Шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизимини шакллантириш. илмий-техникавий фаолият, давлат қўллаб-қувватлови ва иқтисодий модернизациянинг комплекс механизми»

Шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизимини шакллантириш

илмий-техникавий фаолият, давлат қўллаб-қувватлови ва иқтисодий модернизациянинг комплекс механизми»

Ибадулла Самандарович Байджанов

© Ибадулла Самандарович Байджанов, 2026

ISBN 978-5-0069-1826-9

Создано в интеллектуальной издательской системе Ridero

БАЙДЖАНОВ И.С.

«Шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизимини шакллантириш: илмий-техникавий фаолият, давлат қўллаб-қувватлови ва иқтисодий модернизациянинг комплекс механизми»

Монография

Тақризчилар:

Компетенцияни ривожлантириш институти ректори

Архитектура фанлари доктори, доцент

Юнусов Ш. Х.

Абу Райхон Беруний номидаги Урганч давлат университетининг

Қурилиш кафедраси профессори Техника фанлари доктори

Рахимов Р. О.

Илмий мухаррир: Самарқанд Ахитектура қурилиш университетининг архитектура кафедраси профессори, Архитектура фанлари доктори, Уралов А. С.

Аннотация

Монография «Шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизимини шакллантириш: илмий-техникавий фаолият, давлат қўллаб-қувватлови ва иқтисодий модернизациянинг комплекс механизми» мавзуига бағишланган бўлиб, замонавий шаҳар муҳитини барқарор, самарали ва интеллектуал тарзда ривожлантиришга қаратилган инновацион ёндашувларни илмий-назарий жиҳатдан таҳлил қилади. Асосий эътибор архитектура ва шаҳарсозликнинг янги авлод технологиялари билан интеграцияси, давлат сиёсатининг институционал механизмлари, илмий-тадқиқот салоҳиятини ошириш, иқтисодий модернизация ва инвестициявий фаолликни кучайтириш воситаларига қаратилган.

Монографияда шаҳар муҳитининг инновацион экотизими тушунчаси илмий асосда ёритилиб, унинг функционал тузилмаси, ривожланиш босқичлари, архитектура-шахарсозлик жараёнлари билан ўзаро боғлиқлиги аниқланади. Инновацион инфратузилма, рақамли технологиялар, «ақлли шаҳар» концепцияси, ресурс тежамкор бинолар, экологик хавфсиз муҳандислик ечимлари каби устувор йўналишлар чуқур таҳлил қилинади.

Асарда давлат қўллаб-қувватлаш инструментлари – ҳуқуқий база, стратегик режалаштириш, молиялаштириш, грантлар, илмий-тадқиқот дастурлари, инновацион парклар ва технополислар фаолиятининг самарадорлиги ўрганилади. Шу билан бирга иқтисодий модернизация, инвестиция жараёнлари, давлат-хусусий шериклик модели, инновацион лойиҳаларнинг иқтисодий, технологик ва экологик натижалари таҳлил этилади.

Тадқиқотнинг амалий аҳамияти шундаки, монографияда Ўзбекистоннинг шаҳарсозлик сиёсати, айниқса шимолий ҳудудлар (Хоразм мисолида) учун инновацион моделни ишлаб чиқишга қаратилган таклиф ва тавсиялар илгари сурилади. Инновацион экотизимни шакллантиришнинг комплекс механизми – архитектура, технология, давлат бошқаруви ва иқтисодий инструментларни бирлаштирган ягона тизим сифатида илмий асосланади.

Монография архитектура, шаҳарсозлик, иқтисодиёт, давлат бошқаруви ва инновацион ривожланиш соҳалари мутахассислари, тадқиқотчилар, докторантлар ва амалиётчи экспертлар учун мўлжалланган.

Калит сўзлар:

инновацион экотизим, архитектура-шаҳарсозлик муҳити, барқарор ривожланиш, илмий-техникавий фаолият, инновацион инфратузилма, иқтисодий модернизация, давлат қўллаб-қувватлови, «ақлли шаҳар» технологиялари, рақамли трансформация, экологик барқарорлик, энергия самарадорлиги, модулли ва адаптив бинолар, шаҳар бошқаруви, стратегик режалаштириш, инновацион сиёсат, давлат-хусусий шериклик, инвестиция интеграцияси, ҳудудий ривожланиш, ресурстежамкор технологиялар, урбанистик таҳлил, транспорт ва муҳандислик инфратузилмаси, экологик мониторинг, инноватика, технопарклар, урбанизация жараёнлари, шаҳар моделлаштириш.

Abstract

The monograph «Forming an Innovative Ecosystem of the Urban Planning Environment: A Comprehensive Mechanism of Scientific and Technological Activity, State Support, and Economic Modernization» is devoted to the scientific and theoretical analysis of innovative approaches aimed at the sustainable, efficient, and intelligent development of the modern urban environment. The primary focus is placed on the integration of architecture and urban planning with next-generation technologies, institutional mechanisms of state policy, enhancement of research and development capacity, and instruments for strengthening economic modernization and investment activity.

The monograph provides a scientifically grounded interpretation of the concept of an innovative urban ecosystem, identifying its functional structure, stages of development, and interrelations with architectural and urban planning processes. Priority areas such as innovative infrastructure, digital technologies, the «smart city» concept, resource-efficient buildings, and environmentally safe engineering solutions are analyzed in depth.

The work examines the effectiveness of state support instruments, including the legal framework, strategic planning, financing mechanisms, grants, research programs, and the activities of innovation parks and technopolises. At the same time, issues of economic modernization, investment processes, public—private partnership models, and the economic, technological, and environmental outcomes of innovative projects are analyzed.

The practical significance of the research lies in the development of proposals and recommendations aimed at forming an innovative model of urban development policy in Uzbekistan, particularly for the northern regions (using the Khorezm region as a case study). The comprehensive mechanism for shaping an innovative ecosystem is scientifically substantiated as an integrated system that combines architecture, technology, public administration, and economic instruments.

The monograph is intended for specialists, researchers, doctoral students, and practitioners in the fields of architecture, urban planning, economics, public administration, and innovative development.

Keywords: innovative ecosystem; architectural and urban environment; sustainable development; scientific and technological activity; innovative infrastructure; economic modernization; state support; smart city technologies; digital transformation; environmental sustainability; energy efficiency; modular and adaptive buildings; urban governance; strategic planning; innovation policy; public—private partnership; investment integration; regional development; resource-efficient technologies; urban analysis; transport and engineering infrastructure; environmental monitoring; innovation studies; technoparks; urbanization processes; urban modeling.

Замонавий урбанизация жараёнлари, глобал технологик ўзгаришлар ва экологик мувозанатнинг издан чиқиши шаҳарларнинг янги босқичда ривожланишини талаб этмоқда. Инновацион архитектура-шаҳарсозлик муҳити нафақат инженерлик-меъморий ечимларни, балки иқтисодий, технологик, ижтимоий ва давлат бошқаруви тизимларининг мураккаб ўзаро боғлиқлигини қамраб олган интеграциялашган экотизим сифатида намоён бўлмоқда. Шу сабабли, шаҳар ривожланишига оид анъанавий ёндашувлар бугунги кун талабларини тўлиқ қондира олмаяпти. Янгича инновацион экотизимни шакллантириш учун илмий-техникавий фаолиятни кучайтириш, давлат қўллаб-қувватлови механизмларини такомиллаштириш ва иқтисодий модернизация жараёнларини мувофиқлаштириш зарур. [1.]

Ушбу монография «Шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизимини шакллантириш: илмий-техникавий фаолият, давлат қўллаб-қувватлови ва иқтисодий модернизациянинг комплекс механизми» мавзусига бағишланган бўлиб, инновацион шаҳар муҳитининг назарий асослари, унинг таркибий элементлари, шаклланиш босқичлари ва функционал механизмларини илмий жиҳатдан чуқур таҳлил этади. Монографиянинг асосий мақсади – архитектура ва шаҳарсозликда инновацион экотизимни барпо этишнинг комплекс концепциясини ишлаб чиқиш, давлат, илмий салоҳият ва иқтисодий ресурсларни бирлаштирган ягона механизмни назарий ва амалий жиҳатдан асослашдан иборат. [2.]

Монографиянинг илмий новаторлиги

Асарда инновацион шаҳар муҳитини барпо этишга оид қуйидаги илмий-амалий масалалар атрофлича ёритилади:

– шаҳар архитектура-шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизими тушунчаси илмий жиҳатдан асосланади;

– архитектура, технология, иқтисодиёт ва давлат сиёсати ўртасидаги комплекс ўзаро боғлиқлик модели ишлаб чиқилади;

– «ақлли шаҳар», рақамли инфратузилма, энергия самарадор иншоотлар, экологик ечимлар каби йўналишларнинг инновацион экотизимдаги ўрни белгиланади;

– давлат қўллаб-қувватловининг институционал механизмлари, стратегик режалаштириш ва инвестиция жараёнлари таҳлил қилинади;

– Хоразм вилояти мисолида инновацион ривожланишнинг ҳудудий модели ишлаб чиқилади.

Монографияда келтирилган назарий хулосалар ва амалий тавсиялар Ўзбекистоннинг шаҳар ривожланиши стратегияларини такомиллаштириш, ҳудудий инновацион марказлар ташкил этиш, ресурс тежамкор ва экологик барқарор инфратузилма яратишда муҳим аҳамият касб этади

Мавзунинг долзарблиги

Замонавий глобал иқтисодиёт, урбанизация жараёнлари, рақамли трансформация ва экотехнологияларнинг жадал ривожланиши шаҳарлар олдига мутлақо янги вазифаларни қўймоқда. Бугунги кунда шаҳар ҳудудларининг барқарор ривожланиши фақатгинa анъанавий меъморий—шаҳарсозлик усуллари билан таъминланмайди; у инновацион технологиялар, интеллектуал бошқарув тизимлари, ресурс тежовчи ечимлар ва иқтисодий модернизация механизмларининг интеграциясини талаб қилади. Шу боис, шаҳар муҳитининг инновацион экотизимини шакллантириш жаҳон амалиётида стратегик устувор йўналиш сифатида қаралмоқда.

Ўзбекистон Республикасида, айниқса шимолий минтақа – Хоразм вилояти мисолида урбанизация даражасининг ўсиши, коммуникациялар тармоқларининг эскириши, мавжуд тураржой фондининг самарасизлиги, экологик муаммоларнинг кучайиши ва энергетик ресурсларни тежаш зарурати янги авлод инновацион моделларини жорий этишни тақозо этмоқда. Бу шароитда архитектура—шаҳарсозлик соҳасида илм-фан ва технологияларни интеграциялаш, интеллектуал инфратузилмани яратиш, «ақлли шаҳар» элементларини жорий этиш, яшил энергия ва экотехнологиялар асосида модернизация қилиш муҳим аҳамият касб этади.

Инновацион экотизим қадрлар салоҳияти, илмий-тадқиқот институтлари, давлат қўллаб-қувватлови, хусусий сектор сармоялари ва самарали шаҳар бошқаруви ўртасидаги узвий боғлиқликка таянади. Бундай тизим шаҳар муҳитининг функционал, экологик ва технологик барқарорлигини таъминлаш билан бирга, иқтисодий ўсиш ва инвестицион жозибадорликни кучайтиради. Шаҳарлардаги инновацион муҳитнинг шаклланиши нафақат инфратузилмани янгилайди, балки янги иш ўринлари, стартаплар экосистемаси, рақамли хизматлар ва ресурс самарадорлиги орқали жамият фаровонлигига ҳисса қўшади.

Монография мавзусининг долзарблиги шу билан белгиланадики, у архитектура-шаҳарсозлик тармоғида инновацион экотизимни барпо этишнинг илмий-назарий асосларини, амалий механизмларини, давлат қўллаб-қувватловининг аҳамиятини ва иқтисодий модернизация билан боғлиқ интеграция жараёнларини комплекс ўрганади. Бу тадқиқот замонавий шаҳарларнинг ривожланиш стратегиясида муҳим бўлган барқарор муҳит, интеллектуал инфратузилма ва инновацион моделларни яратиш учун методологик асос вазифасини бажаради.

Илмий муаммонинг қўйилиши ва унинг тадқиқот соҳасидаги ўрни

Ҳозирги урбанизация жараёнлари, аҳоли зичлигининг ортиши, инфратузилманинг тез эскириши, шаҳар муҳитидаги экологик ва энергетик муаммолар архитектура—шаҳарсозлик соҳасида янги илмий ёндашувларни талаб этмоқда. Аниқланишича, анъанавий шаҳар режалаштириш услублари ҳозирги глобал ўзгаришлар, ресурслар танқислиги, иқлим ўзгариши ва аҳоли эҳтиёжларининг диверсификациясига тўлиқ жавоб бера олмаяпти. Шу боис, архитектура-шаҳарсозлик муҳитини инновацион экотизим сифатида шакллантириш зарурати илмий муаммо сифатида шаклланади. [4.]

Ушбу муаммонинг моҳияти шундаки, шаҳар ривожланишини таъминловчи асосий таркибий қисмлар – архитектура объектлари, муҳандислик коммуникациялари, транспорт тизими, экологик мувозанат, иқтисодий механизмлар ва рақамли бошқарув элементлари – ўзаро мувофиқлашмаган ҳолда мавжуд бўлиб, уларни ягона инновацион платформага интеграция қилиш амалиёти етарли даражада ривожланмаган. Натижада, шаҳарларнинг барқарор ривожланиши, ресурс тежовчи технологиялардан фойдаланиш, «ақлли шаҳар» механизмларини жорий этиш ва экологик барқарорликни таъминлашда узилишлар юзага келмоқда. [2.10.]

Тадқиқот соҳасида ушбу муаммонинг ўрни муҳим аҳамиятга эга. Чунки архитектура-шаҳарсозликда инновацион экотизимни шакллантириш борасида миллий меъёрий-ҳуқуқий тизим, инновацион инфратузилма, давлат қўллаб-қувватлови, инвестиция механизмлари, рақamли технологиялар ҳамда кадрлар тайёрлаш тизимига оид комплекс илмий асослар ҳали етарлича ишлаб чиқилмаган. Бу эса соҳада ягона методологик база ва амалий моделни яратиш заруратини келтириб чиқаради.

Муаммо шунингдек, шаҳар муҳитини оптимал бошқариш ва унинг барқарор ривожланишини таъминлашда инновацион ечимларнинг самарадорлигини баҳолаш мезонлари, кўрсаткичлари ва индикаторлари бўйича ҳам назарий камчиликлар мавжудлигини кўрсатади. Хусусан, архитектура, иқтисодиёт, экология, ахборот технологиялари ва бошқарув соҳаларининг ўзаро интеграция даражаси пастлиги илмий муаммонинг долзарблигини янада оширади.

Шу нуқтаи назардан, ушбу тадқиқотнинг илмий аҳамияти архитектура-шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизимини шакллантиришнинг назарий асосларини ишлаб чиқиш, унинг амалий механизмларини тадқиқ этиш, давлат қўллаб-қувватлови ва иқтисодий модернизация билан узвий боғлиқлигини аниқлаш ҳамда инноватсион ривожланишнинг самарадорлик моделига илмий баҳолаш мезонларини жорий этиш билан белгиланади.

Тадқиқотнинг натижалари архитектура, шаҳарсозлик, экология, иқтисодиёт, давлат бошқаруви ва инновацион технологиялар соҳаларидаги илмий изланишлар учун муҳим назарий ва амалий асос ҳисобланади. Шу билан бирга, монография ҳудудий ривожланиш стратегияларини, шаҳар инфратузилмасини модернизация қилиш дастурларини, инновацион лойиҳаларни амалга оширишда илмий тавсияларни тақдим этади.

Инновацион архитектура-шаҳарсозлик экотизими тушунчасининг мазмун-моҳияти

Инновацион архитектура-шаҳарсозлик экотизими – бу шаҳар муҳитининг барқарор ривожланишини таъминлашга қаратилган, архитектура, муҳандислик, иқтисодий, рақамли ва экологик жараёнларнинг ўзаро боғлиқ, интеграциялашган ва динамик тарзда ривожланувчи комплекс тузилмаси ҳисобланади. Ушбу экотизим анъанавий шаҳарсозликдан фарқли равишда, фақат жисмоний инфратузилмани эмас, балки инновацион технологиялар, бошқарув механизмлари, иқтисодий рағбатлар ва ижтимоий омилларни қамраб олувчи кенг қамровли функционал тузилма сифатида қаралади. [3.]

Инновацион экотизимнинг мазмун-моҳияти аввало унинг таркибий элементларининг ўзаро уйғун ҳамкорлигида намоён бўлади. Булар қаторига архитектур-инженерлик объектлари, муҳандислик коммуникациялари, «ақлли» технологиялар, ресурс тежовчи қурилиш материаллари, рақамли мониторинг ва бошқарув платформалари, экологик мувозанатни таъминловчи ечимлар, аҳоли иштирокини кучайтирувчи ижтимоий механизмлар киради. Ушбу элементлар ўзаро боғлиқ ҳолда ягона функционал маконни ҳосил қилади.

Шу билан бирга, инновацион архитектура-шаҳарсозлик экотизими шаҳар инфратузилмасини оптималлаштириш, энергия самарадорлигини ошириш, табиий ресурсларни тежаш, экологик барқарорликни таъминлаш ва аҳоли фаровонлигини юксалтиришга қаратилган технологик ва ташкилий янгиликларни жорий этишни назарда тутади. Масалан, «ақлли транспорт» тизимлари, интеллектуал ёритиш, автоматлаштирилган сув таъминоти, яшил энергия манбалари, лойиҳалаш жараёнларида BIM (Building Information Modelling) технологияларидан фойдаланиш экотизимнинг муҳим компонентлари ҳисобланади.

Мазкур экотизимнинг яна бир муҳим жиҳати – унинг мослашувчан ва эволюцион хусусиятидир. Инновацион шаҳар муҳити доимо ўзгариб турувчи демографик, иқтисодий, экологик ва технологик шароитларга тез мослаша олади, бу эса унинг барқарор ривожланишини таъминлайди. Шу билан бирга, экотизимда давлат қўллаб-қувватлови, хусусий сектор иштирокининг фаоллиги ва илмий-таҳлим муассасаларининг инновацион жараёнларга қўшган ҳиссаси муҳим аҳамият касб этади.

Инновацион архитектура-шаҳарсозлик экотизими тушунчасининг мазмун-моҳиятида интеграция нафақат турли соҳалар ўртасида, балки стратегик бошқарув даражасида ҳам намоён бўлади. Яъни, шаҳар ривожланиши бўйича қарорлар қабул қилишда маълумотларга асосланган ёндашув, интеллектуал таҳлил, индикаторлар тизими, рақамли мўлжаллар ва стратегик прогнозлар асос қилиб олинади. Бу эса шаҳар муҳитининг самарали бошқарилиши ва инновацион ривожланишини таъминлайди.

Шу тариқа, инновацион архитектура-шаҳарсозлик экотизими – бу фақат технологик янгиликлар тўплами эмас, балки шаҳарнинг ижтимоий-иқтисодий, экологик ва архитектуравий компонентларини бирлаштирувчи, тизимли, барқарор ва келажакка йўналтирилган комплекс моделдир.

Тадқиқот объекти, предмети ва мақсади

Тадқиқот объекти

Тадқиқот объекти сифатида шаҳар архитектура-шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизими, унинг таркибий элементлари, функционал механизмлари ва улар ўртасидаги ўзаро боғлиқлик жараёнлари олинади. Бунда шаҳар инфратузилмаси, архитектура объектлари, транспорт ва муҳандислик коммуникациялари, рақамли технологиялар, экологик тизимлар ҳамда уларнинг интеграцияланган ҳолда ривожланиш жараёни тадқиқот объектининг марказини ташкил этади.

Тадқиқот предмети

Тадқиқот предмети – инновацион архитектура-шаҳарсозлик экотизимини шакллантиришнинг назарий асослари, амалий моделлари, бошқарув механизмлари ва унинг самарадорлигини таъминловчи илмий-техникавий, ташкилий, иқтисодий ва экологик омиллардир. Шунингдек, давлат қўллаб-қувватлови, инвестиция усуллари, инновацион инфратузилмани ривожлантириш механизмлари, «ақлли шаҳар» технологияларини жорий этиш амалиёти ва барқарор ривожланиш индикаторлари ҳам тадқиқот предмети таркибига киради.

Тадқиқот мақсади

Тадқиқотнинг асосий мақсади – архитектура ва шаҳарсозлик соҳасида инновацион экотизимни шакллантиришнинг илмий-назарий асосларини ишлаб чиқиш, унинг амалий механизмларини очиб бериш ва давлат қўллаб-қувватлови ҳамда иқтисодий модернизация билан уйғунлашган комплекс моделни таклиф қилишдир. Шу билан бирга, инновацион экотизимнинг самарадорлигини баҳолаш мезонларини ишлаб чиқиш, унинг архитектур-инженерлик инфратузилмаси, экологик барқарорлик ва рақамли бошқарув билан интеграциялаштириш стратегиясини асослаш мақсад қилиб белгиланади.

Тадқиқот вазифалари

– Шаҳар архитектура-шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизимини шакллантиришда асосий назарий тамойиллар ва методларни аниқлаш.

– Ўзбекистоннинг шимолий ҳудудларида, хусусан Урганч шаҳри мисолида, шаҳарсозлик жараёнларида инновацион ёндашувларни таҳлил қилиш.

– Илмий-техникавий фаолият ва давлат қўллаб-қувватлови механизмларининг шаҳар архитектура-шаҳарсозлик муҳитига таъсирини баҳолаш.

– Иқтисодий модернизация ва инвестиция имкониятлари орқали шаҳар инфратузилмасини ривожлантириш стратегияларини ишлаб чиқиш.

– Замонавий энергия самарали ва экологик тоза қурилиш технологиялари, шунингдек интеллектуал модулли иншоотлар билан шаҳар муҳитининг барқарорлигини таъминлаш усулларини аниқлаш.

– Инновацион шаҳар экотизими моделларини яратиш ва уларни амалиётда қўллаш бўйича тавсиялар ишлаб чиқиш.

Тадқиқотнинг методологик ва назарий асослари

Тадқиқотнинг методологик ва назарий асослари шаҳар архитектура-шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизимини шакллантириш жараёнида қўлланиладиган илмий ёндашувлар ва асосий концепциялардан иборат. Ушбу асослар қуйидаги йўналишларни ўз ичига олади:

– Назарий асослар

Шаҳарсозлик ва архитектура назариялари: шаҳар муҳитининг эстетик, функционал ва экологик самарадорлигини таъминлаш принциплари.

Инновацион экотизимлар концепцияси: барқарор ривожланиш, энергия ва ресурс самарадорлиги, экологик маданиятни инобатга олган архитектура моделлари.

Модулли ва адаптив қурилиш технологиялари назарияси: шаҳар инфратузилмасининг динамик талабларга мослашувчанлигини таъминлаш.

Иқтисодий ва давлат қўллаб-қувватлови механизмлари: шаҳар инфратузилмасини ривожлантиришда инвестиция ва инновацион фаолиятнинг роли.

– Методологик асослар

Тадқиқот методлари: таҳлилий (аналитик), синтетик, муқоисавий ва статистик усуллар орқали шаҳар муҳити ва унинг инновацион компонентлари таҳлил қилинади.

Амалиётга йўналтирилган ёндашув: Урганч шаҳри мисолида инновацион шаҳар экотизимини моделлаштириш, замонавий технологиялар ва барқарорлик стандартларини қўллаш.

Интердисциплинар ёндашув: архитектура, шаҳарсозлик, экологик, иқтисодий ва техник фанлардан олинган билимларни интеграция қилиш.

Прогностик моделлаштириш: шаҳар муҳитида инновацион экотизимлар самарадорлигини баҳолаш ва уларнинг келгусидаги ривожланишини прогноз қилиш.

Шу билан тадқиқотнинг методологик ва назарий асослари илмий ёндашувларнинг мукаммал тизимини ташкил қилиб, шаҳар архитектура-шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизимини шакллантиришда асосий йўналишларини белгилайди.

Илмий янгилик

Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидаги йўналишларда намоён бўлади:

– Ўзбекистоннинг шимолий ҳудудлари, хусусан Урганч шаҳри мисолида шаҳар архитектура-шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизимини шакллантиришда янги концептуал ёндашувлар ишлаб чиқилди.

– Шаҳар инфратузилмасини модернизация қилишда илмий-техникавий фаолият, давлат қўллаб-қувватлови ва иқтисодий механизмларнинг интеграцияланган роли аниқланди.

– Замонавий энергия самарали ва экологик тоза қурилиш технологиялари, интеллектуал модулли иншоотлар орқали шаҳар муҳитининг барқарорлигини таъминлаш усуллари таклиф қилинди.

– Инновацион шаҳар экотизими моделлари яратилди ва уларнинг амалий қўлланиши бўйича аниқ тавсиялар берилди.

– Таҳлил ва моделлаштириш натижалари шаҳарсозлик жараёнида интердисциплинар ёндашувни жорий қилиш ҳамда инновацион ечимларни самарали амалиётга интеграция қилиш имкониятларини янгича илмий асослар билан таъминлади.

Амалий аҳамияти

Тадқиқотнинг амалий аҳамияти қуйидаги йўналишларда ўз ифодасини топади:

– Урганч шаҳри ва Ўзбекистоннинг шимолий ҳудудларида шаҳар архитектура-шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотизимини шакллантиришда амалий тавсиялар ва методик кўрсатмалар ишлаб чиқилди.

– Шаҳар инфратузилмасини модернизация қилиш ва барқарор ривожланишни таъминлашда илмий-техникавий фаолият, давлат қўллаб-қувватлови ва иқтисодий механизмларнинг интеграциясини қўллаш имкониятлари яратилди.

– Замонавий энергия самарали ва экологик тоза қурилиш технологиялари ҳамда интеллектуал модулли иншоотлар шаҳар муҳитининг самарали ва барқарор ривожланишига қўлланилиши мумкин.

– Инновацион шаҳар экотизими моделлари шаҳарсозлик ва архитектура соҳасида амалий лойиҳаларни яратиш ва қўллашда асосий илмий-тадқиқот базасини ташкил этади.

– Тадқиқот натижалари шаҳар режалаштирувчилари, архитекторлар ва давлат идоралари томонидан шаҳар муҳитини самарали ва инновацион тарзда ривожлантиришда қўлланилиши мумкин

Монографиянинг тузилиши

Монография қуйидаги бўлимлардан иборат:

– Кириш қисми – тадқиқотнинг долзарблиги, мақсади, вазифалари, объект ва предмети, методологик ва назарий асослари, илмий янгилик ва амалиёт аҳамияти ёритилади.

– I боб. Шаҳар архитектура-шаҳарсозлик муҳитининг инновацион экотиземаси – назарий асослар

Инновацион архитектура ва шаҳарсозлик концепциялари;

Барқарорлик, энергия самарадорлиги ва экотехнологияларнинг аҳамияти;

Шаҳар муҳитининг адаптивлик ва интегративлик тамойиллари.

– II боб. Ўзбекистоннинг шимолий ҳудудлари мисолида шаҳар экотизимини ривожлантириш тажрибаси

Урганч шаҳрида инновацион архитектура ва инфратузилма моделлари;

Давлат қўллаб-қувватлови ва иқтисодий механизмлар;

Шаҳар муҳитини модернизация қилишда илмий-техникавий фаолиятнинг роли.

III боб. Инновацион шаҳар экотизими моделлари ва амалиётда қўлланилиши

Замонавий энергия самарали ва экологик тоза қурилиш технологиялари;