Словарь методов психодиагностики и психотерапии на трёх языках

рус. Семейство родительских, педагогических и самоотчетных форм для оценки симптомов СДВГ и связанных поведенческих, эмоциональных и учебных трудностей у детей, подростков и взрослых. Диагностика требует данных из нескольких ситуаций и источников.

англ. A family of parent, teacher, and self-report forms assessing ADHD symptoms and related behavioral, emotional, and academic difficulties in children, adolescents, and adults. Diagnosis requires information across settings and informants.

51. Шкала самоотчета о СДВГ у взрослых (ASRS) / Adult ADHD Self-Report Scale (ASRS)

қаз. Ересектердегі зейінсіздік және гипербелсенділік-импульсивтілік симптомдарының жиілігін бағалайтын қысқа өзіндік есеп беру сауалнамасы. Скринингтің оң нәтижесі диагнозды растамайды, клиникалық сұхбат жүргізу қажеттігін көрсетеді.

рус. Краткий опросник частоты симптомов невнимательности и гиперактивности-импульсивности у взрослых. Положительный скрининг указывает на необходимость клинического интервью, а не подтверждает диагноз.

англ. A brief self-report of the frequency of adult inattention and hyperactivity-impulsivity symptoms. A positive screen indicates the need for a clinical interview rather than confirming a diagnosis.

52. Тест выявления расстройств, связанных с употреблением алкоголя (AUDIT) / Alcohol Use Disorders Identification Test (AUDIT)

қаз. Алкоголь тұтынуды, тәуелділік белгілерін және соған байланысты салдарды қамтитын он тармақты скринингтік сауалнама. Ол қауіпті және зиянды тұтынуды анықтауға және кейінгі бағалау не араласу тәсілін таңдауға көмектеседі.

рус. Десятипунктовый скрининговый опросник о потреблении алкоголя, признаках зависимости и связанных последствиях. Он помогает выделять рискованное и вредное употребление и выбирать дальнейшую оценку или вмешательство.

англ. A ten-item screening questionnaire covering alcohol consumption, dependence symptoms, and related consequences. It helps identify hazardous and harmful use and guides further assessment or intervention.

53. Опросник CAGE / CAGE Questionnaire

қаз. Алкогольді проблемалық тұтынуды анықтауға арналған төрт тармақты скрининг. Ол тұтынуды азайту ниеті, сынға ашулану, кінә сезімі және таңертең алкоголь ішу туралы сұрақтарға негізделген. Өте қысқа болғанымен, алкоголь мөлшерін өлшемейді және жеңілірек дәрежедегі проблемаларды анықтамай қалуы мүмкін.

рус. Четырехпунктовый скрининг проблемного употребления алкоголя, основанный на вопросах о сокращении употребления, критике, чувстве вины и утреннем употреблении. Он очень краток, но не измеряет количество алкоголя и может пропускать менее выраженные проблемы.

англ. A four-item screen for problematic alcohol use based on cutting down, annoyance by criticism, guilt, and eye-opening drinking. It is very brief but does not measure quantity and may miss less severe problems.

54. Шкала безнадежности Бека (BHS) / Beck Hopelessness Scale (BHS)

қаз. Болашаққа қатысты жағымсыз күтулер мен үміттің жоғалуын бағалайтын өзіндік есеп беру шкаласы. Ол депрессияны және суицид қаупін бағалауды толықтыра алады, бірақ қауіпті мінез-құлықты болжаудың жалғыз құралы ретінде қолданылмауға тиіс.

рус. Самоотчет о негативных ожиданиях относительно будущего и утрате надежды. Он может дополнять оценку депрессии и суицидального риска, но не должен использоваться как единственный способ прогнозирования опасного поведения.

англ. A self-report measure of negative expectations about the future and loss of hope. It can supplement depression and suicide-risk assessment but should not be used as the sole predictor of dangerous behavior.

V. Мотивация, құндылықтар, өзін-өзі бағалау және тұлғааралық қатынастар / V. Мотивация, ценности, самооценка и межличностные отношения / V. Motivation, Values, Self-Evaluation, and Interpersonal Relations

55. Шкала локуса контроля Роттера и методика уровня субъективного контроля (УСК) / Rotter Internal-External Locus of Control Scale and Level of Subjective Control Method

қаз. Сауалнамалар адам оқиғалардың нәтижесін негізінен өз әрекеттері мен қасиеттеріне немесе сыртқы жағдайларға, кездейсоқтыққа және басқа адамдарға жатқызуға қаншалықты бейім екенін бағалайды. Ресейлік субъективтік бақылау деңгейі әдістемесі интерналдылықты өмірдің бірнеше саласы бойынша саралайды.

рус. Опросники оценивают склонность связывать результаты событий преимущественно с собственными действиями и качествами либо с внешними обстоятельствами, случаем и другими людьми. Российская методика УСК дифференцирует интернальность по нескольким жизненным сферам.

англ. These inventories assess the tendency to attribute outcomes mainly to one's own actions and qualities or to external circumstances, chance, and other people. The Russian Level of Subjective Control method differentiates internality across several life domains.

56. Методика ценностных ориентаций Рокича / Rokeach Value Survey

қаз. Терминалдық құндылық-мақсаттар мен құралдық құндылық-құралдарды тікелей ретке келтіру әдістемесі. Ол адамның салыстырмалы басымдықтарын көрсетеді, бірақ әлеуметтік қалаулылыққа және тексеру жағдайына сезімтал.

рус. Методика прямого ранжирования терминальных ценностей-целей и инструментальных ценностей-средств. Она показывает относительные приоритеты человека, но чувствительна к социальной желательности и ситуации обследования.

англ. A direct-ranking method for terminal values as desired end states and instrumental values as preferred modes of conduct. It reveals relative priorities but is sensitive to social desirability and testing context.

57. Ценностный опросник Шварца / Schwartz Value Survey

қаз. Құндылық түрлерінің өзара үйлесуі мен қайшылығы жүйесіне ұйымдастырылған әмбебап мотивациялық құндылықтарды бағалайтын сауалнама. Нәтижелер құндылықтардың салыстырмалы маңызын сипаттайды және мәдениетке сай нормативтерді талап етеді.

рус. Опросник универсальных мотивационных ценностей, организованных в систему совместимости и конфликтов между ценностными типами. Результаты описывают относительную важность ценностей и требуют культурно адекватных нормативов.

англ. An inventory of universal motivational values organized by compatibilities and conflicts among value types. Results describe the relative importance of values and require culturally appropriate norms.

58. Методика диагностики межличностных отношений Лири / Leary Interpersonal Relations Method (based on the Interpersonal Check List, ICL)

қаз. Әдістеме тұлғааралық стильді доминанттылықтан бағынуға және достықтан дұшпандыққа дейінгі шеңберлік модельде сипаттайды. Ол өзін-өзі, идеалдық бейнені және маңызды адамдарды қабылдауды бағалау үшін қолданылуы мүмкін.

рус. Методика описывает межличностный стиль в круговой модели от доминирования к подчинению и от дружелюбия к враждебности. Может применяться для самооценки, оценки идеального образа и восприятия значимых людей.

англ. A method describing interpersonal style within a circumplex ranging from dominance to submission and from friendliness to hostility. It may be used for self-ratings, ideal-self ratings, and perceptions of significant others.

59. Тест стратегий поведения в конфликте К. Томаса / Thomas-Kilmann Conflict Mode Instrument (TKI)

қаз. Сауалнама қақтығысқа тән реакцияларды бәсекелесу, ынтымақтасу, ымыраға келу, жалтару және бейімделу стратегияларына бөледі. Ол тұлғаның өзгермейтін типтерін емес, мінез-құлықтық қалауларын сипаттайды.

рус. Опросник распределяет типичные реакции на конфликт по стратегиям соперничества, сотрудничества, компромисса, избегания и приспособления. Он описывает предпочтения поведения, а не неизменные типы личности.

англ. An inventory classifying typical conflict responses as competing, collaborating, compromising, avoiding, and accommodating. It describes behavioral preferences rather than fixed personality types.

60. Опросник враждебности Басса-Дарки / Buss-Durkee Hostility Inventory

қаз. Агрессияның әртүрлі түрлерін, ашуланшақтықты, ренішті, күдікшілдікті және кінә сезімін бағалайтын, тарихи тұрғыдан кең таралған сауалнама. Оның шкалалары алдын ала профиль жасауға пайдалы, алайда қазіргі нормативтер мен жаңарақ құралдар қолайлырақ болуы мүмкін.

рус. Исторически распространенный опросник различных форм агрессии, раздражительности, обиды, подозрительности и чувства вины. Его шкалы полезны для ориентировочного профиля, однако современные нормы и более новые инструменты могут быть предпочтительнее.

англ. A historically influential inventory of forms of aggression, irritability, resentment, suspicion, and guilt. Its scales can provide a preliminary profile, although contemporary norms and newer measures may be preferable.

61. Опросник агрессии Басса-Перри (BPAQ) / Buss-Perry Aggression Questionnaire (BPAQ)

қаз. Физикалық және вербалды агрессияны, ашуды және дұшпандықты бағалайтын өзіндік есеп беру сауалнамасы. Ол агрессиялық бейімділіктер мен сезімдерді өлшейді, бірақ жеке өзі нақты зорлық әрекетін болжай алмайды.

рус. Самоотчет, оценивающий физическую и вербальную агрессию, гнев и враждебность. Он измеряет склонности и переживания, но не позволяет сам по себе прогнозировать конкретный акт насилия.

англ. A self-report measure of physical aggression, verbal aggression, anger, and hostility. It assesses tendencies and experiences but cannot by itself predict a specific act of violence.

62. Методика самооценки Дембо-Рубинштейн / Dembo-Rubinstein Self-Evaluation Method

қаз. Тексерілуші тік шкалаларда өзі үшін маңызды қасиеттер бойынша қазіргі деңгейін, қалаған деңгейін және кейде қолжетімді шегін белгілейді. Әдістеме өзін-өзі бағалау мен талаптану деңгейінің биіктігін, шынайылығын және сараланғандығын талдауға мүмкіндік береді.

рус. Испытуемый отмечает на вертикальных шкалах свой текущий уровень, желаемый уровень и иногда достижимый предел по значимым качествам. Методика позволяет анализировать высоту, реалистичность и дифференцированность самооценки и притязаний.

англ. The examinee marks current level, desired level, and sometimes an attainable limit on vertical scales for personally meaningful qualities. The method allows analysis of the level, realism, and differentiation of self-evaluation and aspirations.

63. Тест смысложизненных ориентаций (СЖО) / Life-Purpose Orientations Test (LPO; Russian adaptation of the Purpose-in-Life Test, PIL)

қаз. Өмірдің мағыналылығын, мақсаттарды, өмір үдерісінің мазмұндылығын, нәтижелерге қанағаттануды және субъективтік бақылауды бағалау тәсілінің ресейлік бейімделуі. Көрсеткіштер өзіндік есепке негізделеді және адамның қазіргі өмірлік жағдайына тәуелді.

рус. Русская адаптация подхода к оценке осмысленности жизни, целей, насыщенности процесса жизни, удовлетворенности результатами и субъективного контроля. Показатели отражают самоотчет и зависят от текущего жизненного контекста.

англ. A Russian adaptation of a measure of perceived meaning in life, goals, engagement with life, satisfaction with outcomes, and subjective control. Scores are self-reported and depend on the person's current life context.

64. Методика диагностики мотивации к успеху Т. Элерса / T. Ehlers' Success Motivation Questionnaire

қаз. Жетістікке ұмтылудың айқындылығын және нәтижеге жету үшін күш жұмсауға даярлықты бағалайтын өзіндік есеп беру сауалнамасы. Ол негізінен білім беру және ұйымдық диагностикада қолданылады, ал нәтижелерді мінез-құлық пен жағдаяттық жағдайлармен салыстыру қажет.

рус. Самоотчет, оценивающий выраженность ориентации на достижение успеха и готовность прилагать усилия ради результата. Он применяется преимущественно в учебной и организационной диагностике и требует сопоставления с поведением и ситуационными условиями.

англ. A self-report measure of orientation toward success and willingness to exert effort for achievement. It is used mainly in educational and organizational assessment and should be compared with behavior and situational conditions.

65. Шкала самооценки Розенберга / Rosenberg Self-Esteem Scale

қаз. Адамның өзіне деген жалпы оң немесе теріс қатынасын бағалайтын қысқа өзіндік есеп беру шкаласы. Ол өзін-өзі бағалаудың барлық құрамдасын қамтымайды және сұрақтардың тұжырымдалуына, мәдениетке және қазіргі күйге сезімтал.

рус. Краткий самоотчет о глобальном положительном или отрицательном отношении человека к себе. Он не раскрывает все компоненты самооценки и чувствителен к формулировкам, культуре и текущему состоянию.

англ. A brief self-report measure of a person's global positive or negative attitude toward the self. It does not capture every component of self-esteem and is sensitive to wording, culture, and current state.

VI. Проективтік және жартылай проективтік әдістер / VI. Проективные и полупроективные методы / VI. Projective and Semi-Projective Methods

66. Тест чернильных пятен Роршаха / Rorschach Inkblot Test

қаз. Тексерілуші симметриялы сия дақтарының нені еске түсіретінін айтады, ал жауаптар пішіндік және мазмұндық белгілер бойынша кодталатын проективтік әдістеме. Стандартталған жүйелер кейбір көрсеткіштердің сенімділігін арттырады, бірақ әдістеме арнайы даярлықты талап етеді және диагноздың жалғыз негізі болмауға тиіс.

рус. Проективная методика, в которой обследуемый сообщает, что ему напоминают симметричные чернильные пятна, а ответы кодируются по формальным и содержательным признакам. Стандартизованные системы повышают надежность части показателей, но метод требует специальной подготовки и не должен быть единственным основанием диагноза.

англ. A projective method in which the examinee reports what symmetrical inkblots resemble, and responses are coded by formal and content features. Standardized systems improve the reliability of some variables, but the method requires specialized training and should not be the sole basis for diagnosis.

67. Тематический апперцептивный тест (ТАТ) / Thematic Apperception Test (TAT)

қаз. Тексерілуші мағынасы біркелкі емес сюжеттік бейнелер бойынша әңгімелер құрастырады; тақырыптар, мотивтер, қатынастар, қақтығыстар және оқиғаны аяқтау тәсілдері талданады. Түсіндіру едәуір дәрежеде маманның теориялық ұстанымы мен біліктілігіне тәуелді, ал стандартталуы шектеулі.

рус. Обследуемый составляет рассказы по неоднозначным сюжетным изображениям; анализируются темы, мотивы, отношения, конфликты и способы завершения историй. Интерпретация в значительной мере зависит от теории и квалификации специалиста, а стандартизация ограничена.

англ. The examinee creates stories about ambiguous scenes, and themes, motives, relationships, conflicts, and story outcomes are analyzed. Interpretation depends substantially on the theoretical framework and examiner expertise, and standardization is limited.

68. Детский апперцептивный тест (CAT) / Children's Apperception Test (CAT)

қаз. Сюжеттік проективтік әдістеменің балаларға арналған нұсқасы; суреттер бойынша құрастырылған әңгімелер баланың ішкі тәжірибесін, қатынастарын және қақтығыстарын зерттеу үшін қолданылады. Қорытындылар сұхбат, бақылау және стандартталған әдістер арқылы расталуға тиіс.

рус. Детский вариант сюжетной проективной методики, в которой рассказы по картинкам используются для изучения переживаний, отношений и конфликтов. Выводы должны подтверждаться беседой, наблюдением и стандартизованными методами.

англ. A child-oriented projective storytelling method in which picture-based narratives are used to explore experiences, relationships, and conflicts. Conclusions should be corroborated by interview, observation, and standardized measures.

69. Тест фрустрационных реакций Розенцвейга / Rosenzweig Picture-Frustration Study

қаз. Аяқталмаған репликасы бар, фрустрация туғызатын тұлғааралық жағдайлар бейнеленген суреттер топтамасы кінәлау бағытын және кедергіге жауап беру түрін жіктеуге мүмкіндік береді. Әдістеме стандартталған кодтауды түсіндірумен біріктіреді және жасқа сай нормативтерді талап етеді.

рус. Серия рисунков фрустрирующих межличностных ситуаций с незавершенной репликой позволяет классифицировать направление обвинения и тип реакции на препятствие. Метод сочетает стандартизованное кодирование с интерпретацией и требует подходящих возрастных норм.

англ. A series of drawings depicting frustrating interpersonal situations with an unfinished reply, used to classify the direction of blame and the type of response to obstacles. The method combines standardized coding with interpretation and requires appropriate age norms.

70. Тест незаконченных предложений / Sentence Completion Test

қаз. Тексерілуші басталған сөйлемдерді аяқтайды, ал жауаптар қатынастар, ұстанымдар, қақтығыстар және эмоциялық қиындықтар тақырыптары бойынша талданады. Әдістеменің әртүрлі нұсқалары мен кодтау жүйелері бар; стандартсыз еркін түсіндіру сенімділікті төмендетеді.