Бяздарныя апавяданні

Праз тыдзень Рамашка вярнуўся. Ён доўга ціскаў і трос маю потную далонь, лісліва пучыў селядцовыя вочкі, рыпеў чаравіком.

— Вы, пане, прабачце мяне. Каюся! Прафан! Ды яшчэ і недаверак! Мне тут эксперт, які супрацоўнічае з Christie’s, пацвердзіў каштоўнасць майго партрэта з пэндзля маэстра Махоркіна.

— Праўда? — маё кароткае пытанне налівалася і ззяла недаверам.

— Эксперт сказаў — цудоўная інвестыцыя. Я купіў партрэт вельмі танна. Ён падаражэе ўтрая! Мі-ні-мум!

Пасля сыходу бізнэсмэна мяне знайшоў Андрэй Ягоравіч. Ён моўчкі паказаў мне вялікі палец, сербануў кавы з кубка ўпрыгожанага партрэтам Сальвадора Далі і ўцёк у свой кабінет.

Я моцна задумаўся аб мастацкай экспертызе. Атрымлівалася, што любы барсук, ну вось як я, можа аб'явіць творчасць жывапісца-паўзнайкі вялікім мастацтвам і з дыягназам пагодзіцца сапраўдны эксперт. А можа, гэты рамашкаўскі спец усё ж дылетант ці махляр? Хто там разбяре. Яшчэ я думаў аб крывадушнасці. Хлусня дзеля добрай справы — цяжкая матэрыя. Пасля казуса Рамашкi я, напэўна, перастаў быць перакананым жыглоўцам.

Ашчасьліўлены пакладамі грошай, Махоркін не забыўся на паслугу і паклікаў мяне да сябе, у новую здымную кватэру, якая займала цэлы паверх старадаўняга асабняка. Тут быў стыльны лофтавы інтэр'ер. Калекцыя пласцінак «Песняроў» упрыгожвала шэрабетонныя сцены. Бежавыя лямпачкі тапырыліся на столі. З рабрыстай калоны, усталяванай у цэнтры залы, вырастаў захутаны неонам, цыклапічны акварыум.

Школьны таварыш жадаў парадаваць мяне, таму арганізаваў раскошную вячэру з шампанскім, ананасамі, мільёнам талерак і падвойнай піцай.

— Як ты думаеш, што гэта такое, сапраўднае мастацтва? — маё пытанне, напэўна, зацікавіла рыбку даніо, і яна падплыла бліжэй да сценкі свайго шклянога дома.

— Гэта арыгінальнае мастацкае выказванне, зробленае ў правільным месцы, у правільны час. Калі выконваць умовы, то мастацтвам можа быць усё, што заўгодна. Нават чорны квадрат. Галоўнае тут не тэхнічнае майстэрства. Важны тут пэўны паварот у галаве стваральніка. Вы можаце навучыцца пісаць так, як Вермеер, калі ў вас хоць трохі працуюць рукі, ёсць вочы і цярпенне. Навучыць вас рабіць арыгінальнае мастацкае выказванне — значна складаней.

— А дзе ўзяць мерку арыгінальнасці і каляндар правільнага часу? — спытаў я ў рыбкі. Але адказаў зноў Махоркін.

— У спецыяльна навучаных людзей. У профі, — Росця пяшчотна пакратаў акварыум.

— Такіх, напрыклад, як дзівак Адаменас? — спытаў я.

— Хах, ён профі, вядома, — яхідны погляд Махоркіна скаціўся на імшысты дыван пад нашымі нагамі.

— Які ты разумны, калі хочаш, — праспявала Люся.

— Думаю, ты маеш рацыю наконт мастацтва. Знаўца! Дарэчы, аб знаўцах і профі. Нам тут у рэдакцыю прыйшоў тэкст, — я паклаў перад Росцей свой тэлефон. — Зачаруйся прыгожым.

Тэкст пачынаўся так: «Я бязмерна ганаруся тым, што быў настаўнікам такога яркага талента!».

— Аўтар: Ц. В. Адаменас, — прачытаў Махоркін і з цяжкасцю праглынуў кавалачак мармуровай ялавічыны.

— А ён сапраўды мастак! — пахваліла Люся.

— Ну вось, тут я магу сказаць толькі адно, — Росця марыянеткавым рухам кінуў кулак у спінку крэсла. — Сапраўдны знаўца мастацтва калі што і ўмее, дык гэта перарадзіць сваё меркаванне! Выгадаваць з гусеніцы матылька. І гэта супер хутка.

Наш смех напоўніў апартаменты Махоркіных. Мы зладжана, як спартоўкі-сінхраністкі, ухапіліся за іскрыстыя куфлікі. Каляровыя квадраты гарлалі пра сваю мастацкую каштоўнасць. У іншай частцы нашага мегаполіса, ганарлівы настаўнік яркага талента раптам адчуў жар у вушах і гучна чхнуў. У элітным прыгарадзе любаваўся сваім чырвонатрохкутным партрэтам вядомы гательер. Дзіўныя зоркі, усе гэтыя гіганты і субкарлікі, абляпілі недасяжны нават для людзей мастацтва, вібруючы небасхіл. Творчая гармонія згусцілася і, на імгненне, стала ідэальнай.

Хук Рыны

Першая публікацыя: «Топос (Масква)», 05/08/2024.

Рына перавязала рукі бінтамі і надзела трэніровачныя пальчаткі. Трэба папрацаваць з грушай! Балюча ці не, але Рына ніколі не прапускала трэніроўку. Яна памятала толькі некалькі дзён, калі яе рукі не білі ў нешта. Некалькі дзён за трыццаць год. Яе далоні ніколі не будуць такімі, як да спорту, але бінты, а таксама іншыя меры засцярогі, дапамагалі прытупіць боль.

Маці і бабуля былі супраць заняткаў.

«Ты дзяўчына», — казалі яны. — «Табе лепш купіць сукенку і чытаць кнігі ў парку».

Трыццаць год яна даказвала ім, але найперш сабе: яна ўмее не толькі чытаць кнігі, але і біцца. Трыццаць год.

Рына заўсёды добра біла левы бакавы ўдар са скачка. І падчас хатняй размінкі, яна паўтарыла сваю каронку. Левы хук — так гэта называлася ў боксе.

Скончыўшы трэніроўку, Рына зняла павязкі і выцерла твар ручніком.

Пачынаўся важны дзень. Сёння Алеся будзе змагацца за званне абласной чэмпіёнкі.

Рына працавала з Алесяй тры гады, і апошні месяц яны мэтанакіравана рыхтаваліся да бою з Маргарытай. Суперніца, па мянушцы Малатарня Марго, біла выдатны правы аперкот, неверагодна жорсткі і дакладны.

Рына апранулася і выйшла ў калідор. Яна села на зэдлік (хто ведае, магчыма, гэты забабон дапаможа), адчыніла ўваходныя дзверы і выйшла. Пачакала секунду… рэзка павярнула ключ з брэлкам у выглядзе галавы Майка Тайсана: пацешны сувенір ад Міхася Мечыслававіча заўсёды паляпшаў Рыне настрой. Вясёлы спуск у жахліва ціхім пад’ездзе. Летаргічны сон у вялізным шэра-бетонавым гмаху. Пяцьдзесят крокаў і пацёртая чырвоная машына. Новыя красоўкі трывожна шархацелі на роўна выкладзеным асфальце. Выезд на праспект. Заторы. Гудкі і музыка. Гарадская арэна. Апранальня.

— Добры дзень, Алеся.

***

Пот і кроў. Перш чым яна пайшла ў першы бой, яе маленькая мэта была схавана глыбока — там, дзе жылі надзеі, чорна-белыя, яшчэ бясформенныя мары. Рына не ведала, адкуль у яе такая моц і чаму ёй так хочацца перамагаць. Магчыма, гэта спадчыннасць.

Бацька трымаў дома баксёрскія пальчаткі. Яны віселі на старой савецкай шафе з дрэннай ДСП, а дакладней — на доўгім цвіку, убітым у бакавіцу некалі моднай мэблі. Пальчаткі вялікія. Пахкія. Пах нагадваў крэм для абутку. Эластычныя, але падатлівыя. Чырвоная, пацёртая скура. Пальцы слізгалі па ёй, ствараючы сыпкі, чароўны шоргат.

Тата — вайсковец. Лейтэнант, які выступаў у вайсковым клубе. Ён быў майстрам спорту па боксе і атрымаў пальчаткі ў падарунак ад кубінца, які наведаў СССР.

Бацька ніколі не казаў, што жадае бачыць дачку на рынгу. Ён не мог нават уявіць такога. Маленькія чорна-белыя мары былі надзейна схаваны ад яго.

Рына здымала з цвіка пальчаткі і нацягвала іх на свае малюсенькія далонькі. Далікатныя дзіцячыя рукі хутка хаваліся ў маршчыністыя раструбы. Глыбока. Амаль па локці. Ніхто не адважваўся адабраць у яе гэта незвычайнае пачуццё захаплення.

Рыне шэсць. Але яна ўжо была як тата. Ён усміхаўся і пачынаў жартам трэніраваць дачку. Дзяўчынка стукала кулакамі па вялікіх далонях бацькі, а яны, здавалася, маглі цалкам паглынуць пальчаткі.

Дачка і бацька падчас трэніроўкі патрапілі ў аб'ектыў матулiнай камеры. Вераніка Паўлаўна — маці Рыны, працавала ў гарадскім фотаатэлье. Таму ледзь не кожны крок дамачадцаў быў зафіксаваны на плёнцы.

Прайшло шмат часу, але Рына амаль кожны дзень глядзела на старое фота. Такім маладым і прыгожым бацька з'ехаў у Аўганістан…

***

Рыне было шаснаццаць, калі ў яе горадзе арганізавалі першую секцыю жаночага боксу. Прагуляўшы заняткі ў школе, дзяўчынка доўга блукала па цёмных калідорах аблупленай, гарчычна-жоўтай пабудовы — трэніровачнай базы.

Рына знайшла і адштурхнула тоўстыя дзверы, пераадольваючы супраціў спружыны.

Дзяўчыну сустрэла маленькая зала, з высокай столлю, пазаклейванымі грушамі і пацёртымі гантэлямі.

— Каго шукаеш?

Рына павярнулася на гук мужчынскага голасу. Перад ёй стаяў маленькі лысы чалавек. Мяркуючы па выглядзе, яму было каля пяцідзесяці.

— Я хачу запісацца на бокс, — голас Рыны гучаў крыху няўпэўнена, і яна амаль ненавідзела сябе за гэтую маленькую слабасць.

Але лысы незнаёмец нечакана цёплым тонам паведаміў:

— Добра, што ты зайшла. Секцыя камплектуецца. Як ты пра нас даведалася?

— У школе сказалі.

— Ясна. Мяне клічуць Міхась Мечыслававіч. Прозвішча Шоцік. Я тут трэнер. А ты хто?

— Рына. Прозвішча Радкевіч.

— Ты што, дачка Рыгоркі Радкевіча?

— Так, гэта мой тата.

Міхась Мечыслававіч доўга маўчаў. Потым ён глыбока ўздыхнуў і пляснуў у ладкі.

— Мы з тваім бацькам былі ў зборнай. Спачатку, памятаю, пабіліся ў распранальні. А потым на ўсіх сустрэчах — сябры. З мужыкамі бывае такое: спачатку сабачымся, а потым як сваякі. Хоць, мы ўсё роўна моцна спарынгавалі. Я бачыў яго перад паездкай у Афган…

Міхась Мечыслававіч не дагаварыў, рэзка павярнуўся і пайшоў у каморку за пальчаткамі.

***

Прайшло тры гады. У пахмурны летні дзень Рына спарынгавала з Таняй. Дзяўчынкі пазнаёміліся ў секцыі і пасябравалі. Але на рынгу, як сказаў ім Міхась Мечыслававіч, сяброўству няма месца.

Рына працавала другім нумарам. Таня хутка набліжалася да суперніцы, каб загнаць яе ў кут. Гэта была амаль сапраўдная бойка, але дзяўчыны хавалі слабыя месцы ў амуніцыі.

Рына адыходзіла ў бок і спрабавала дастаць Таню моцным ударам справа, але прапусціла контратаку. Кулак Тані ўляцеў у вобласць печані. Цела напоўнілася жарам і асаблівым, ні з чым не параўнальным, болем. Рына з усіх сіл старалася схаваць свой стан. Але Таня адчула поспех. У яе сапраўдны інстынкт байца. Яна кінулася наперад. Зноў прабіла ў корпус. Рына выдала прыглушаны стогн і апусцілася на калена.

— Добра. На сёння хопіць, — Міхась Мечыслававіч быў задаволены.

Сышоўшы з рынга Таня весела пляснула сяброўку па плячы.

— Чаму ты не выкарыстоўвала каронку? — голас Тані высокі і звонкі, амаль дзіцячы, хоць у яе недзіцячая сіла, квадратны твар, маленькія, глыбока пасаджаныя вочы, і вялізныя кулакі.

— Дык ты яе чакала. Левы хук са скачком.

— Дакладна! Чакала! — Таня пацвердзіла і хітра прыжмурылася. — Рыхтавала контратаку. Зараджалася з левай у жывот.

Таня пасміхнулася. Яна весела праспявала, на ламанай ангельскай, модную песню Мадоны, патанчыла, а затым пайшла ў распранальню.

Рына думала пра ўсё, што адбылося ў рынгу. Магчыма, лёс проста не дазваляў ёй перамагчы. Гэта такое простае тлумачэнне. Лёс даў Тані больш, чым Рыне. У Танюшкі ёсць сіла, хуткасць, праца ног. Сяброўка выйгравала амаль у кожным спарынгу. Яна дачка Міхася Мечыслававіча. Яна трэніравалася з дзяцінства. Па-сапраўднаму. Не проста апранала пальчаткі і нязграбна біла тату па далонях. Таня працавала на снарадах і шмат займалася боем з ценем. Міхась Мечыслававіч не быў падобны да бацькi Рыны. Трэнер Шоцік хацеў, каб яго дачка захапілася боксам, хоць астатнія члены сям'і актыўна супраціўляліся баявой будучыні. Таня моцная. І ўсё ж, левы хук можна данесці. Трэба толькі зрабіць перад ім тры-чатыры фінты.

Таня заўсёды была бязлітасная на рынгу, але заўсёды клапацілася аб Рыне за канатамi. Яна адводзіла сяброўку ў кавярню, і там частавала ўсім, на што хапала грошай. Марозіва, размовы пра хлопчыкаў, дзявочыя закаханасці ў спевакоў і акцёраў. Іх таемны сусвет. Каралеўства сябровак, захопленых адной мэтай.

Таня была нашмат мацнейшая за ўсіх дзяўчынак секцыі. Толькі Рына магла зрэдку перамагчы дачку трэнера ў блізкім спарынгу. Але Таня не бачыла ў Рыне сапраўднай канкурэнткі і з дзяцінства верыла, што аднойчы стане чэмпіёнкай.

***

Праз год Рына і Таня сустрэліся на моладзевым першынстве. Абедзве дзяўчынкі выйшлі ў фінал. Трэнер Шоцік абраў каманду дачкі. Рыне дапамагаў запрошаны спецыяліст з суседняга горада.

Міхась Мечыслававіч вельмі ганарыўся сабой. Цяпер адна з яго выхаванак стане чэмпіёнкай. Перад боем ён увайшоў у распранальню Рыны.

— Ты мне як дачка, Рынуся. Эх, шкада, што тытул толькі адзін. Няхай пераможа наймацнейшая.

Трэнер пагладзіў вучаніцу па роўным праборы ў каштанавых валасах і пільна паглядзеў у блакітныя вочы Рыны.

Першыя тры раунды Рына літаральна бегала па рынгу. Перад ёй быў бязлітасны і засяроджаны твар Тані. Вакол шумны натоўп. Святло сафітаў над дзяўчатамі. Абарона на нагах — даволі эфектыўная. Але Таня ўсё ж даганяла ўхілістую саперніцу. Рына адчувала, што пачынае запавольвацца ад прапушчаных удараў. Занадта шмат ляцела ў рэбры. Дыхавіца, боль у страўніку, млоснасць… Таня ўпэўнена насядала. Магутны правы крос рассек Рыне губу. Кроў палілася на сінюю футболку.

Кульмінацыя. Цяпер, або ніколі! Рына зрабіла два фінты пярэдняй рукой, ледзь прыкметна вывела наперад правае плячо. Таня хутка закрылася ад правага ўдару, але Рына на скачку выкінула левы хук, які патрапіў суперніцы ў сківіцу. Удар патрос Таню. Спружыністы насціл рынга мякка падкінуў цела дзяўчыны… Адлік рэферы і рэдкі, у жаночым боксе, накаўт. Роў натоўпу. Мутны позірк Тані. Сафіты…

«Купі сукенку і чытай кнігі ў парку» — так яны заўсёды раілі. Маці і бабуля былі супраць заняткаў Рыны. Супраць заняткаў будучай чэмпіёнкі.

Наступныя два тыдні Таня не з'яўлялася ў секцыі, а калі Рына спытала Міхася Мечыслававіча пра сяброўку, ён ціха прабасіў:

— Схадзі да яе.

Доўгая дарога праспекта прывяла Рыну да мэты. Знакаміты ў горадзе шэры дом з выявай Алімпійскага Мішкі на фасадзе. Брудны пад'езд. Выклік ліфта. Пяты паверх. Пстрыканне замкоў. Першы… другі…

— Чаго ты хочаш?

Голас Тані гучаў ціха і злосна. Халодны позірк чорных вачэй, калоў, як рапіра.

— Ну, вось, я прыйшла цябе праведаць, — прамармытала Рына і паставіла правую нагу за левую. — Чаму б табе не пайсці на трэніроўку?

— Я больш не пайду… Ды і наогул… Не твая справа! Зразумела?

Не твая сабачая! — Таня закрычала і тупнула нагой.

— Таня… — паспела прашаптаць Рына, але дзверы адразу ж гучна грукнулі і зашчоўкалi замкамі.

— Прэч! Пайшла адсюль! Шкыньдзёхай! — пракрычала Таня з-за дзвярэй.

— Таня, адчынi! Ну, адчыні, прашу! — Рына загрукала ў дзверы натруджанымі кулакамі. — Адчынi…

Рына адчувала, што яе твар міжвольна зморшчыўся, а вочы пачалі невыносна гарэць ад слёз. Яна не змагла стрымацца і гучна заплакала, стоячы на пухіркавым кілімку.

***

— Добры дзень, Кацярына Рыгораўна.

Твар Алесі быў засяроджаны.

— Гатовая? — спытала Рына і палезла ў сваю спартыўную сумку.

— Так! Гатовая! — паведаміла выхаванка.

— Добра! Вось мае першыя пальчаткі! Патры, для поспеху.

Рына дастала з сумкі паношаныя пальчаткі чырвонага колеру. Алеся паглядзела на іх са здзіўленнем, але паслухалася рэкамендацыі і акуратна пацерла пашкоджаную паверхню пальцамі: тонкімі і далікатнымі, па мерках жаночага боксу.

Праз гадзіну Алеся выйшла ў рынг. Гул гледачоў, святло сафітаў. У зале стаяла пажылая маці Рыны. Вераніка Паўлаўна даўно змяніла сваё меркаванне наконт спартыўнай кар'еры дачкі. Маці ўжо за семдзесят, але яна не магла ўпусціць важны для Рыны момант. Пажылая жанчына ўсміхалася. Побач з ёй стары, згорблены Міхась Мечыслававіч і папрыгажэлая Таня ў скураных штанах. Усе машуць Рыне.

Прагучаў першы гонг пятага раунда, а потым раздаўся выбух — магутны ўдар Алесі. Левы хук са скачком. Марго адляцела на канаты. Рэферы адкрыў лік. Маргарыта знайшла ў сабе сілы, каб працягваць. Рэшта бою праляцела пад дыктоўку Алесі. Фінальны гонг. Рашэнне суддзяў.

— І перамогу атрымлівае… Алеся Марковіч, — люта пракрычаў вядоўца вечара.

Рука чэмпіёнкі ўзляцела над галавой. Радасныя Рына і Алеся сышлі з рынга.

— Я такая шчаслівая, — Таня абняла пераможцаў. — Гэта ўзровень. Віншуем! Чэмпіёнкі левага хуку!

— Выдатная праца, Рынуся, — цяжка дыхаючы і крыху шапялячы сказаў Міхась Мечыслававіч. — Хук са скачком. Я памятаю, як паказваў яго табе. Гэта была мая каронка, потым твая, а зараз, я бачу, Алесіна.

Таня засмяялася і ўзяла за руку бялявага хлопчыка. Ягору было дзевяць, але ён ужо вельмі моцна захапляўся баксёрскімі спаборніцтвамі. Пакуль у якасці гледача.

Таня адмовілася ад кар'еры і хутка выйшла замуж за паспяховага бізнэсмэна. У іх моцная сям'я і двое сыноў. Праз тры гады пасля іх сваркі, Таня прыехала ў госці да Рыны, прывезла з сабой торт «Птушынае малако» і бутэльку «Савецкага шампанскага». Былыя суперніцы памірыліся.

Рына пільна глядзела на Ягора і думала пра лёс. Яна магла прайграць бой з Таняй. Жыццё магло пайсці па-іншаму. У Рыны былі Вераніка Паўлаўна, выхаванцы, чэмпіёнскія паясы, Шоцікі, хворыя рукі… Але што б адбылося без левага хука са скачком? Магчыма, яна стала б жонкай якога-небудзь цікавага мужчыны… Рына не ведала.

Побач з ёй застаўся яе бацька. Яны разам на старой, засвечанай фатаграфіі. Там ён вечна вучыць сваю маленькую дачку баксіраваць. Яна не ведала, што б сказаў бацька, убачыўшы, як яго дзяўчынка стала чэмпіёнкай і паспяховым трэнерам. Усё яе жыццё — шлях да адной, галоўнай мэты. Маленькая чорна-белая мара зрабілася вялікай і маляўнічай рэчаіснасцю.

Усе пайшлі ў раздзявалку. Цёмны калідор нагадаў Рыне закуткі яе першай трэніровачнай базы.

— Дзякуй, — прашаптала Алеся. — Гэта ваша перамога, Кацярына Рыгораўна.

Прыглушанае, істэрычнае святло заліло твары чэмпіёнак. Рына зрабіла крок наперад і абняла Алесю. Абняла як дачку. Дачку, якой ніколі не было.

Птушкаед

Знаёмая Берэткінай моцна закрычала… Не! Нават не закрычала, а загаласіла! Твар Зіны нагадваў маску П'еро, а далоні самі цягнуліся да галавы, каб заціснуць рот. А калі рот быў заціснуты, на твары Зіны засталіся адны вочы. Вялізныя! Як у анімэ. Зінкіны рукі не змаглі заглушыць яе наймагутнейшы гук. Зіна працягвала выдаваць розныя «о-а-а-аў» і «ой-е-е-е-е». Нібы сігналізацыя.

Берэткіна не разумела Зінкінага жаху. Чаго такога страшнага ў звычайным павуку? Ён акуратна поўзаў па далоні Берэткінай і не збіраўся крыўдзіць людзей. Павук не быў атрутны. Ён не мог укусіць чалавека. Найзвычайны павук-сенакосец. Ды яшчэ і маленькі. Але Зікін страх быў патрэбны Берэткінай.

— Ух ты, якая брыдота, — нарэшце выдыхнула Зіна і ўсё ж спыніла катаванне гукам.

— Гэта яна не ад злосці, — патлумачыла Берэткіна мітусліваму павуку. — Гэта яна дурніца проста.