмӕ фӕндаг агурынмӕ хъавыд, фӕлӕ хъӕд тарӕй тардӕр кодта ӕмӕ тагъд рӕстӕджы ӕрбахӕццӕ ададжы былмӕ. Ӕваст райхъуыст ӕнахуыр хъӕр. Чидӕр ӕдых, тӕригъӕддаг богъ кодта.

Тарст хуызӕй Габо ныккаст бынмӕ. Уым бадт ӕрыгон стай. Йӕ иу дзӕмбы ныффидар бӕласы уидӕгты æхсӕн. Уӕрыкк фӕтарст. Уый зыдта, стайтӕ сырдтӕ кӕй сты.

Алидзынмӕ хъавыд, фӕлӕ фӕхатыд ӕваст, сырд куыд зын уавӕры бахауд. Стай архайдта йӕхи ссӕрибар кӕнын, фӕлӕ йӕ бон нӕ уыд.

— Цы кӕныс? — арӕхстгай йӕ бафарста Габо.

Стай йӕм дисгӕнгӕ скаст.

— Ӕз абон райсомӕй ардӕм ӕрбацыдтӕн ӕмӕ ададжы ныххаудтӕн. Ныр мӕ бон схизын нал у фӕстӕмӕ.

— Баххуыс кӕнын дын мӕ бон у?

Стай бахудт ӕнкъардӕй.

— Мӕнмӕ гӕсгӕ, ахӕм чысыл уӕрыккӕн йӕ бон нӕ бауыдзӕн дынджыр бӕласыл схӕцын.

Габо иу чысыл ахъуыды кодта, стӕй цырд азгъордта фӕстӕмӕ цӕугӕдонмӕ, сырдтӕдон арӕх кæм фӕнуазынц уырдаем. Уым фембӕлд дыууӕ фидар хӕххон сӕгъыл.

— Баххуыс мын кӕнут, уӕ хорзӕхӕй! Адагӕй фӕиртӕст иу цӕрӕг.

Сӕгътӕ уайтагъд сразы сты. Ӕмӕ чысыл уӕрыккимӕ адагмӕ бахӕццӕ сты. Стайы куы федтой, уӕд сӕ хъустӕ фӕхъил кодтой. Фӕлӕ сын уӕрыкк загъта:

— Ныртӕккӕ уымӕн баххуыс кӕнын хъӕуы.

Сӕгътӕ сӕ сыкъатӕ фӕфидар кодтой бӕласы уидӕгтыл, ӕмӕ йыл тынг зынтӕй схӕцыдысты. Стай арӕхстгай йӕ дзӕмбы райста, цалдӕр хатты йыл слӕууыд, ӕмӕ ӕхцонӕй сулӕфыд.

— Бузныг — загъта стай. — Ды мӕ фервӕзын кодтай.

— Сӕйрагдӕр уый у, ӕмӕ ды фыдбылызӕй фервӕзтӕ, — дзуапп ын радта Габо.

Стай бакаст уӕрыккмӕ.

— Ды мын баххуыс кӕнын нӕ

фӕтарстӕ?

— Фӕтарстӕн, — растзӕрдӕйӕ загъта Габо. — Фӕлӕ искӕмӕн ӕххуысы рӕстӕджы тас сӕйрагдӕр ма хъуамӕ уа.

Стай иудзӕвгар ныссабыр. Уый фӕстӕ загъта:

— Ӕз уый никуы ферох кӕндзынӕн.

Иумӕ рахызтысты адагӕй. Уыцы рӕстӕг дард къуылдымӕй райхъуыст фыййауы хъӕлӕс. Уый агуырдта ӕбӕрӕг сӕфт уӕрыччы.

— Уый мӕн агурынц! — Габо бацин кодта.

Фӕлӕ нӕ зыдта, кӕцырдӕм ацӕуа. Уӕд стай схызт стыр дурмӕ ӕмӕ лӕмбынӕг ӕркаст хӕхтӕм.

— Дӕ дзуг ис уым, хохы фӕстӕ. Ӕз дын фенын кӕндзынӕн цыбыр фӕндаг.

Стай уӕрыччы хъӕды къахвӕндӕгтыл акодта ӕмӕ йӕ комкоммӕ бакодта хизӕнуатмӕ. Йӕ дзуг фенгӕйӕ, Габо цингӕнгӕ разӕй азгъордта. Цалынмӕ нӕ ацыд, уӕдмӕ стай загъта:

— Абон мын ды баххуыс кодтай. Ӕз та дӕуӕн баххуыс кодтон. Афтӕ хъуамӕ уа хӕларзӕрдӕ сыхӕгты ахсӕн. Уӕрыкк йӕ мидбылты бахудт.

— Ныфс мӕ ис, ногӕй кӕй фембӕлдзыстӕм.

Стай йӕ сӕр батылдта ӕмӕ бӕлӕсты ахсӕн фесӕфт.

Изӕры зӕронд фыр лӕмбынӕг хъуыста Габойы радзырдмӕ.

— Бахъуыды кӕн — загъта уый, — хӕларзӕрдӕйӕн йӕ бон у ӕмгар ссарын уым,

цыран иннӕтӕ уынынц ӕрмӕст фыдзӕрдӕдзинӕдтӕ.

Уӕдӕй фӕстӕмӕ урс уӕрыкк ӕддаг бакастӕй нысаниуӕг никӕмӕн уал лӕвӕрдта. Ӕмӕ ӕрыгон стайӕн та ӕдзух йӕ зӕрдыл лӕууыд чысыл урс уӕрыкк, кӕцы иу хатт ӕцӕгӕлон бӕллӕхы фӕрсты нӕ ахызт.

Аргъауы зондамонӕн:

Хорздзинад ӕмӕ кӕрӕдзийӕн ӕххуыс кӕнын дуне аразынц хуыздӕр. Хатт ӕцӕг ӕмгар фӕзыны уым, цыран ыл фембӕлын ӕнхъӕл бынтондӕр нӕ уыдзынӕ.

Зӕронд фыййау ӕмӕ зондджын халон

Бӕрзонд хӕхты цард зӕронд фыййау — Агуыбе. Уый бирӕ азты дӕргъы хызта фыстӕ кӕрдӕгджын хизӕнуӕтты ӕмӕ зыдта алы къахвӕндаг, алы суадон ӕмӕ алы къӕдзӕх дӕр.

Хъӕуы цӕрджытӕ кад кодтой Агуыбеӕн йӕ хӕлар зӕрдӕ ӕмӕ йӕ зонды тыххӕй.

Стӕй ма Агуыбеӕн уыдис ӕнахуыр ӕмбал — дынджыр сау халон.

Алы райсом дӕр-иу уый сӕрвӕты цур зӕронд наз бӕласмӕ ӕрбатахт ӕмӕ йӕ хъус дардта фысты дзугмӕ. Агуыбе халонимӕ арӕх ныхӕстӕ кодта, раст куыд йӕ рагон хӕларимӕ, афтӕ.

— Дӕ бон хорз, сыхаг, — дзырдта-иу йын фыййау.

— Къау! — дзуапп ын кодта халон.

Ӕмӕ- иу кӕд адӕм нӕ фембӕрстой халоны ӕвзаг, уӕддӕр Агуыбемӕ афтӕ каст, цыма йӕ халон ӕмбары тынг хорз.

Иу хатт сӕрды хӕхты сӕрмӕ сбадт мигъ, сындӕггай ӕрхызт дӕлвӕзтӕм ӕмӕ сӕ бамбӕрзта урс фӕлмӕй. Агуыбе фысты хизӕнмӕ атардта, фӕлӕ тагъд рӕстӕджы фӕхатыд, уынынад кӕй февзӕр.

— Хъус дарын хъӕуы хуыздӕр, — йӕхи мидӕг бахъуыр-хъуыр кодта уый.

Фӕлӕ мигъ тарӕй тардӕр кодта. Цасдӕр рӕстӕджы фӕстӕ зӕронд лӕг бамбӕрста, дзугӕй иу хай кӕй фесӕфт. Фысты та ногӕй банымадта. Афтӕ у, цалдӕр фысы нӕ фаг кодтой.



Агуыбе ныккатай кодта. Кӕд фыстӕ дард хӕхты ардӕм адзӕгъӕл сты, уӕд тӕссаг у уыдонӕн. Фыййау райдыдта йӕ фос агурын. Цыд къахвӕндӕгтыл, каст къӕдзӕхты цъуппытӕй, хъӕр сӕм кодта, фӕлӕ дзӕгъӕлы. Мигъ изӕрмӕ фӕтынгдӕр. Агуыбе бафӕллад ӕмӕ къӕдзӕхыл ӕрбадт.

— Ныр уӕ кӕм агурон? — ныуулӕфыд зӕронд фыййау.

Уыцы уысм йӕ фӕрсмӕ ӕрбадт йӕ зонгӕ халон ӕмӕ бакаст фыййаумӕ.

— «Къау! — Къау!»

— О, зонын, цыдӕр фыдбылыз ӕрцыд, — дзуапп ын радта Агуыбе.

Конец ознакомительного фрагмента.

Текст предоставлен ООО «Литрес».

Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на Литрес.

Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.

Конец ознакомительного фрагмента
Купить и скачать всю книгу
На страницу:
2 из 2