Палас с узорами. Стихотворения и поэмы / Аҫалы балаҫ

Лариса Абдуллина

Палас с узорами

Стихотворения и поэмы

Аҫалы балаҫ

* * *

© Лариса Абдуллина, текст, 2025

© Светлана Чураева, перевод, 2025

© Союз писателей России, 2025

© верстка, 2025

Яңы яҙым

Мин был яҙҙы мәңге хәтерләрмен,Мәңге иҫтә ҡалыр был иртәм.Барыһы ла миңә тәүге ине,Бүләк иткән төҫлө йыр иркәм.Тәүге тапҡыр ҡулға сәскә алып,Атлап үттем, гүйә, был ерҙән.Мин ғашиҡмын батырлыҡҡа тигәс,Яугир баҫты, гүйә, ҡәберҙән.Тәүге тапҡыр тыңлағандай булдымЙылғаларҙың яҙғы тауышын.Мин ишеттем снаряд ярылғанын,Йәш егеттең һуңғы һулышын…Тәүге яҙым минең аҡ ҡаралы,Ғашиҡ булдым, гүйә, шул төҫкә.Уҙған быуаттағы фильм кеүек,Уҙған быуаттан был кәртишкә.Туҡтамаған ваҡыт, туҡтамаған,Ул һынарға ғына теләне.Тормош дауам итә. Яҙҙа – йәшәү!Сәләм бирҙе Луганск үләне.

Новая весна

Забыть нельзя подобную весну —Её, как песню новую, тяну,И, утро белое не смаргивая с глаз,Я вижу мир, как будто в первый раз.Замёрзли пальцы, словно наявуЖивой цветок с земли впервые рву.Произношу о мужестве слова —Растёт погибший воин изо рва.Впервые слышу, как из-подо льдаПолзёт к реке весенняя вода,Когда от взрыва спутник мой оглох,И по губам его – последний вдох.Впервые вижу, чтоб цвета весны,Как в кадрах хроник, запечатлены.Немыслимо прекрасная весна —Лишь чернота кругом и белизна.Но нет, мгновенья не стоят, пошли.Весна идёт. Весна – всегда жива.Смотри: встаёт из дышащей землиВоскресшая луганская трава.

Тормош прозаһы

Серегән теш кеүек иҫке асфальтСаҡрым-саҡрым булып һуҙылған.Кеше йәшәмәҫтәй ҡалаларҙың,Кеше көн итмәҫтәй ауылдарҙыңУрам, тыҡрығына тут тулған.Һыны ҡатҡан иҫке йорт эсенәнҒорур баҫып сыҡты бер инәй.Ике һуғыш күргән халыҡ йәшәйҠырғын тимәй ерҙә, яу тимәй.Ерҙә бит яҙ.Баҡсаһына инеп,Ыҙандарға һипте орлоҡтар.Теге ваҡыт һуғыш туҡтаған бит,Был юлы ла улдар ныҡ туҡмар!Һуғыш туҡтар.Ҡара көстәр бер көнҮҙ ағыуын йотоп юҡ булыр.Һүнгән ауылдарҙың, ҡалаларҙыңТәҙрәһенә йәнә ут ҡуныр.Йәш-елкенсәк тулыр ҡалаларға,Бала саға сығыр урамға.Бөгөн инәй менән тотош илемҠот орлоғон һала ыҙанға.Как в кадрах хроник, запечатлены.Немыслимо прекрасная весна —Лишь чернота кругом и белизна.Но нет, мгновенья не стоят, пошли.Весна идёт. Весна – всегда жива.Смотри: встаёт из дышащей землиВоскресшая луганская трава.

Проза жизни

Весь выщербленный, как беззубый рот,Асфальт уходит в мутный горизонт.Сквозь непригодные для жизни города,Сквозь гиблые пустынные места,Где меж домов – лишь ржа и чернота.Но вот из развалюхи в огородСтаруха твёрдой поступью идёт —Кто две войны сумел перетерпеть,Намерен жизнью жить своей и впредь.Весна же ведь.На улице – весна!И можно сыпать в землю семена,Пока от дома отошла войнаИ отступила ненадолго смерть.Она отступит.Будет Божий суд,И силы чёрные, что лютовали тут,Себя своим же ядом изведут.Когда же сгинут навсегда они,Опять в домах засветятся огни.Наступит мир, уйдут тоска и страх.Вновь будут бегать дети во дворах.Сегодня с той старушкой вся странаСвоей надежды сеет семена.

Бында кешеләр йәшәй

Уттар һүнгән, ем(е)рек өйҙәр,Шығырҙай иҫке ҡапҡа.«Бында кешеләр йәшәй…» типЯҙып ҡуйылған аҡҡа.Бейек-бейек ҡатлы йорттоңЫҫланған диуарҙары.«Бында кешеләр йәшәй…» типЫрылған әҙәм зары.Соҡор-саҡырлы урамдыңДөмбәҫләнгән тыҡрығы.«Бында кешеләр йәшәй…» типҠуҙлана өмөт йыры.Бында кешеләр йәшәгән.Бында кешеләр йәшәр!Һәр бер бала бында – батыр!Һәр бер яҙмыш бер әҫәр.

Здесь живут люди

Чёрные вдоль дорогОкна домов повсюду.В створке ворот – листок:«Здесь живут люди».Многоэтажный домВ копоти в муке лютойВыскреблено на нём:«Здесь живут люди».Сорван и сбит асфальт,Только на всём маршрутеКак маяки стоят:«Здесь живут люди».Каждый ребёнок здесь —Словно рассказ о чуде.Словно благая весть:Будут здесь жить люди!

Яралы ҡала

Теге саҡта тормош ҡайнап торған,Йырлап торған күмер шахтаһы.Күмер саңы баҫҡанда ла йөҙҙө,Күҙҙә янған бәхет сатҡыһы.…Шартланымы ниҙер шахталарҙа,Ҡара һөрөм баҫҡан ҡаланы.Ялҡынлы туп оса вәхшиҙәрсәКүҙҙәренә бағып баланың!Туп тәгәрәй урам, кварталдарҙан,Ҡасабанан күсә ҡалаға.Яһилдарҙың уйынсығы туптыКем ҡалдырған ерҙә маяға?Тынып ҡалған ҡала, туҡтап ҡалған,Ауған төҫлө яугир алышта.Шахталарҙың тәрән күҙҙәренәҠанмы, әллә йәшме тулышҡан.Тынып ҡалған ҡала. Яраланған.Тик ул тере ҡатын йәҙөндә!Тик ул тере ҡарттар телмәрендә!Тик ул тере бала күҙендә!Ҡала тере ирҙәр иңендә лә,Улар ауған ошо ер өсөн!Бөгөн беҙгә тотош мәктәп менәнБалалары йырлар йыр өсөн!

Раненый город

Дышали шахты, с песнями, смеясь,И ночью все работали, и днём.Сквозь черноту, сквозь угольную грязьГлаза горели радостным огнём.От взрывов вздрогнули глубины шахт,Вдруг небо потемнело, опустев,И в темноте большой горящий шарРасцвёл в глазах разбуженных детей.И покатил по улицам стремглав,Дома сбивая, руша города…Кто, жуткую игрушку откопав,Ей ускоренье страшное придал?И город стих. Над ним такая тишь —Как над рядами боевых потерь.Слезами, кровью? – и не разглядишь —У шахт глаза затянуты теперь.Да, город стих. Лежит он недвижим.Но в лицах женщин – он ожить готов.В глазах детей – он, несомненно жив!Он жив – в речах спокойных стариков.Да, город жив – всему наперекор.Под ним опорой – рать солдатских тел.Чтоб нам сегодня школьный детский хорПростую песню светлую пропел.

Дуҫыма

Сер бүлешер кешем алыҫ,Сер һөйләр дуҫым йыраҡ.Бер көн тыныс таң атыр ҙа,Ул ҡайтыр донъя урап.Уның ҡайтыр көндәренәКүп тә, бәлки, ҡалмаған.Беҙҙә ҡарҙар,Унда индеЯпраҡ яра алмағас.Унда ла шул уҡ һауа ул,Шул бер үк илдең күге.Беҙҙә лә иркен баҫыуҙар,Унда шәп үҫә иген.Бер көн дуҫым ҡайтып төшөрТотоп Еңеү әләмен.Ул байраҡсы булыр заттан,Ышанамын, беләмен.Сер бүлешер дуҫым ҡайтыр,Һөйләшеп һүҙҙәр бөтмәҫ.Мин һөйләрмен. Ә ул тыңлар.«Эйе», тимәҫ, «юҡ» тимәҫ…

Другу моему

Мой близкий друг сейчас далёк,Невыносимо отдалён.Но знаю я – минует срок —Когда-нибудь вернётся он.Быть может, месяц, может, два —Так верить хочется душе.У нас тут снег,А там ужеИз почек режется листва.И там такая же земля,И пахнет в воздухе весной.Пред ним такие же поляРаскинулись, как предо мной.В один прекрасный день домойВесть о победе принесёт.Я знаю, друг мой – он такой,Кому доверить можно всё.Моим рассказом поглощён,С улыбкой будет, как всегда,Меня спокойно слушать он,Не говоря ни «нет», ни «да»…

Һыҙланыу

Һил таңдарға алып ҡайт һин мине,Ишетелһен бары ҡош моңо.Көслө ҡулдарыңа тотонайым,Ҡосағыңда һинең уянып.Бер ни өндәшмәйек, һөйләшмәйек,Әйтеләһе һүҙҙәр әйтелгән.Шомло дәүер осһон, килгәйне битКөнбайыштан осҡан бер елдән.Яман бер төш һымаҡ хәтерләрбеҙҠара һөрөм баҫҡан ваҡытты.Теләмәһәм дә мин бер ишеткәс,Шыҡһыҙ ҡайындарҙан йыр оттом.Ҡайын ҡайғы төҫө тигән хәбәрТаралдымы икән был яҡтан?Әллә ниндәй йән әрнеткес бер көйБер ҙә китмәй тора ҡолаҡтан.Беҙҙә лә ул йырҙы көйләнеләрКөйләр өсөн күңел халәтен.Ә ҡатындар нисек башҡарҙылар!Тергеҙергә теләп йән дәртен!..Тәрән ышаныслы илдәге йырУтҡа сөйөр вәхшәт төтөнөн.Һил миҙгелгә бергә атлайыҡсы!Сәскә булып балҡыр ул көнөм.

Боль

Верни мне безмятежность двора,Чтоб кроме птиц там – тишина и покой.Чтоб мне с тобой проснуться с утра,К твоей руке прижавшись щекой.Чтоб ты лежал в молчании со мной —Всё то, что нужно, мы сказали давно.Пусть ветер унесёт ледянойТревожных дней непреходящий озноб.Пусть ночь уйдёт, с собой прихватив,Как страшный сон, шального времени тьмуИ вынимающий мне душу мотив —Как он попал в меня, сама не пойму.Но всё звучит внутри, как назло,Простая песня неказистых берёз.Видать, с тех мест поверье пришло:Берёзы смотрят вниз как вестники слёз.С чего взяла я, что случится беда?У нас ведь песни эти тоже в чести.Их пели женщины в народе всегда,Чтоб силу духа вновь в себе обрести…Поют с надеждой их повсюду в стране,Мечтают бабы, как и я, об одном —Я так хочу побыть с тобой в тишине,Чтоб распускался новый день за окном.

«Иҙел-Яйыҡ араһы тип…»

Алибий Романовтың яҡты иҫтәлегенә

Иҙел-Яйыҡ араһы тип,Моңланды ғына аҡын.Төшөндөм мин һәр әйткәнен:Һыҙланыуҙары яҡын.Аңлап торам, тойоп торам:Думбыра һөйләй барыһын.Ҡеүәт булып, илһеҙ ҡалғанНуғайҙарҙың яраһын.Берсә думбыра яуға сыҡты,Телде йөрәк бауырын.Һайлаған халыҡ юлдың даХәүефлеһен, ауырын.Һибелгән халыҡ ер буйлап,Тибелгән үҙ иленән.Тик яҙмаған моңдарынан,Яҙмаған үҙ теленән.Шопла батыр һүҙе булып,Килә аҡын тауышы.Йырҙарында осоп йөрөйЯуға әйҙәгән ҡошо.Алтын урҙаларҙан ҡалғанБыл ҡәүемдең мираҫы.Нуғай ханлығы рухы ул!Батыр нуғай вариҫы!

«Столетьями поёт Идель…»

Памяти Алибия Романова

Столетьями поёт Идель,И откликается Яик —Акын мне эту песню спел,Ему понятен их язык.В их пении я слышу боль,Домбра кричит, как человек,И с ней душа несётся вдольПокинутых навеки рек.Со струн слетают стоны стрел,И я лечу – забрал с собойНарод, что схлынул, как прибой,И вновь нахлынуть не сумел.Народ, лишившийся страны,Ручьями обречённый течь.Но слышатся из глубиныИ музыка его, и речь.Они подхвачены домбройИ в песне вновь они слились.И с песней вновь Шопла-геройСрывается, как сокол, ввысь.Потомок Золотой ОрдыСтруной серебряных стеблейВыходит снова из седыхСвоих ногайских ковылей.

Мәк яланы

Нуғай шағирәһе Ҡәҙерйә Тимербулатованың яҡты иҫтәлегенә

Офоҡтарҙан офоҡҡаса – ялҡын!Гүйә, бар яланға ут ҡапҡан.Мәктәр сәскә ата икән далаларҙа —Нәҡ Ҡәҙәрйә генә яратҡан.Мәктәр сәскә ата сал далала,Әйтерһең дә, нуғай ғәскәре.«Һин халҡыңдың Ерҙә рухын һаҡла!»– Булды микән Күктәр әмере?Ишетелде ҡыҙҙар һыҡтауымы?Мәк күҙенә ниңә ҡан һауған?Илгә оран – аҡын тауыштары!Ҡәҙерйә лә шунан яралған.Ул яралған халҡы йырҙарынан!Милләтенең сафтан-саф йәше.Ҡәүем ялҡынынан яралдың да,Ниндәй утҡа һалдың, ҡәрҙәшем?!.Офоҡтарҙан офоҡҡаса – ялҡын!Тотош ялан ҡойған ҡан тажын…Мәк яланы – миңә халҡың төҫө!Мәк яланы – миңә һинең төҫөң!Хәтер көнө миңә һәр яҙым!..

Маковое поле

Светлой памяти ногайской поэтессы Кадрии Темирбулатовой

До горизонта по степи – огонь!Пошла пожаром пламени струя.Нет, это по земле весенний гонТех маков, что любила Кадрия.Их лепестками снова дышит степь.Под ними словно задышала вновьНогайских войск устойчивая крепь,И слышен вздох: «Почувствуй нашу кровь!»Девичий плач расходится зарёйСредь этих маков, вставших на крови,Акына зов меж небом и землёйРодиться поэтессу вдохновил.Ты древней песней поднялась, звеня,Слезой народа вышла, задрожав.Но почему, явившись из огня,Нас, Кадрия, опять бросаешь в жар?До горизонта степь полна огня!Весенний ветер с кровью маки рвёт…Ты – маковое поле для меня,И маковое поле – твоё народ.И каждая расцветшая веснаТобой, твоею памятью полна…

Бер мәл

Ниңә һуң һин?Ниңә ошо мәлдә?Етә ине бары бер тәүлек…Һуңғы йөҙөң миңә күрһәтмәнең,Һинең өсөн булды ул ирлек.Һуңғы һүҙең һинең – һөйөү хисе,Хушлашмауың үҙе ишара.Тик мин генә һинһеҙ тарафтарҙаУт йотормон инде бисара…Ҡош ҡанаты менән сәләм әйтәм,Йөрәк хисем һине оҙатһын.Кисәге көн мәңге йә һуҙылһын,Йә тиҙерәк килер таң атһын!Моңло пандур көйҙәренә һалып,Һағыш-һыҙланыуҙы өзләрмен.Ер ҡуйынына тәнең киткәндә лә,Мин күктәрҙән һине эҙләрмен.

Одно мгновение

Как так? Как ты…Мгновение – и всё?Всего за сутки повернулся мир…И в путь тебя опять уже несёт.Не заглянул проститься хоть на миг.Мужской поступок – выйти не простясь,Оставив точкой краткое «люблю».Мне ж вместо слов по жаркому углюГлотать одной приходится сейчас…Пусть ангелами птицы на крылахНесут тебе последнее прости,Чтоб память о вчерашнем не ушла,Чтоб новый день скорее отпустил!В мелодии печальной кружевной,Обняв пандур, я выплачу тоску.Пока лежишь ты, стиснутый землёй,Тебя с небес я песней отвлеку.

Һандуғас булаһым килде

Илюшаға

Мне кажется порою, что солдаты,С кровавых не пришедшие полей,Не в землю эту полегли когда-то,А превратились в белых журавлей.Р. ГамзатовҺандуғас булаһым килде,Булаһым килде былбыл.Йырлап ҡына әйтер һүҙҙеңКөйөн асылым табыр.Күпләп ҡайтҡан сыйырсыҡтар,Нисек һуң ҡушылайым?Улар һымаҡ һайрап булмаҫ!Тыңлапмы хуш булайым?..Һандуғастар таң уята,Мин инде күптән уяу.Һеҙ ожмахтан ҡайттығыҙмы —Йырығыҙ йәнгә таяу.Танып ҡалдым моңоғоҙҙо,Был бит һеҙ, яугир дуҫым!Һонолоптар ҡарап торам,Һеҙ килгәнһегеҙ осоп.Элеп ҡуяйым оялар,Ҡайтҡан бит һандуғасым!Ҡайтҡан Башҡортостанына,Танып таныш ағасын.Сыйырсыҡтарым ҡайтҡан бит,Көтөп торһон оялар.Улар моңон, доға төҫлө,Туған ерҙә тоялар.Сыйырсыҡ булаһым килде,Булғым килде һандуғас.Кеше Ерҙә Кеше була,Унан бары йыр ҡалғас.

Обратиться бы соловьём

Ильюше

Мне кажется порою, что солдатыС кровавых не пришедшие полей,Не в землю эту полегли когда-то,А превратились в белых журавлей.Р. ГамзатовОбратиться бы соловьём,Соловьём поющим бы мнеВсю тоску, что в сердце моём,Поскорее выгнать вовне.Как свободна песня скворца —Вот бы с нею, звонкою, взмыть,А не слушать с горлом немымЭту птичью трель без конца…Разбудили птицы зарю,Я давно проснулась уже,Их беззвучно благодарюЗа подмогу мёртвой душе.Эти песни пелись в раю —Птицы были в райском краюИ теперь повсюду поют,В наш земной вернувшись удел.И я голос твой узнаю —Ты вернулся, ты прилетел!Ты вернулся в БашкортостанИз своих небесных садов.Ты, отмолен и долгождан,Вновь нашёл здесь своё гнездо.В птичьих песнях – трепет молитв,Им душа внимает, болит.Обратиться б скворушкой мне,Обратиться бы соловьём.Человек живёт на ЗемлеТолько в вечном пении своём.

«Елкенеп тә, эй, елкенә йәнем…»

Елкенеп тә, эй, елкенә йәнем.Бар теләге – күккә атылыу.Бейектәргә осҡан хыял кеүекТәнемә бер кире ҡайтыр ул.Талпына ла тора бынау йәнем,Түҙеп сыҙай алмай эсемдә.Төшөндәме йондоҙҙарҙы күреп,Йондоҙ булам тиеп эҫенгән.

«Эх, воли, воли ждёт душа моя…»

Эх, воли, воли ждёт душа моя,Одно желанье – выплеснуться ввысь.Как те мечты, что к небу поднялись,Вернётся, знаю, в сети бытия.Но нестерпимо, словно звёздный шар,Она, пылая, ширится во мне —Наверно, звёзды видела во снеИ в небо рвётся бедная душа.

«Игеҙ генә йәйҙә иңдәреңде…»

Игеҙ генә йәйҙә иңдәреңдеТерәрлекме барып имәнгә…Яурындарым ярҙам эҙләүҙәнме,Яҡлауhыҙмы ҡалып имгәнгән?Йәйҙәр оҙон.Шундай яҡты төндәр.Умырзая ҡабат нурлана.Парhыҙ сыйырсыҡты күрҙем тиеп,Уйымдағын юшҡа юрамам.Бесән еҫе аңҡыр урамдарҙан,Еләк еҫе hеңер яланға.Игеҙ йәйҙә ҡояш нурын hауып,Әсе генә балан балланған!Миҙгел оҙон тиеп әйтмәhә лә,Япраҡтары сирыш имәндең.Имән кеүек ирем төҫлө итеп,Олонона барып hөйәлдем.

«Аномальное лето дань свою…»

Аномальное лето дань своюВдвое выдало, боль заплечнуюК дубу привалю и стою – таю,Как же, плечи, вы покалечены.Ночи летние —Бесконечные.По второму кругу подснежникиРасцвели – стоят злыми свечками.Лишь скворец один над скворечнею —