Словарь методов психодиагностики и психотерапии на трёх языках

англ. Repeated presentation of a word list with immediate and delayed recall assesses verbal memory span, learning curve, retention, and interference effects. Results are interpreted both quantitatively and qualitatively.

24. Зрительно-моторный гештальт-тест Бендер / Bender Visual-Motor Gestalt Test

қаз. Геометриялық фигуралар жиынтығын көшіріп салу көру-қимыл үйлесімін бағалау үшін және даму деңгейінің немесе нейропсихологиялық қызметтің бағдарлау сынамасы ретінде қолданылады. Суреттерге сүйеніп жасалатын кең ауқымды тұлғалық қорытындылардың психометриялық негізі жеткіліксіз.

рус. Копирование набора геометрических фигур применяется для оценки зрительно-моторной интеграции и как ориентировочная проба развития или нейропсихологического функционирования. Широкие личностные выводы по рисункам психометрически недостаточно обоснованы.

англ. Copying a set of geometric designs is used to assess visual-motor integration and as a developmental or neuropsychological screening task. Broad personality inferences from the drawings are not well supported psychometrically.

III. Тұлғалық және темпераменттік сауалнамалар / III. Личностные и темпераментальные опросники / III. Personality and Temperament Inventories

25. Миннесотский многофазный личностный опросник (MMPI) / Minnesota Multiphasic Personality Inventory (MMPI)

қаз. Клиникалық тұлғалық ерекшеліктер мен психопатологиялық симптомдарды бағалауға арналған, жауаптардың валидтілігін бақылау шкалалары дамыған көпөлшемді сауалнамалар тобы. Түсіндіру шкалалар профиліне негізделеді және кәсіби даярлықты талап етеді; нәтижелер психиатриялық диагнозбен тең емес.

рус. Семейство многомерных опросников клинической оценки личности и психопатологических симптомов с развитыми шкалами валидности ответов. Интерпретация строится по профилю шкал и требует профессиональной подготовки; результаты не равны психиатрическому диагнозу.

англ. A family of multidimensional inventories for clinical personality assessment and psychopathology, with extensive response-validity scales. Interpretation is profile-based and requires professional training; scores are not equivalent to a psychiatric diagnosis.

26. Шестнадцатифакторный личностный опросник Кеттелла (16PF) / Sixteen Personality Factor Questionnaire (16PF)

қаз. Тұлғалық қасиеттер теориясына негізделген және тұлғаның салыстырмалы тұрақты ерекшеліктерін сипаттауға арналған көпфакторлы өзіндік есеп беру сауалнамасы. Ол кеңес беруде, зерттеулерде және кәсіби бағалауда нақты нұсқасы мен нормативтері ескеріле отырып қолданылады.

рус. Многофакторный самоотчет, основанный на теории черт и предназначенный для описания относительно устойчивых особенностей личности. Применяется в консультировании, исследовании и профессиональной оценке с учетом версии и нормативов.

англ. A multifactor self-report inventory based on trait theory and designed to describe relatively stable personality characteristics. It is used in counseling, research, and occupational assessment with attention to the specific version and norms.

27. Личностный опросник NEO (NEO PI-R, NEO-PI-3) / NEO Personality Inventory (NEO PI-R, NEO-PI-3)

қаз. Тұлғаның бес факторлы моделіне негізделген сауалнама. Ол нейротизмді, экстраверсияны, тәжірибеге ашықтықты, келісімпаздықты, саналылықты және осы факторлардың жекелеген қырларын бағалайды. Әдістеме тұлғалық қасиеттерді сипаттайды, психикалық бұзылыстарды диагностикаламайды.

рус. Опросник пятифакторной модели личности, оценивающий нейротизм, экстраверсию, открытость опыту, доброжелательность и сознательность, а также более узкие аспекты этих факторов. Он описывает черты, а не диагностирует психические расстройства.

англ. An inventory based on the Five-Factor Model, assessing neuroticism, extraversion, openness to experience, agreeableness, conscientiousness, and narrower facets. It describes personality traits rather than diagnosing mental disorders.

28. Личностный опросник Айзенка (EPQ) / Eysenck Personality Questionnaire (EPQ)

қаз. Экстраверсияны, нейротизмді, тұлғалық өлшем ретіндегі психотизмді және әлеуметтік қалаулы жауаптарға бейімділікті бағалайтын өзіндік есеп беру сауалнамасы. Психотизм шкаласының мәнін психоздың клиникалық диагнозымен шатастыруға болмайды.

рус. Самоотчет для оценки экстраверсии, нейротизма, психотизма как личностного измерения и тенденции к социально желательным ответам. Значение шкалы психотизма не следует смешивать с клиническим диагнозом психоза.

англ. A self-report inventory assessing extraversion, neuroticism, psychoticism as a personality dimension, and socially desirable responding. The psychoticism scale should not be confused with a clinical diagnosis of psychosis.

29. Калифорнийский психологический опросник (CPI) / California Psychological Inventory (CPI)

қаз. Негізінен қалыпты ауқымдағы тұлғалық ерекшеліктерді бағалайтын көпөлшемді сауалнама. Ол тұлғааралық стильді, өзін-өзі реттеуді, әлеуметтік жетілуді және қызмет ету тәсілдерін сипаттайды. Кеңес беруде, білім беруде және ұйымдық психологияда жиі қолданылады.

рус. Многомерный опросник преимущественно нормальной личности, описывающий межличностный стиль, саморегуляцию, социальную зрелость и способы функционирования. Часто используется в консультировании, образовании и организационной психологии.

англ. A multidimensional inventory focused mainly on normal-range personality, describing interpersonal style, self-regulation, social maturity, and ways of functioning. It is often used in counseling, educational, and organizational settings.

30. Опросник оценки личности (PAI) / Personality Assessment Inventory (PAI)

қаз. Психопатология, тұлғааралық қызмет, емдеуге қатысты көрсеткіштер және жауаптардың валидтілігі шкалаларын қамтитын клиникалық өзіндік есеп беру сауалнамасы. Профиль диагностикалық болжамдарды тұжырымдауға және көмекті жоспарлауға мүмкіндік береді, бірақ оны сұхбат және басқа деректермен бірге қарастыру қажет.

рус. Клинический самоотчет с шкалами психопатологии, межличностного функционирования, лечения и валидности ответов. Профиль помогает формулировать диагностические гипотезы и планировать помощь, но должен сопоставляться с интервью и другими данными.

англ. A clinical self-report inventory with scales for psychopathology, interpersonal functioning, treatment considerations, and response validity. The profile supports diagnostic hypotheses and treatment planning but should be integrated with interview and other data.

31. Клинический многоосевой опросник Миллона (MCMI) / Millon Clinical Multiaxial Inventory (MCMI)

қаз. Клиникалық немесе кеңес беру жағдайындағы ересектердің тұлғалық үлгілері мен синдромдарын бағалауға арналған клиникалық сауалнама. Оның базалық жиілік көрсеткіштерін жалпы популяцияның кәдімгі процентильдері ретінде түсіндіруге болмайды.

рус. Клинический опросник для оценки паттернов личности и синдромов у взрослых, уже находящихся в клинической или консультативной ситуации. Базовые показатели распространенности нельзя интерпретировать как обычные процентили общей популяции.

англ. A clinical inventory assessing personality patterns and syndromes in adults already seen in clinical or counseling contexts. Its base-rate scores should not be interpreted as ordinary percentiles from the general population.

32. Опросник темперамента и характера (TCI) / Temperament and Character Inventory (TCI)

қаз. Клонингер моделіне негізделген, темперамент өлшемдері мен мінез қасиеттерін бағалайтын өзіндік есеп беру сауалнамасы. Ол жеке айырмашылықтарды зерттеуде қолданылады; клиникалық қорытындылар басқа әдістермен расталуға тиіс.

рус. Самоотчет, основанный на модели Клонингера и оценивающий темпераментальные измерения и черты характера. Используется для исследования индивидуальных различий; клинические выводы требуют подтверждения другими методами.

англ. A self-report inventory based on Cloninger's model that assesses temperament dimensions and character traits. It is used to study individual differences; clinical conclusions require corroboration from other methods.

33. Опросник Леонгарда-Шмишека / Leonhard-Schmieschek Personality Inventory

қаз. Леонгард типологиясындағы мінез бен темперамент акцентуациялары түрлерінің айқындылығын анықтауға арналған сауалнама. Акцентуация норманың шеткі нұсқасын білдіреді және оны автоматты түрде психикалық бұзылыс деп түсіндіруге болмайды.

рус. Опросник для выявления выраженности типов акцентуаций характера и темперамента в типологии Леонгарда. Акцентуация означает крайний вариант нормы и не должна автоматически трактоваться как психическое расстройство.

англ. An inventory measuring accentuated character and temperament types within Leonhard's typology. An accentuation is an extreme variant of normal personality and should not automatically be interpreted as a mental disorder.

34. Патохарактерологический диагностический опросник А. Е. Личко (ПДО) / Lichko's Pathocharacterological Diagnostic Questionnaire (PDO)

қаз. Мінез акцентуацияларының түрлерін және олармен байланысты кейбір бейімделмеу қауіптерін бағалауға арналған ресейлік жасөспірімдер сауалнамасы. Оны қолдану мен түсіндіру балалар және жасөспірімдер психиатриясы саласындағы білімді талап етеді және клиникалық тексеруді алмастырмайды.

рус. Отечественный опросник для подростков, предназначенный для оценки типов акцентуаций характера и некоторых связанных рисков дезадаптации. Его применение и интерпретация требуют знания возрастной психиатрии и не заменяют клинического обследования.

англ. A Russian adolescent inventory designed to assess character accentuation types and selected risks of maladjustment. Its administration and interpretation require knowledge of developmental psychiatry and do not replace clinical evaluation.

35. Индикатор типов Майерс-Бриггс (MBTI) / Myers-Briggs Type Indicator (MBTI)

қаз. К. Г. Юнг идеяларынан бастау алатын төрт дихотомия бойынша қалауларды жіктейтін танымал типологиялық өзіндік есеп беру сауалнамасы. Ол стильдер мен өзін-өзі сипаттауды талқылауға қолданылуы мүмкін, алайда категорияларға бөлу, типтердің уақыт бойынша тұрақтылығы және клиникалық не кадрлық шешімдерге жарамдылығы елеулі шектеулерге ие.

рус. Популярный типологический самоотчет, распределяющий предпочтения по четырем дихотомиям, восходящим к идеям К. Г. Юнга. Он может использоваться для обсуждения стилей и самоописания, но категориальное деление, повторяемость типов и пригодность для клинических или кадровых решений имеют существенные ограничения.

англ. A popular typological self-report that classifies preferences along four dichotomies derived from C. G. Jung's ideas. It may support discussion of styles and self-description, but categorical typing, type stability, and use in clinical or personnel decisions have substantial limitations.

36. Определитель темперамента Кейрси / Keirsey Temperament Sorter

қаз. Қалауларды төрт темперамент тобына және Майерс-Бриггс жүйесіне жақын он алты типке біріктіретін типологиялық сауалнама. Ол негізінен білім беру аясындағы өзіндік рефлексияға жарамды; тәуелсіз психометриялық негіздемесі шектеулі.

рус. Типологический опросник, объединяющий предпочтения в четыре темпераментные группы и шестнадцать типов, близких системе Майерс-Бриггс. Он пригоден главным образом для образовательного самообсуждения; независимая психометрическая поддержка ограничена.

англ. A typological questionnaire grouping preferences into four temperaments and sixteen types related to the Myers-Briggs system. It is mainly suitable for educational self-reflection; independent psychometric support is limited.

IV. Клиникалық шкалалар және симптомдық сауалнамалар / IV. Клинические шкалы и симптоматические опросники / IV. Clinical Rating Scales and Symptom Questionnaires

37. Шкала депрессии Бека, второе издание (BDI-II) / Beck Depression Inventory-II (BDI-II)

қаз. Белгілі бір кезеңдегі депрессиялық симптомдардың айқындылығын бағалайтын өзіндік есеп беру сауалнамасы. Ол скрининг пен өзгерістерді бақылауға пайдалы, бірақ жоғары балл клиникалық диагностиканы және суицид қаупін бағалауды алмастырмайды.

рус. Самоотчет для оценки выраженности депрессивных симптомов за заданный период. Он полезен для скрининга и отслеживания изменений, но высокий балл не заменяет клиническую диагностику и оценку суицидального риска.

англ. A self-report measure of the severity of depressive symptoms over a specified period. It is useful for screening and monitoring change, but a high score does not replace clinical diagnosis or suicide-risk assessment.

38. Шкала тревоги Бека (BAI) / Beck Anxiety Inventory (BAI)

қаз. Негізінен мазасыздықтың соматикалық және субъективтік симптомдарының айқындылығын бағалайтын өзіндік есеп беру сауалнамасы. Көрсеткіштер соматикалық аурулар кезінде жоғарылауы мүмкін, сондықтан олар клиникалық контексте түсіндірілуге тиіс.

рус. Самоотчет о выраженности преимущественно соматических и субъективных симптомов тревоги. Показатели могут повышаться при соматических заболеваниях и должны интерпретироваться в клиническом контексте.

англ. A self-report measure emphasizing somatic and subjective symptoms of anxiety. Scores may be elevated by medical conditions and should be interpreted in clinical context.

39. Шкала тревожности Спилбергера-Ханина (STAI) / State-Trait Anxiety Inventory (STAI)

қаз. Жағдаяттық мазасыздықты қазіргі күй ретінде және тұлғалық мазасыздықты салыстырмалы тұрақты бейімділік ретінде бөлек бағалайтын сауалнама. Ол мазасыздық бұзылысының нақты түрін анықтамайды.

рус. Опросник, раздельно оценивающий ситуативную тревогу как текущее состояние и личностную тревожность как относительно устойчивую склонность. Он не определяет конкретное тревожное расстройство.

англ. An inventory separately assessing state anxiety as a current condition and trait anxiety as a relatively stable disposition. It does not identify a specific anxiety disorder.

40. Шкала депрессии Гамильтона (HDRS, HAM-D) / Hamilton Depression Rating Scale (HDRS, HAM-D)

қаз. Депрессиялық симптомдардың айқындылығын клиницист бағалайтын шкала; бастапқы жағдайды және емдеу барысындағы өзгерістерді бағалау үшін кең қолданылады. Сенімділігі сұхбат жүргізушінің даярлығына және стандартталған рәсімнің сақталуына тәуелді.

рус. Клиницистская шкала выраженности депрессивных симптомов, широко используемая для оценки исходного состояния и динамики лечения. Надежность зависит от подготовки интервьюера и соблюдения стандартной процедуры.

англ. A clinician-rated scale of depressive symptom severity widely used to assess baseline status and treatment change. Reliability depends on interviewer training and standardized administration.

41. Шкала тревоги Гамильтона (HARS, HAM-A) / Hamilton Anxiety Rating Scale (HARS, HAM-A)

қаз. Мазасыздықтың психикалық және соматикалық көріністерін клиницист бағалайтын шкала. Ол симптомдардың ауырлығын өлшейді, бірақ мазасыздық бұзылыстарын өздігінен саралап диагностикалауға арналмаған.

рус. Клиницистская шкала психических и соматических проявлений тревоги. Она оценивает тяжесть симптомов, но не предназначена для самостоятельной дифференциальной диагностики тревожных расстройств.

англ. A clinician-rated scale of psychological and somatic manifestations of anxiety. It measures symptom severity but is not intended as a stand-alone differential diagnostic instrument.

42. Перечень симптомов SCL-90-R / Symptom Checklist-90-Revised (SCL-90-R)

қаз. Психологиялық және соматикалық шағымдардың кең ауқымын және дистресстің жалпы индекстерін бағалайтын көпөлшемді өзіндік есеп беру сауалнамасы. Ол субъективтік симптомдық жүктемені көрсетеді және нозологиялық диагноз қоюмен тең емес.

рус. Многомерный самоотчет о широком спектре психологических и соматических жалоб с общими индексами дистресса. Он отражает субъективную симптоматическую нагрузку и не равнозначен установлению нозологического диагноза.

англ. A multidimensional self-report of a broad range of psychological and somatic complaints, with global distress indices. It reflects subjective symptom burden and is not equivalent to a categorical diagnosis.

43. Госпитальная шкала тревоги и депрессии (HADS) / Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS)

қаз. Соматикалық медицина пациенттеріндегі мазасыздық пен депрессия симптомдарын анықтауға арналған, дене белгілеріне түсетін салмақты азайтатын қысқа өзіндік есеп беру сауалнамасы. Ол скрининг және жағдайды динамикада бақылау үшін қолданылады.

рус. Краткий самоотчет для выявления тревожных и депрессивных симптомов у пациентов соматической медицины, с уменьшенным акцентом на телесные признаки. Используется для скрининга и наблюдения в динамике.

англ. A brief self-report designed to detect anxiety and depressive symptoms in medical patients while reducing emphasis on somatic items. It is used for screening and monitoring over time.

44. Опросник здоровья пациента-9 (PHQ-9) / Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9)

қаз. Депрессиялық эпизодтың тоғыз симптомын қамтитын қысқа өзіндік есеп беру сауалнамасы; скрининг, ауырлық дәрежесін және динамиканы бағалау үшін қолданылады. Өлім туралы ойларға қатысты тармақтың оң жауабы қауіпсіздікті бөлек клиникалық бағалауды талап етеді.

рус. Краткий самоотчет по девяти симптомам депрессивного эпизода, применяемый для скрининга, оценки тяжести и динамики. Ответ на пункт о мыслях о смерти требует отдельной клинической оценки безопасности.

англ. A brief self-report covering nine depressive-episode symptoms, used for screening, severity assessment, and monitoring. Endorsement of the item concerning thoughts of death requires separate clinical safety assessment.

45. Опросник генерализованной тревоги-7 (GAD-7) / Generalized Anxiety Disorder-7 (GAD-7)

қаз. Мазасыздық симптомдарының жиілігін бағалайтын қысқа өзіндік есеп беру сауалнамасы; скрининг және симптомдардың ауырлығын анықтау үшін қолданылады. Ол басқа мазасыздық күйлеріне де сезімтал, сондықтан диагноз толық тексеруді талап етеді.

рус. Краткий самоотчет о частоте тревожных симптомов, применяемый для скрининга и оценки их выраженности. Он чувствителен и к другим тревожным состояниям, поэтому диагноз требует полноценного обследования.

англ. A brief self-report of the frequency of anxiety symptoms, used for screening and severity assessment. It is also sensitive to other anxiety conditions, so diagnosis requires a full evaluation.

46. Шкала самооценки депрессии Цунга (SDS) / Zung Self-Rating Depression Scale (SDS)

қаз. Аффективтік, когнитивтік және соматикалық симптомдарды қамтитын депрессиялық көріністерді сандық бағалауға арналған өзіндік есеп беру шкаласы. Ол дербес диагноз қою үшін емес, скрининг және зерттеу құралы ретінде қолданылады.

рус. Самоотчет для количественной оценки депрессивных проявлений, включающий аффективные, когнитивные и соматические симптомы. Применяется как скрининговый и исследовательский инструмент, а не как самостоятельный диагноз.

англ. A self-report scale quantifying depressive manifestations, including affective, cognitive, and somatic symptoms. It is used for screening and research rather than as a stand-alone diagnosis.

47. Шкала самооценки тревоги Цунга (SAS) / Zung Self-Rating Anxiety Scale (SAS)

қаз. Мазасыздықтың субъективтік және соматикалық симптомдарын бағалайтын өзіндік есеп беру шкаласы. Нәтижелер шағымдардың ауырлығын және өзгерісін бағалауға көмектеседі, бірақ соматикалық аурулар мен дәрілік әсерлерді ескеруді талап етеді.

рус. Самоотчет о субъективных и соматических симптомах тревоги. Результаты помогают оценить выраженность жалоб и динамику, но требуют учета физических заболеваний и лекарственных эффектов.

англ. A self-report measure of subjective and somatic anxiety symptoms. Scores help estimate complaint severity and change but require consideration of medical conditions and medication effects.

48. Обсессивно-компульсивная шкала Йеля-Брауна (Y-BOCS) / Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS)

қаз. Обсессиялар мен компульсиялардың нақты мазмұнына қарамастан олардың ауырлығын клиницист жартылай құрылымдалған сұхбат арқылы бағалайтын шкала. Ол бастапқы бағалау және емдеу нәтижесін бақылау үшін қолданылады, ал обсессивті-компульсивті бұзылыс диагнозы бөлек белгіленеді.

рус. Полуструктурированная клиницистская шкала тяжести навязчивостей и компульсий независимо от их конкретного содержания. Она используется для исходной оценки и отслеживания лечения, но диагноз ОКР устанавливается отдельно.

англ. A semi-structured clinician-rated scale of the severity of obsessions and compulsions regardless of their specific content. It is used for baseline assessment and treatment monitoring, while OCD diagnosis is established separately.

49. Контрольный перечень симптомов ПТСР для DSM-5 (PCL-5) / PTSD Checklist for DSM-5 (PCL-5)

қаз. DSM-5 критерийлеріне сәйкес посттравмалық стресс бұзылысы симптомдарының айқындылығын бағалайтын өзіндік есеп беру сауалнамасы. Ол скрининг, алдын ала бағалау және динамикалық бақылау үшін қолданылады, бірақ диагностикалық сұхбатты алмастырмайды.

рус. Самоотчет о выраженности симптомов посттравматического стрессового расстройства по критериям DSM-5. Он применяется для скрининга, предварительной оценки и наблюдения в динамике, но не заменяет диагностическое интервью.

англ. A self-report measure of posttraumatic stress symptoms corresponding to DSM-5 criteria. It is used for screening, provisional assessment, and monitoring but does not replace a diagnostic interview.

50. Шкалы Коннерса / Conners Rating Scales

қаз. Балалардағы, жасөспірімдердегі және ересектердегі зейін тапшылығы және гипербелсенділік бұзылысының (ADHD) симптомдарын, сондай-ақ оған байланысты мінез-құлықтық, эмоциялық және оқу қиындықтарын бағалайтын ата-ана, педагог және өзіндік есеп беру нысандарының тобы. Диагностика бірнеше орта мен ақпарат көзінен алынған деректерді талап етеді.