Полессе

Казіміра не адказала. Яна проста стаяла і глядзела. Але ў гэтым позірку было столькі ўсяго, што Ліса раптам перастала баяцца.

– Я чакала цябе доўга, – пачула яна голас не вушамі, а ўнутры. – Усе гэтыя гады. Я хацела, каб хтосьці з нашых ведаў. Каб хтосьці памятаў. Не пра мяне – пра іх.

Яна паказала рукой на лес, на балоты, на старыя крыжы.

– Тут столькі іх. Тыя, хто не вярнуўся. Тыя, каго забылі. Яны не могуць сысці, пакуль іх не ўспомняць. Пакуль іх імёны не прагучаць уголас.

– Я не ведаю іх імёнаў, – прашаптала Ліса.

– Даведаешся, – усміхнулася Казіміра. – Зямля раскажа. Ты толькі слухай.

Яна пачала растварацца ў паветры, як туман.

– І не бойся, – пачула Ліса апошнія словы. – Ты не адна. Мы ўсе тут. Мы чакалі цябе.

Святло пагасла.

Ліса стаяла на беразе адна. Але ўпершыню за доўгі час яна не адчувала сябе адзінокай.

Яна ведала: яе сапраўды чакалі. І цяпер яна павінна даведацца, навошта.

Глава 6

Галасы

Зямля маўчыць. Але калі навучышся слухаць, яна раскажа табе больш, чым людзі.

Ліса вярнулася ў сядзібу, калі ўжо зусім сцямнела.

Месяц хаваўся за хмарамі, і дарогу даводзілася амаль навобмацак шукаць. Яна спатыкнулася некалькі разоў, абдзёрла руку аб нейкі куст, але не адчувала болю. У галаве ўсё яшчэ гучаў голас Казіміры: "Ты не адна. Мы ўсе тут. Мы чакалі цябе".

У хаце было холадна. Яна знайшла старыя дровы ў прыбудове, ледзь-ледзь разагнала іскру і запаліла ў печы. Агонь затрэшчаў, асвятляючы залу няроўным, скачучым святлом.

Ліса сядзела на падлозе, прыціснуўшыся спінай да цёплай сцяны печы, і глядзела на полымя. У руках яна трымала бабулін дзённік – той самы, які знайшла ў першы дзень. Яна адкрыла яго на старонцы, дзе была пазнака.

"1939 год. Кастрычнік.

Сёння прыходзіў Ян. Ён стаяў на ганку і не заходзіў. Я бачыла яго з акна. Ён глядзеў на хату доўга, потым павярнуўся і пайшоў. Я не адчыніла. Не магла. Кожны раз, калі я яго бачу, я ўспамінаю Казіміру. І яе вочы. Яна глядзела на мяне перад тым, як пабегчы да возера. Яна ведала. Яна заўсёды ведала".

Ліса перагарнула старонку.

"1940 год. Вясна.

Сёння бачыла яе. Яна стаяла ля возера і глядзела на мяне. Я падышла, але яна знікла. Я не баюся. Я ведаю, што яна не зробіць мне блага. Але я хачу зразумець. Чаму яна не сыходзіць? Чаму яна чакае?"

"1945 год. Восень.

Вайна скончылася. Людзі вяртаюцца. Але Казіміра не вярнулася. Яна ўсё яшчэ там, ля возера. Сёння яна падышла зусім блізка. Я адчула холад, але не страх. Яна сказала: "Скажы ім. Скажы ўсім. Няхай памятаюць". Я не ведаю, каму казаць. І што казаць".